pave

 

Dasporaya Kurd

 

ROJAN HAZIM

 

Daspora gotineke binyad Yewnan ye tte manaya bijbelavbn, reandina tov, belavbna wek zerreyan. Di Yewnana Antk da ji bo belavbna mirovan j hatye gotin. Ji bo kesn ku ji Bajr Dewletan anj Bajrn Mezin Metropolsan derdiketin, ko dikirine devern d anj dihatin derxistin dihate gotin. Di nav dem salan da v gotin manayake fireh wergirt. Anku heke komeke etnk, anj qewmek ji cih war xwe y qedm, y bab bapran ko kir anj hate ko kirin, li cih war n, di kategorya dasporay da hate hejmartin. Eve bi taybet Ber sa [B] Pit sa [P) ji bo Cihyan hate bi kar nan. Cih ji ber zordarya desthilatn wan deman bijbelav dinyay bn. Belm ev term ro d ji bo bi git tte bi kar nan. Her komeke etnk her bi i binas [sebeb] be, heke ji welat xwe, ji cih war xwe y qedm rab ko kir, anj hate ko kirin li cihek n bi cih b, d ji w grba etnk ra daspora tte gotin. Heta nihe di meydana navnetewey da du grbn etnk wek qewmn dasporaye hatin nas kirin: Cih Ermen. Bo Cih Ermenyn ji Isral Ermenistan dr, li welatn cuda yn dinyay dijn Cih Ermenyn diasporay tte gotin.

Li gorey nifs, v gav grba etnk ya her mezin Kurd in di nav kategorya dasporay da. Dasporaya Kurd ji destpka desthilata Farisan, Osmanyan pa j ya Ereban pve dest p kirye Kurd bi dar zor hatine ko kirin ku ro j mratxwern wan Kurdan didine ko kirin. Ji wan salan were Kurdn ku ji welat xwe y qedm, welat bab baprn xwe hatine derxistin, hatine ko kirin km zde 10 [deh] milyon in. Ji v hejmara mezin bahra [paya] pitir li Tirkyey dijn. Dasporaya her mezin ya Kurdan li Tirkyey ye. Bajr her mezin y dasporaya Kurd Stanbol e ku 3 [s] milyon Kurd l dijn. Pa j, li bajrn Anatolya Navn, Bar, Rojava heta Anatolya Bakur bi milyonan Kurd li bajrn cuda belav bne wek kolonyn bik yn dasporaya Kurd dijn. Tehran, Bexda, am Beyrd j merkezn mezin yn diasporaya Kurd ne.

Ji destpka saln 1960 pve j li cografyaya Ewrpaya Rojavay Amerkay [USA] dasporaya Kurd pkhatye. Di van saln 2000 da ev meydana dasporaya Kurd heta Afrka, Kanada, Awustralya Japonyay berfireh bye. Ji xwe Rsya, Kafkasya Asyaya Navn ji ber were byne merkezn dasporaya Kurd. Yk ji merkezn mezin ya dasporaya Kurd v gav cografyaya Ykitya Ewrpay [YE] ye ku nzk milyonek nv Kurd l dijn. ro Danmark j, ku endama YEy ye, yk ji wan welatan e ku Dasporaya Kurd l heye nufsa wan j digihe nzk sih hizaran.

Problema her mezin hevpar ya Kurdn ku li dasporay dijn ziman e ji ber asmlasyon her die nifsa Kurd axv km dibe. Herwisa jyana kultur ya Kurd j her die reng xwe y otantk berze dike. Ev encamn xemdar yk ji mezintirn zehmetyn jyana dasporay ne. d realteyek e ku kategorya Kurdn Dasporay j pkhatye. Tte hv kirin ku Kurdn Dasporay li gorey v realtey bijn, belm herweha j di ser da ziman pa j her i karekterstkn xwe yn xwumal, otantk yn netewey hebin biparzin li welatn l, di nav wan neteweyn pkve dijn da j, di nav jyaneke bi aheng dostane da bijn.

ROJAN HAZIM

5 Sibat 2009

[Di Bultena FOKUS-Ay da hatye weandin. Hj. 4 Sibat 2009]

ser