pave

 

Di mej giyana mirov de

quncik valahiyn nediyar tar

HUSEYIN KARTAL

Jiyana mirov mna dixuy rasterast, b tevlhev nne. Baweriya rasterast zelaliya mirovane ne li ser bingeheke xurist e. Ger bingeheke xurist ya mirovane hebe, ew j ne gelek diyar e. Tevlheviya mej giyan, nezelaliya helwest tevgera mirov di nifteya quncik valahiyn nediyar tar de qifilkir ne.

Carna di destpka tishtan de hertisht zelal bixuy j, ev yek drbna nenasna tisht bi xwe ye. Mirov di hizra hin liv ramanan de ye, l ne xwediy wan liv ramanan bi xwe ye. Raman ji afirandr yan ji ramandr dr nebe, ne di quncikek de, ne di valahiyeke mej de be, gelek zelal diyar e. Bingeha v zelal diyarbn bi xwe dsa ne li ser zelaliy ye. Mej kar xwe li ser shik dimeshne, shik nebawer. Di afirandina raman de bawer ciy xwe dide shik. Ji ber v yek j pirsa yekem ya felsefey xwe li ser shik ava dike.

Div tu hertim di shik de b, ne bi afirandina xwe ne bi yn din hishkehishk (dogmatk) bawer b! Hin flozof v pirs hn berfireh dikin dibjin bawer rawestandina afirandin ramana azad e, bxebathshtina mej ye.

Gava mej bi bawer dilive felsefe chnabe, tarqet chdibin. Afirandina raman bi snor pk t mej xwe km dilivne. Ev yek hshtiye ku di droka mirovahiy de hertim bawer pbawer mna nirxn bi rmet bn pesndan. Ji bo bikaranna mirovan ev yek bi rast j pwst bye hn pwst e, w hertim j pwst p hebe. Ciy bawer pbawer di mej de valah ye, ne xwediy quncikeke tar ne j, l di giyana mirov de xwediy quncik in. Quncika wan ya tar xwediy valahiyeke mezin e di dil giyan de, ev valah ji aliy pesndarn bawer pbawer bash t bikarann.

Jiyana dn, tarqet organzebna dewlet li ser v bingeh ava bye. Gelek rxistinn civak yn rojane j gava v yek bash bi kar bnin, serfiraz in. Sefiraziya jiyana organzeby di nav charchoveyan de pashvehshtin tunekirina ramana azad e. Ramana azad r rber nas nake, xwe bi astengiyn jiyan, charchove snor nake. Xwe bernade ser hsn giyan li dil shah yan kelegir guhdar nake. Pvana ramana azad ten ew e ku rastiya xwe ya tdey bne ziman. Xwediy shikn pesn afernan nne. Rastiya xwe mna rastiya kesn din shan nade di rastiya xwe de ne xwediy diayan e. Ew ten xwediy rastiya xwe ye ku ramana xwe mna j t bine ziman. Ramana xwe mna bingeh ji bo kesn din navje psh, ji kesn din ji bo azadiya ramana xwe alkar daxwaz nake. Ji quncikn mejiyn xwe yn diyar diafirne l di zanebna quncikn nediyar de dilive. Ji br nake ku valahiyn tar di quncikn giyana w de j hene tar t de serdest e.

Carna mirov hin tishtna dibje yan dike nikare bersiva gotin kirinn xwe bide, ji ber ku gotin kirinn w ji quncikn tar yn mej ji valahiyn giyan derdikevin. Gava mirov bersiva chima, chawa nizanibe ji quncikn tar ji valahiyn nediyar bawer pbawer derdikevin hol. Ew kes difikire ku ew wisa bawer kiriye wisa gotiye yan kiriye. Ev bawer pbaweriya w bi xwe chiqas b shik be, drbna valahiya tar ewqas kr e. Kurbna v valahiy, drbn ji ramana diyar e nzkiya bhelwestiya mej ye.

Mirov carna nikare tu mane bide kirinn hin kesn ku mirov wan bash nas dike. Pircaran li wan heyr dimne, chawa ew dikarin bikevin rewsheke wisa. Mnak, tgshtina bbextiya li hevaln xwe yn her nzk, li gel xwe, li mirovahiy noqteyek gelek resh e di valahiya giyana mirov de ku tgshtina w zehmet e. Dsa noqteyek din y resh ew e ku mirov tnagje, chawa hin kes hevaln xwe yn bi dehan sal bi hev re meshiyane di rojek de dikin bin scdariyn mezin davjin dervey xwe ku bi xwe j dizanin ev yek ne wisa ye. Ew tisht gish di quncikn mej yn nediyar di valahiyn giyan yn tar dr de qifilkir ne. Mirov li pey chi armanc dibe bila bibe, chi sedemn xurt hebin bila hebin, ne xwediy reshkirin tunekirina jiyan ramana mirovek din e.

