pave

ntervya digel

Sam Ergo

Spker Kurdistan TV

 

ROJAN HAZIM

 

***

vara 17. 01. 1999- yekemn roja weana

Kurdistan TV b, yekemn program xwendina

hin rojnameyn Kurdistan b...

   

***

Ji 90 pve, deh saln dmahka sedsala bstan, pencereyeke bhna bijn li ber Kurdan vekir. Spesfk di war medyaya bnahy da gavn adeta ore hatin avtin. Kurdan xwe gihande ber per esman. Kurdan bi rya esman xwe gihande hev. Tixbn reah yn bi peymann Qesr- irn Lozan, ku by dil Kurdan hatine danan li Kurdistan, d pare nekir li ber v gava Kurdan. Kurdan di prosesa bizava rizgarkirina welat da, bi danana dezgehn televizyon, jyana xwe, xewn xiyala xwe ya serbixwety, di ekran v alet sihr da adeta organze kir. Bi weana televizyon, komple jyana Kurd bi hem detayn xwe ve, bi ziman Kurd kete nav mala Kurdan. Mahabad, Diyarbekir, Hewlr Qamiloy hevdu dt. Kerkk Batman dt. Wan Silman dt. Hekary Barzan dt. Kurmancaxv Swas, feylaxv Xaniqn bihst. Zazay Paloy Hewramya Kirmanan bihst. Kek Kakn kurmanc soran nzk hev bn, kurmanc soranan, rengn hevdu nas kirin! Televizyon, chana netewey ya mirov Kurd mezin kir. na Hewlr na Wan, xema Urfay bire Siney. ahya Qers bire Efrn. Kurd li arnikar Kurdistan dervey welat, bi n ahyn xwe, bi rya van televizyonan li hevdu bn mhvan, bn xemxwarn hevdu, bn hevderdn yk herweha li ser rewa heway ya timam Kurdistan serwext agahdar bn. Kurdan li reah xwe nekirin yk, l televizyon ew li esman kirin yk!

TVyan peymann Qesr- irn Lozan, li ber per esman belav kirin.

Televizyonan pirek ava kirin di navbeyna Kurdn Kurdistan diasporay da.

Nihe s televizyonn satellt, MEDYA TV, KURDISTAN TV KURDSAT, v xizmet dikin. Em hv bikin ku hejmara wan zde be.

KurdistanTV, ji Kurdistana Bar wean dike. Me j xwast bi spker w Sam Ergo ra hevaxivtinek bikin. Ergo j gelek vekir by otosansr bersiv dan. Em j w hevaxivtin by ravekirin komentar herweha b sansr, herwek xwe li jr pk we dikin.

Helbet hevaxivtin rbir nehatye kirin. Di hevaxivtinn rbir da pirs bersiv hevdu vedikin axivtin rengek xwezay werdigire mexsed naveroka hevaxivtin trkertir bi detaytir dibe. Di hevaxivtinn nivsk da, -ca i bi e-mail, i j bi faks bin-, biv nev aroveyeke vebir tte dtin. Belm, dsa ve mexseda ku tte hv kirin, -mesaj, agah, serwext hwd.-, ji hevaxivtinn nivsk j derdikeve, ku hn d di v hevaxivtin da j bibnin.

ROJAN HAZIM

ile 2004

***

        Bi pirseke klask em dest p bikin. Nizanim, belk hn nexwazin bi fireh xwe bidin nas kirin j, belm dsa ve heke bi kurt j be hn xwe bidin nas kirin, em d a bin. An hn i dibjin?  

Ergo: Nav min Sam Haim Hesen Ergo ye. Ergo, gundek bar Kurdistan ye, dikeve ser snor bakr Kurdistan, girday qeza Mrgesor ya girday parzgeha Hewlr ye, yek ji gundn herma Barzan ye. L ez bi xwe li gund ame y li heman dever di 4.3.1972- de hatime din, ji 1979 1999 li nahyeya Herr bi cih bme, 1992- ji ber rewa ko li bar Kurdistan derket, near mam min dev ji xwendina xwe ya li zanngeha Bexday berda.

Bel, em dizanin ku hn di Kurdistan TV da spker in, neyn kurmanc dixwnin. Bae, haziryeke we ya destpk heb ji bo v kar?

