pave

 

14y Gulan, roja Cejna Ziman Kurd ye

 

ROJAN HAZIM

 

Cejn, ji hewcehyn erf edet, sosyokulturel, sosyopoltk, netewey, drok anj dn bin, ji bo ferd civat byn byer platformn prozy ne. Civat wek pkhatineke kolektv bi hev ra cejnn xwe proz dike. Ferd j cejna xwe digel ferdn d parve dike. Lewma karekterstka sereke ya cejn, prozya kolektv e. Cejn li ser bn byn byeran ava dibin bi v reng j dibin tradisyonn kom yn maynde berdewam. Cejn di jyana ferd da be, anj di ya kom da be, ahy sembolze dike. Cejn herweha ferd be, an kom be, encama serkevtinek ye.

Di jyana xelk neteweyan da sedan cejn hene ku bi hizir breke tr tij ya hevray tne proz kirin. Di nav van cejnn bi hevratyeke bilind da tne proz kirin, yn netewey dn, di ser da tn. L di nav v silsileya cejnan da j yn her kolektv cejnn netewey ne. Netewe wek hebneke kolektv, ji aly sosyolojk br hizir ve heterojen e, belm ji aly stna ragir ve homojen e. Ziman stna ragir ya netewey ye ji xerca homojen ya netewey pkhatye. Netewe bi ziman xwe y ykpare hebna xwe diparze bi v reng xwe maynde berdewam dike. Neteweyn bi ber ri, dagr birandin dikevin, di ser da xwe bi hza ziman xwe li ser pya dihlin. rikar, dagrker kolonyalst j, xelk neteweyn ku bindestkir, her di ser da ji aly ziman ve hildigirin bin zeptrepta xwe metodn birandina ziman wan bi kar tnin ziman xwe serdest dikin. Tkona dij van dagrker kolonyalstan j di ser da bi parastina ziman dest p dike. Di rikeberya xelk Kurd dewleta dagrker kolonyalst ya Tirk da ev prosese hate jyan mixabin ku hj j dom dike. Dewleta Tirk, birandina netewey Kurd her ji destpka komar pve bo xwe kire armanc ji bo v poltka xwe ya qirj j a hrana ziman Kurd, anku mekanzmaya asmlasyon di dereceya her bilind da xebitand. Dewleta Tirk bi poltka asmlasyon xwast reya jyan ya netewey Kurd bibire xelk Kurd nne bike. Belm nikar di v poltka xwe ya dijmirov da sernekevt. Ziman netewey Kurd, Kurd, her bi i reng be xwe parast pve bir. Ziman Kurd, wek alaya deng ya netewey Kurd, di hi br gewrya mirov Kurd da jnde ma heta hza xwe ya dawy, dij asmlasyona Tirk berxweda. Dewleta Tirk, herend ro j poltka xwe ya asmlasyon didomne j, l d nikare Kurd bihelne. Ziman Kurd, dij asmlasyona Tirk, serkevtye cejna xwe heq kirye. Netewey Kurd, deyndar ziman xwe ye divt bi cejneke mezin v serkevtina ziman xwe proz bike.

Vca di van waran da pengyek j pdiv ye. Kongreya Netewey ya Kurdistan j, di v war da gaveke drok avtye 14y Gulan wek roja Cejna Ziman Kurd qebl lan kirye. KNKy di banga xwe ya 4 Adara 2007 da wisa gotye: Hem xelk neteweyn chan, di rojeke sal da, cejna ziman xwe proz dikin. Heta nihe tradisyoneke bi v reng di nav xelk Kurd da nehatib dest p kirin. Kongreya Netewey ya Kurdistan, KNKy, di sala 2006 da, bi pniyara komisyona ziman perwerdey ya KNKy, 14y Gulan wek roja Cejna Ziman Kurd qebl kir dyar xelk Kurd kir. KNK hv dike ku xelk Kurd d li roja cejna ziman xwe xwudan derkeve hersal v cejna ziman xwe proz bike v cejn maynde bike wek tradisyon bidomne. Zulm zora li ser xelk Kurd di ser da bi qedexekirina ziman Kurd dihate kirin ro j tte domandin. Asmlasyona li ser ziman Kurd hatye kirin, li u zimanan nehatye kirin. Belm xelk Kurd bi rikeke nedt, li ziman xwe xwudan derket, ziman xwe jnde kir. Bi jnde mana ziman Kurd xelk Kurd j jnde ma. Xelk Kurd bi parastina ziman xwe, xwe j parast, paeroja xwe ronah kir.

Ev biryare gelek di cih da ye, biryareke netewey ye. Di prosesa tkona azadya xelk Kurd parastina ziman Kurd da, beramber asmlasyona zimann dewletn dagrker kolonyalst bi taybet j dij asmlasyona Tirk, berxwedaneke xurt hate dan di v rikebery da ziman Kurd, digel hem km kasyan j be, serkevt bye. L bel, tehlkeya li ser ziman Kurd hj j dom dike divt hiyar baldarya ji bo parastina ziman Kurd bte domandin ura li ziman xwe, li Kurd xwudanderketin jnde bte girtin bizava di v war da nete sist kirin. Cejna Ziman Kurd ji ber v yk d bibe platforma her xurt ku xelk Kurd hem dij asmilasyon bi zann serwext li ziman xwe xwudan derkeve, hem j bi br hizirike ykgirt ya netewey nana hebna xwe, anku ziman xwe, bi cejnek proz bike ev cejne d bibe binas bilindbna hi br ura parastina ziman di nav civat da ku eve herweha d otoasmlasyona li navxwey j bikne. Bi v hvy, 14y Gulan, Cejna Ziman Kurd, bila li netewey Kurd proz be!

Ez v car nivsara xwe bi paragrafa ji banga KNKy bi daw tnim. KNK bang xelk xwe dike, guh bidin:

Bo organzasyonn sosyopoltk, sosyokulturel, sosyoekonomk, medyaya Kurd, ronakbr, nivskar, rojnamevan, hunermend, rvebirn poltk dar yn Kurdistan timam xelk Kurd;

Ji nav elementn ku neteweyan pktnin, ziman y sereke ye. Ziman denttta neteweyan e. Ziman alaya deng ya neteweyan e. Ziman me, ziman Kurd j, nana hebna xelk Kurd e. Ziman me, ziman Kurd, denttta xelk me ye. Ziman me, ziman Kurd, alaya deng ya netewey me ye. Ziman me, ziman Kurd, bi salan ji teref dewletn kolonyalst dagrker ve hate qedexe kirin, asmlasyoneke nedt li ser ziman Kurd hate bi kar nan ev poltka asmlasyon bi rengn cuda ro j tte domandin. Belm xelk me, wek hem xelkn chan, bi rik, berxwedan tkoneke xurt, ev hebna xwe ya proz parast. ro xelkn chan sal rojek cejna zimann xwe proz dikin. KNKy j bi v br bawer bihazanna berxwedana proz ya ziman Kurd ya dij asmlasyon, roja 14y Gulan wek roja Cejna Ziman Kurd qebl lan kir. KNK hv bawer dike ku xelk Kurd d v roj bi hizir breke bilind ya netewey proz bike wek tradisyon bidomne.

KNK bang dike ku 14y Gulan, Cejna Ziman Kurd, li Kurdistan, li her der ku Kurd l, bi ah, bi semner, konferans, sempozym axir her bi i reng be, bte proz kirin.

Parastina Kurd, parastina Kurdety ye.

KNK ji nihe ve 14y Gulan Cejna Ziman Kurd proz dike.

ROJAN HAZIM

27 Nsan 2007

ser