Jiyana her mirovek ten carek heye, dsa j drok roja me j shan didin ku gelek kes ji bo ramann xwe jiyana xwe j digrin ber chav. Droka mirovahiy tkoshna gel kurd j, ji mnakn wiha serfiraz tij ne. Ev yek rmeta ramana azad shan me dide. Nirxa helwesta mirovah ev e, tishtek din nne. Helwesta bi nirx parastina ramana azad ji bo her mirov ye. Azad nikare parche parche yan ji bo hin kesan ten b daxwazkirin, azad ji bo herkes be, bi nirx e. Chawa mirov ji xwe derdora xwe re azadiyeke tewa daxwaz dike wisa j div ji bo kes civakn dervey xwe j bike. Wek din daxwaza azadiya mirov raman nagje bingeheke bi nirx. Daxwaza azadiya nvbesh nexwastina azadiy bi xwe ye. Dibe ku mirov rojek di nav wan refan de be ku mirov ji bo wan daxwaza azadiy rewa nedtibe. Ramana azad ji bo her kesek ji ber v yek j gelek girng e.

Hin kes besh grbn civak nexwastina azadiyeke berfireh ten dikarin bi bawer pbaweriya besha xwe, grba xwe zah bikin, ev j bingeha xwe ji helwesta nediyar ya mej ji valahiya tar ya giyan digre, ji ber w yek j zahat tgshtina w ne pwst e. Dewlet sstemn kujar piran izahatn xwe ne ji me, li dij me dikin dixwazin mirov bi wan bawer be. Her sstem di destpk de gelek bichk bi fdekariya chend kesan dest p de p de p de mezin dibe, digje xelekek gelek mezin; div di destpka her bichk de j avah li ser bingeheke ramana azad rastiya parastina jiyana kesan be. Heq tu kes tune ku jiyana kesek din fday baweriyek bike. Bawer zagon nikarin li ser jiyan bin li ser tunekirina jiyan, yek jiyan be j, bn avakirin. Her jiyan di nav xwe de helwestek ramanek azad dihewne, div b parastin, maf parastin b parastin.

Avakirina civakek ji bo dahat nikare di destpka xwe de j qelsiya parastina nirxn mirovah di xwe de bihewne, ger bihewne, diayn tne w b bingeh bin. Sstemek ku di destpka xwe de dest bi bbingehiy nerastiya parastina nirxn jiyan raman bike, mehkm tkchn ye, serfiraziya bi rmet nabe bernameya w. Di chan de gelek sstemn wiha hebn, ji tkchn xilas nebn. Pirs li v der tkchn yan serfiraziya ssteman j nne. Pirs serfiraziya kesan bi xwe ye. Be serfiraziya kesan maneya sstem bi xwe b manet ye. Kes bi maneya her kesek e, ne yek yan chend kes.

Chawa civak, sstem dewlet li ser kes kesayet li ser fadekirina ramana azad dikarin bibin serdest asteng, wisa j carna kes dikarin li ser besheke girsey v yek pk bnin. Ji aliy afirandina br raman mezinah serdestiya mej ger ev yek xwe nede ser bingeheke zorkar, ne xwediy derfetn chekdar be, hjay pesn ye. R derfetn xwe anna ziman, maf parastina hza raman ji bo herkesek wekhev e. Hza raman li ser zemn afirandrkariya mej alkariyek e ji bo pshvechna civak kesayetiyan.

Carna civak bi gelek kesayetiyn br ramankr xurt j dikeve pey hin valahiyan b ku li ser pirsa `chima bifikire. Gava cherxek dizvire, li hember cherx afirandr dikare bikeve tengasiyan bi cherx re welew ku di zanebna chewtiya xwe re be j dimeshe. Dibe ku ev mesheke zorak ya drok be yan wisa b tgshtin l zvirandina cherx bingeh digire. Pircaran tishtn dema tdey gava bibe dema bihurk rmet bingehn li ser ava bye mna shash tn nirxandin, ev j dibe ku rast wisa be, ji ber ku rastiya nerastiy, nerastiya rastiy ye j wd.

Pirdengiya ramana mirov tkiliyn girift derdixin psh civak, civak girseyn gel hertim di daxwaza parastina yekdengiy de ne, tgshtina yekdengiy asantir e, bi asaniya w yekdeng bi xwe parastina bdengiy ye. Civak piran yan j hertim civaka serdestan e. Serdestn civak dikarin w ji bo rlibergirtin yan j pshketina mirovahiy, mirovahiya ramana azad amade bikin. L ramana azad piran car ne ji bo zvirandina cherx diafirne, ev yek j di navbera serdest parazvann azadiya raman de mixrikeke kr e.