Ergo: Sala 1992- min weke spker radyoya Deng Kurdistana raq dest bi kar kir. Ew cara min ya p b ko spkertiy bikim. Beriya w dema ko li dibistan ah dibn min gelek caran rberiya wan dikir ji w yek hinek curet ji min re bb ko ez bikaribim spkertiy bikim, heval nasan j hertim ez han didam ko karek weha bikim. Pitre sala 1996- bme spker kanala herm (Lokal) ya Kurdistan TV, lewra dema ko Kurdistan TV-ya esman b, ez tam ji w kar re amade bm.

Tam dem tte bra we, Kurdistan TV keng dest bi wean kir?

Ergo: vara 17. 01. 1999- yekemn roja weana Kurdistan TV b, yekemn program xwendina hin rojnameyn Kurdistan b, pitre min spkerek din bi nav Heval Newroz yekemn belavoka neyan pk kir.

end dem bor heta ku we amadekaryn xwe timam kirin?

Ergo: Eger ko mexseda we amadekariyn ji bo Kurdistan TV bin, beriya wean bi kmtir du heftiyan me dest bi amadekariyan kir, despk me ji cih amrn Kurdistan TV-ya lokal fde girt, pitre hd hd em bn xediyn her tit xwe y xweser.

Nav logoya televizyon we awa amade kir, end alternatvn d j hebn?

Ergo: Me ji hem hunermend pisporan xwest ko her yek li cem xwe logoyek amade bike y k ji tevan batir b; ew bibe logoya TV-y, ca ji nav gelek logoyan yek hate bijartin dawiy hinek guhertin tde hatine kirin heta ko away xwe y niha stand. Nav TV-y j her ji nav Kurdistan TV-ya herm hat, nav ko despk serok Barzan li TV-y kirib.

We roj end seeta dest bi wean kir niha end seet wean dikin?

Ergo: Me despk 3 seetan wean dikir, pitre bne 5 seet pa 8 seet niha em 24 seetan wean dikin.

Programn we end j zind, end pakt in?

Ergo: Bi git 33 programn me hene, ji wan 6 zind ne yn din pakt in.

Rvebirya televizyon awa tte hilbijartin, anku ji aly xebatkar karmendan ve, anj ji aly desthilata poltk ve tte tesbt kirin?

Ergo: Desthilata poltk birvebiriya TV-y tesbt dike, lbel helbet yn ko tne tesbtkirin j li ser bingeh jhatin tecrub tne tesbtkirin.

Ekonomya televizyon awan e, reklaman diwenin an ne?

Ergo: Ekonomiya w ji partiy t, reklam j hene lbel ne bi rengek ko bikaribe TV-y fnanse bike.

Di dareya televizyon da kolektvte end kar dike, anku sstem demokratk e, an sentralst e?

Ergo: Nzk 400 kesan di TV-y de kar dikin. Civata birvebir ya TV-y heye ko t de hem birvebirn ben cida yn TV-y weke endam c digirin, dema ko ji bo cara p programek dibe civat rdin naveroka program armancn w bi hev re giftgo dikin bi hev re j biryara dawiy li ser program awaniya w digirin, pitre d program dikeve ser sikeya xwe hin kesn ko j berpirsiyar heta dawiy bi rve dibin. L bel hinek caran ko hinek pirsn siyas derdikevin; w dem birvebir git li gor talmatn ko ji aliyn jortir j re tn biryar li ser dide, l ev carn weha hindik in, lewra dikarim bjim sistim demokratk e, l ev demokratkbyn j nay maneya ko div ji bo her pirsek dtin nrnn her 400 karmendn TV-y bte standin, ji ber piraniya wan ko karn teknk dikin ne mecbr in bn pirsn siyas, yan kultur yan j civak giftgo bikin.

Di nav xebatkarn we da tixb amator profesyonely i ye?

Ergo: Piran amator in, ji ber weke hun j dizanin ber li Kurdistan fersenda ko kurd bikevin xwendina medyay nebye van nzkan hinek frgehn medyay vebne, lbel h j bi awak aktv kadro amade nekirine.

Televizyon end derece ferm, end sivl e, anku tixb fermyet sivlyet awan e?

Ergo: Di rojeva xwe de btir %70 c daye sivltiy, lbel rewa Kurdistan wisa kiriye ko gelek caran TV nikare weke ko div rojeva xwe pk bne.

Di nav hem programan da, kjan bask bi giran ye, anku prosenta programn sosyal, kultur, huner, folklor, aktuel, magazn, ne yn poltk end e?

Ergo: Kurdistan TV hewl daye rengn Kurdistan yn cida berav bike, tde hem awayn programan j hene, lbel ji bil neyan ko girngiya xwe ya taybet heye, pirsn poltk kultur cih mezin digirin.

