pave

 

Barajn av stratejya dewleta Tirk

 

ROJAN HAZIM

 

Kurdistan bi cografya zengnyn xwe yn sererd binerd ve ro batir kiv dibe ku boi kamn dagrkeran radike. ro li chan du madde gelek stratejk in; petrol av. Herdu j li Kurdistan mie ne. Kurdistan bi em robarn xwe ve, bi kann petrola xwe ve yk ji zengntirn cografya ye li chan. Av petrol du maddeyn enerjy ne stratejk in. Giringya petrol ern li ser petrol tne zann. Belm ro av j di saheya enerjy da gelek bihadar e.

Mezopotamyaya ku nav xwe ji erd navbeyna du eman, Firat Dicle, wergirt, naveya her bi xr br ya Kurdistan ye ji aly av ve. Serkanya van eman bakura Kurdistan ye ku kolonya dewleta Tirk e. Dicle ji bakur ber bi bara Kurdistan, Firat j ji bakur ber bi bararojava pa j bara Kurdistan ve aqarek fireh y Kurdistan av didin li bara Iraq digihin hev dirijin Deryaya Besray. Ji nav dewletn dagrker, dewleta Tirk zdetir kontrola eman dike j pirtir stifade dike. Projeya baraja hdroelektrk ya her mezin, Keban-Elezz e, dsa baraja Karakaya [Ber Re] ya di nav tixbn ungua Amed da, baraja Ataturk j, di nav tixbn Urfa Semsr [Adiyeman] da li ser Firat hatine kirin.

Firat di nav bararojavaya Kurdistan da j digihe Sryey ber bi Iraq ve diherike. Sryey j baraja Reqqay li ser Firat kirye hem ji bo enerjya elektrk, hem j ji bo andin qazanceke mezin ji Firat dike.

Dewleta Tirk nihe j dixwaze li ser Dicle, li dora Hesenkeyf barajek ke ku dijberyeke mezin heye beramber v projey. Dsa dewleta Tirk plan dike ku li ser Ava Z [Zap] j baraja av bike. Dewlet helbet ji aly xwekirina jyana xelkn xwe ve dikarin ji av deravan stifade bikin, bi armanca enerjya elektrk andin dikarin bi kar bnin barajan bikin. L bel, dewleta Tirk van barajan bi armanca ekonomk bi kar nane, bi armanca leker bi kar tne. Dewleta Tirk u cara dest ji xirabkirina demografya Kurdistan bernedaye. Her bi i reng be ev poltka xwe ya dijmirov bi kar naye. Car hatye bi dar zor Kurd ji cih bab baprn xwe dane rakirin ber bi rojavaya Tirkyey ve koer kirine. Car hatye jyana ekonomk hind xirab kirye, feqr kr kirye ku xelk ji bo paryek nan mecbr maye ku erd xwe bihle bie bajrn rojavaya Tirkyey ku zik xwe tr bike. Car j hatye bi hem metodn leker gund dane vala kirin xelk xwecih bi zora leker ji erd xwe daye rakirin. V gav j dixwaze bik mezin bi kirina barajn av demografya Kurdistan tk bide, gundan di bin av da bihle xelk dsa ve derbeder bike. Nyeta dewleta Tirk ji kirina van barajn av ne ekonomk e, bi timam poltk leker ye bi van projeyan dixwaze nifsa Kurdistan reahya Kurdistan bi ger goln barajan ve km bike. Dewleta Tirk bi kirina barajn av yn ne di cih da, poltkeke jenosdal li ser ekosstem Kurdistan bi kar tne. Li milek xwezaya Kurdistan tte tehrb kirin, ngeh dar daristan tne rakirin, li milek droka antk tte binav kirin. Digel v serbinkirina Kurdistan, bi armanceke poltk leker j gund mezra ji xwecihn xwe tne vala kirin.

Pit bilindbna bizava netewey ya xelk Kurd, dewleta Tirk poltkn xwe yn di v war da lezandin d li ber her emek bendek dike. Dewleta Tirk bi kirina barajan dixwaze qabilyeta manewraya hza ekdar ya Kurdistan, anku hza gerlla teng bike cihn stratejk, dol nihaln kr, kevtn mezin gund wargehn ku rol fonksyona lojstk ya gerlla dileyizin tnin cih, di bin av da bihlin. kirina baraja Hesenkeyf ji alyek ve bi v armanc ve girday ye. Hem d drok kulturek bte binav kirin, hem j meydana her fireh ya stratejk ya hza gerlla d bte asteng kirin. Dsa yk ji naveyn her stratejk yn bizava netewey ya leker, Gely Z [Zap] ye dewlet dixwaze li v gely kr as j baraj ke ku hem cih stara gerlla binav bike, hem j tixb bakur bara Kurdistan bike av ku kontroleke leker li ser bike.

Dewleta Tirk, di v mideh dirj y er da nzk ar hizar gund mezra dane vala kirin, daristan sotin, xelk ji erd xwe rakirin nzk pnc milyon Kurd derbeder kirin bi v reng serbinyeke mezin pkna di nifsa Kurd da. Nihe j bi kirina barajn av dixwaze ar hizar gundn d j bide vala kirin dsa ve bi milyonan xelk Kurd ji ser axa xwe bide ko kirin demografya Kurdistan xirabtir bike.

Dewleta Tirk bi van poltkn xwe yn ekofast jenosda kultur drok serbinkirina demografya Kurdistan esasen ramalna etnk dike. Divt ev reftar pozisyona jeopoltik jeostratejk ya dewleta Tirk ya li ser Kurdistan sist nete girtin beramber v poltka qirj dij mirov xebateke xurt ya nformatv bte kirin her bi i reng be r l bte girtin.

ROJAN HAZIM

28 Hezran 2007

ser