Noqteya qulqulokn tarreshk di mejiy mirovan de li v der derdikeve hol. Ne ten di gerdn de qulqulokn tarreshk hene, die mejiyn mirovan de j hene dibe ku ev ji yn gerdn bi krbna xwe hn j drtir bin. Civak kesen civakan pircaran b mej dimnin, tishtn her asan j d hew ji hev derdixin, aliy mejiyn wan yn nediyar tar, valahiyn giyana wan yn kr nenas serdestn wan in. Bi v civak serdest dikarin hertisht bidin kirin. Dktatoriyn chan yn mezin bi v felsefeya asan ava bne. Aktvteya quncikn nediyar tar di mej de civak b drok, kesan b kesayet dihle, aktvteya valahiyn nediyar di giyana mirov de civakan ber bi chalakiyn kujar dibe, hertisht ber bi qulqulokn tarreshk ve diherike t de winda dibe. Di civakn wisa de d ne behsa afirandina raman, ne azad ne j giraniya ronakbriy t feyde nade. Tarreshk nahlin chrskn ronahiy ji aliy kesan bixuyn derkevin hol, hn di destpk de ji bin difetisnin.

Ev demn tar gava dibin drok hin chrskn ronahiy dixuyn j, mirov ji derann daxwaza derxistina ramana azad gelek dr e. Tkchna kesan bi wan bi snor e l tkchna giyana civakan xewnereshkn dehan, sedan sal dixin ber xwe. Ronahiyn dibe ku ji bo rewsha rojane rberiya afirandin bikin bichrisin j, l ji balkshiya wan gelek dr dimnin. Civak b giyan b mej b drok dimnin, drok bihurk e, ger bihurk zde dem girtibe r nade, drok b hol. Ew ten droka bedbextiy shan dide yan j wisa qebl dibne.

Carna hin mirovn k destn wan bi pns in v rewsh bash dibnin l tam berevajoya w tnin ziman. Sedemn v yek li ba her yek cda be j, bingeh netghishtina giringiya parastina afirandina ramana azad e ku fadeya nekarbna xwe di quncik valahiyn nediyar tar de dibne. Ew kes dikarin pir zelal aliyn xwe yn diyar kifshe fday qulqulokn tarreshkan bikin bi zerardana goya hinkes yan hinciyn `nerast dahatya xwe bi xwe j di w tarreshk de b bingeh bihlin. Kesn wiha dev ji diaya rewshenbriya afirandr j bernadin b ku ji xwe pirsa chima chawa bikin. Parastina pozsyoneke tund bi xwe valaderxistina hem diayan e l ew hn li ser bingehn b bingeh xwe disprin hin hzn ji xwe bilindtir bi v away secdeya xwe ji xudayn n re km nakin. Bi tund parastina ramana serdest tirsa ql ya bmane ji xud re be, qulqulok tarreshk e.

Ev yek bibe besha afirandrn ji mej, xetereyn tund ji bo raman tn hol. Nivskar, ronakbr afirandr nikarin b shik b tirsa ketina bin hin bandoran xwe bilivnin, ew her dem xwe ji bin rexnegiriya maf parastina ramana azad derbas dikin wisa nebe, nabin xwediyn diayn xwe ku ew bi xwe ew tisht in yan di daxwaza bna w tisht de ne. Shervan chawa bi chekn xwe xwed dia ye, nivskar j wisa bi pnsa xwe. L ten chek pns tu mane di xwe de nahewnin, tishtn mane cidyet dide v yek chawabna bikaranna wan e. Shervanek dikare bi chek xwe hrsh bindestan j bike, wisa be ew nabe shervanek azadiy. Nivskar dikare pnsa xwe bike hesp hin aliyan, wisa be ew j nabe nivskar ramana azad afirandr serbixwe.

Xwedbna hin tishtn bi nirx mirov bi nirx nake. Hch tishtek bi xwe ne xwed nirx e, chawabn, jibochibn chimabna w dihle ew bibe xwednirx. Hch mirovek ne proz e, prozah di tevger kirinan de veshartiye. Prozahiya her berz daxwaza chawabna ji bo xwe bibe daxwaza ji bo herkes, bibe rzgirtina kesn dervey xwe. Ev yek ne ten bi chend gotinan dibe, ev yek helwesta jiyan bi xwe ye. Pwstiya v yek bi leheng yan lehengan j nne, sadebn xuristiya livgeriya mirovane bes e.

Hn gelek quncik valahiyn nediyar tar di mej giyana mirovan de hene, pircaran ew serdest in j. Hewladan div ew be ku mirov aliyn diyar zelal zde bi kar bne, derxe psh daku yn din km bn xuyakirin. Di hebna mirovan de ev yek heye, dikare b kmkirin l nay berterefkirin. Bi taybet kesn xwedpns div nekevin tengasiya bikaranna aliyn xwe yn nediyar. R nedin valahiyn tar di giyana xwe de, bishkn l netewin. Drok nirxn bi rmet wiha nshan me dide.

Chi ronah ji qulqulokn tarreshk yn mej bn xilaskirin, ew ryn serfiraziy li ber ramana azad vedikin. Rastiya bingehn hertim rengn cda j shan bide, yek li ciy xwe dimne; b daxwaza gihshtina ramaneke azad koletiya giyan tkchna mej ji hol ranabe, civakeke pshket chnabe afirandrn bi rmet dernakevin.

Em dikarin hesab kirinn xwe, her dem bi pirsn chawa, chima, ji bo chi bixemilnin pwstiya roj drok bi rmet binirxnin. Dibe ku ev ne xirab be!

 

  ser