Ziman ferm herweha sereke y televizyon Kurd ye, ma ne wisa ye?

Ergo: Bel, kurd bi taybet j kurmanc soran. Em hewl didin ko bea w ya kurmanc zdetir bikin, herweha bernameyn bi zimann din yn wek ereb, tirk, fars siryan j hene.

Hn end zaravayn Kurd bi kar tnin?

Ergo: Kurmanc soran, herweha hin caran programn bi zaravayn mna hewram j tne weandin.

Bi rz ve bi kar hatina zaravayan awan e, anku kjan zarava zdetir, kjan kmtir bi kar tt? Balansa kurmanc soran hn awa radigirin? Bi taybet kurmancya bakur bar, soranya bar rojhilat awa tte bi kar nan? We standardek, krterek heye di v balansekirin da?

Ergo: Rojeva TV-y ew e ko piraniya programan bi kurmanciya bakr bin, lbel li bar Kurdistan ew mkan weke ko div nne, programn me yn li rojhilata Kurdistan tne amadekirin j hene, lbel ji ber rewa Kurdistan dimne heta niha piraniya programan her bi herdu zaraveyn kurmanc soran yn bar in.

Kjan zimann xelkn kman yn li Kurdistan dijn bi kar tn end seet di kjan programan da?

Ergo: Heftiy s rojan neyn bi ziman siryan hene heftiy carek j programeke turkmen heye.

Ziman Ereb end seet di kjan programan da bi kar tt? Bi zimann d yn biyan j program hene?

Ergo: Di 24 seetan de 3 j bi ziman ereb ne, tde ne programn poltk kultur drok j hene. Bi herdu zimann fars tirk j heftiy carek ne hene.

Hind ku tte dtin, tekstn danasnn programn we bi tpn Latn tne nivsn. L gelo tekstn neyn we bi kjan tpan tne amade kirin, anku bi tpn Latn, an yn Ereb hn dinivsin dixwnin?

Ergo: Li bar Kurdistan qed xwendin nivsandina bi tpn latn nebye, lewra her kes nizane bi van tpan binivsne bixne, em j her bi tpn ereb dinivsnin dixwnin, lbel baweriya me ew e ko bikaranna tpn latn xizmeteke netewey ntiman ye; lewra em hertim li ser ekran tpn latn bi kar tnin, v yek j roleke pir mezin li bar Kurdistan lst ye d nema ko tpn latn li ber avn xelk titek ecb bin, gel hd hd bi wan tpan re t li cem w normal dibin.

Di nav xebatkarn we da balansa hejmara jin mran awan e?

Ergo: Em dikarin bjin wek hev e, jibil ko em tir dibnin her kes n bte TV-y jin be.

Perspektva televizyona we ya bi git li ser ne programan i ye?

Ergo: Di neyan de em hewl didin ko byern di her war de li Kurdistan diqewimin weke kanaleke medyay ya rojanamevan nan bidin, herweha neyn girngn chan j. Di programan de j em hewl didin drok, kultur jiyana sosyala kurdan xwestekn gel yn siyas berav bikin bi git hem mercn heyna kurdan wek neteweyek ko ji bal dijminn xwe ve hatiye periqandin, nan bidin.

Li Kurdistana Bar end televizyonn satelt hene?

Ergo: Du, Kurdistan TV Kurdsat.

end televizyonn navey (lokal) hene?

Ergo: Ez tam nizanim, s yn PDK du yn YNK hene, herweha yn piraniya part rxistinn li Kurdistan i yn kurdan i j yn hidikayyn din j hene.

Tkilyn Kurdistan TV digel televizyonn d awan e?

Ergo: Tkiliyn normal in, di dema pwst de hevkariya hevdu dikin. Wek mnak hin caran neyan didin hev.

Bi taybet tkilyn Kurdistan TVy digel Kurdsat awan in?

Ergo: Keng ko pwst be hene li gor pwstiy ne.

Hn di roj munasebetn netewey da ji aly xwe ve bo bi hev ra wean, teklfa TVyn d yn satellt, Kurdsat MedyaTVy, dikin an ne?

Ergo: Beriya ko em ji aliy netewey ve li pirs binrin, hun dizanin ko kar me karek medyay rojnamevan ye, her kanaleke medyay dixwaze beriya kanaln din eger ko mimkun be j bi ten neyn balk veguhze, ev di medyay de prenspek e, Kurdistan TV j li gor v prensp kar dike ev yek mafek w y rewa ye, ji bo weann weha j pir pere dikevin ser TV-y. Haya hem kanalan ji munasebetn weha heye ne hewce ye ko li benda Kurdistan TV bimnin ji bo ko wan teklf bike, weke min got ev munasebet yn gel kurd in maf her kanal heye ko veguhze, wan ima veneguhast?! Helbet bersv li cem min nne.

Tkilya we digel Medya TVy heye an ne? Hn dixwazin ku tkilyn we hebin?

Ergo: Na, heta niha nne, ez weke exs pir dixwazim ko hebin cara daw j di peyza 2002- de dema ko hatim Ewropay min ji TV-y re got ko biim nevenda Medya TV her nebe di war huner de tkiliyn xwe kin hinek klpan li hev biguherin, l pitre p hesiyam ko ev daxwaza min ne di dema xwe de b, lewra min dev j berda deh rojan j li Pars mam, l qed wext min neb ko biim w der. Bi baweriya min hebna tkiliyan pewstiyek e eger ko ne sedemn poltk li pit bna; niha ji mj ve b tkiliyn me hebn. V behar j cardin tme Ewropay ez hewl bidim baweriya birvebiriya Kurdistan TV bnim ko em tkiliyan kin seredana hevdu bikin.

end istasyonn radyoyan hene li Kurdistana Bar?

Ergo: Du yn sereke, yek ya PDK ya din j ya YNK, herweha stasyonn lokal yn tev part rxistinan hindakayyn din j hene.

Li Kurdistana Bar bi git di medyaya elektronk da kjan zarava zdetir, kjan kmtir bi kar tt?

Ergo: Ji xwe meydaya elektronk hindik e, a ko heye j piraniya w bi zaraveya soran ye.

Dsa ve bi git kalteya weana televizyonan, spesfk j kalteya weana Kurdistan TVy awan e, anku hn j raz ne, bi dil we ye?

Ergo: Hem dezgeh amrn Kurdistan TV dgtal in, l em dizanin versonn v teknk yn batir j derketine em li bend ne ko bighjin me, ya heta niha ne li gor xwesteka me ye.

Di war weana medyaya elektronk da i kmas hene?

Ergo: Jiy weana elektronk li bar Kurdistan pir kurt e, internet weke ko div neketiye hem malan her kes nikare li mala xwe bi kar bne, lewra j rewaca medyaya elektronk li bar Kurdistan hindik e.

Rewa medyaya nivsk awan e, end rojname, heftename kovar tne weandin?

Ergo: Ez nikarim tam numreke dirust bidim, lbel niha li Kurdistan di navbera 150 200 kovar, rojname heftenameyan de derdikevin.

Di bi git weangerya li Kurdistana Bar da, anku hem li ya elektronk, hem j ya nivsk da, rewa ziman awan e? Kjan zarava zdetir, kjan kmtir bi kar tt? Em dizanin ku tpn Ereb zdetir bi kar tn, l rewa nivsna bi tpn Latn di i derecey da ye?

Ergo: Helbet piran bi soran ye em dikarin bibjin ji bo v yek j soraniyeke standart bye. Ji bo pirsa tpn latn ber kovarn GULAN DCLE bi latn derdiketin, niha bi ten kovra NBN meh carek li Duhok bi latn bi zaravaya kurmanc derdikeve, herweha hin kovar j end rpelan didin hinek nivsn bi tpn latn.

Di war nivsna weangery da, nivsna bi tpn Latn end ber bi p die?

Ergo: Mixabin gelek sist e.

Tkilyn televizyon digel bneran awan e, anku xelk razbn anj nerazbna xwe awa kiv dike, anj hn li v helwesta bneran digerin?

Ergo: Li Kurdistan dezgeheke ko van rastiyan serast bike; niye, lbel bi hinek awayn din yn wek andina name, e.mail vekirina telefonan em hinek p dihesin ka temaavan i dibjin. Razbn yan narazbna wan j hertim ne wek hev e, carna raz carna j narazn e, ya girng ew e em p dihesin ko temaavan TV-y bi ya xwe dihesibnin bi dilsoz vekir dtinn xwe ji me re tnin zimn.

We tevn negihany danaye, anku li her bajr, bajrge, tax, gund cihn d sstemek, mekanzmayek we pknaye ku ne di dem da bigihin we? Dsa hn teknka ku program nueyn ji dern dr zind didin, bi kar tnin?

 

        Ergo: Li hem bajarn mezinn bar Kurdistan bro negihann me hene, li bajark dern bik negihan nne, l bel hevkarn negihanan hene ko titek dibe ew ji me re dibjin em j negihan kamra dinin w der. Li ben din yn Kurdistan j negihann me hene, l bel ji ber sedemn siyas ew nikarin weke pwst zde li ber av kar bikin, lewra j piran bi telefon neyan didin me, herweha li piraniya paytexn Ewropa paytextn din yn chan j negihann me hene, l dsa ew j zdetir bi telefon neyan didin bikaranna kamran hindik e. Li dor bea duy ya pirsiyar j; bel em gelek caran alakiyn ko li cihn dr wek mnak li Bexda yan j li Ewropa dibin zind diwein.

Profl bnern we awan e, anku zdetir kjan bask, grb, kategoryn civat, jin an mr, zarok, ciwan, navsere an sere, seyra televizyon dikin?

Ergo: B dudil dibjim; hem j (emir) ne.

Televizyon i tesr li jyana rojane ya xelk kirye heta niha, tesbteke we heye?

Ergo: Jiy TV-ya kurd li bar Kurdistan ji dawiyn saln heftiyan dest p dike. TV-ya ko kurdan bi TV-ya xwe j hesibandiye sala 1992- dest p dike helbet di pir warn jiyan de bandora TV-y li ser jiyana xelk heye, l helbet di hevpeyvneke weha de ez nikaribim bi fereh li ser v bandor rabiwestim ji bersiva v pirsiyar re lkolneke sosyoloj gerek e.

Periyoda plankirina programn televizyon awan e, anku hn ji bo end mideh programan plan dikin krtern we i ne? Herweha flm, rzeflm flmn karton end tne weandin di ziman flman da wergr, dublaj an binnivs end bi kar tn?

Ergo: Ji xwe hinek programn wek ne xwendina rojnameyan hertim di cih xwe de ne nayne guhertin, programn din j hene sabit; hinek program j hene li gor xwesteka dema xwe ne  li gor pwstiy tne kirn rakirin. Herweha programn kultur, drok j sabit di cih xwe de ne. Dawiy hinek progrann li dor jiyana sosyal li gor pwstiy tne kirin rakirin j. Wek din heta niha flm rzeflm kartonn ko hatine weandin hem j xweser kurd bne hinek ji wan berhemn TV-y bi xwe hinn din j ji aliyn din hatine. Bea zarokan j hem kar xwe bi xwe dike niha hinek flmn karton anne ji bo ko doblaj kurd bike.

Rewa ragihandina televizyon li gund bajran awan e?

Ergo: Dema ko Kurdistan TV b, ew cara p b di drok de ko TV-yeka kurdan ya setelt li ser ax di hundir welat wan bi xwe de wean bike, lewra j bi sed hezaran kurdn ko n vegeriya bn gundn xwe heta w dem TV-yn wan ji ber wernegirtina kanaln lokal tine bn, n skan ji xwe re TV kirrn, ji w hing ve rewaca TV-y weke bajaran li gundan j heye weke ko her roj li me rast t, heta niha j ev rewaca w her heye ji gundiyan re bye sebrek. Ji xwe li bajaran j TV yek ji pwstiyn her li p yn jiyan ye dsa em p dihesin temaavann me pir in.

Di weangerya medyaya elektronk ya nivsk da, rewa demokratzm awan e, krtk, otokrtk di i derecey da ye?

Ergo: Weana elektronk li gor dil xwe i dixwaze dibje, rojname kovarn xweser j hene dsa ew j vekir dinivsnin. Kovar rojname radyo TV-yn partiyan j heta dereceyeke ba kela dil xwe dirjin rexneyan dikin, bi git her tit tu bixwaz cihn ko ji te re biwenin hene.

Di weangerya bi git da, sansr destwerdan heye an ne?

Ergo: Di weangeriya partiyan de heye, lbel di ya xweser de nne.

Di weana Kurdistan TV da sansr heye an ne?

Ergo: Bel heye, lbel dsa j di programn zind de her kes i bixwaze dibje kes r li ber nagire.

Organek an dezgehek ku kontrola normn etk yn weangery dike heye an ne?

Ergo: Qed nne.

      Spas ji bo bersivan.

Ergo: Ez j ji bo v hevaxivtin spas dikim.

 

ROJAN HAZIM - ile 2004

 

                                    ser