pave

 

Makqann Tirkzasyon

 

ROJAN HAZIM

 

Karektera dewletek di ser da naveroka makqann dyar dike. Makqann, reng form darekirin rvebirina dewletek tayn dike kana qannan e maf azadyn ferd kom tertb dike. Makqann bi naverokn xwe yn kurt, zelal konkret ve belgeyn xm yn sstemn dewletan e. Makqann herweha aroveya sstem huqq qann j kiv dike. Makqann eyneya sstem dewlet ye. Ber xwe bide makqann reng karektera dewlet tesbt bike. Vca heke em ber xwe bidine makqanna dewleta Tirkyey, naverokeke ant demokratk, otorter, ovenzm sivik dimne, rasst fazan derdikeve pya me. Makqanna Komara Tirkyey [KT], -ku ji aly cuntaya fat ya leker ya 12y lona 1980 ve hatye danan di referandma 1982 da bi dar zor bi xelk daye qebl kirin pa j hindek guhornok l hatine kirin-, bi v naveroka xwe ve esasen karektera dewlet j fade dike. Li v der krtera bingehn ev e; beramber xelk kmanyn ne Tirk formlasyoneke awa tda heye?.

Di ser da hertit li gorey homojenya nijada Tirk hatye zah formle kirin. Ji xwe yk ji karektera dewleta Tirk j ew e ku hem materyaln bingehn yn struktura dewlet ji bo xizmeta Tirkzasyon hatine amade kirin. Qanndanern dewleta Tirk, di poltka xwe ya Tirkzasyon da, ji makqann dest bi kar bne ev maddeyn fast di makqanna xwe da bi cih kirine. Di makqann da gelek zelal etnsteyn d tne red inkar kirin. Anku civata li nav tixbn ferm yn Tirkyey bi hem reng cudahyn xwe ve, bi heterojenya sosyolojk ve nehatye qebl kirin. Rengek formek esas hatye wergirtin maf azad j li gorey v ykreng ykformy hatine rave kirin: Herkes Tirk e hertit j bo Tirk hatye nivsn dzayn kirin di makqann da. Netewe Tirk e, lewma j mara mill, xtab Tirk dike!. Ala bi xwna Tirk sor bye, lewma temsla Tirk dike!. Ji xwe ziman yk e ew j Tirk ye!. Xelkn may bi gotina Erbakan fasa fso ne!. Anj hewa cwa!.

Astenga her mezin ya li pya perwerdeya ziman Kurd perwerdeya bi ziman Kurd, ev makqann bi xwe ye. Du maddeyn makqann wek qeraseyek li pya perwerdeya bi ziman Kurd baryer in. Yk ji wan maddey 3y ye wisa hatye formle kirin:

Madde 3. Tirkye bi dewleta xwe, welat xwe milet xwe ve ykpare ye ku nay kerkirin. Ziman w Tirk ye. Alaya w, wek di qann da hatye kiv kirin, alaya sor ya bi heyv strka sp ye. Mara mill Mara Istiqlal ye. Serbajr w Ankara ye.

Ev madde pkve maddeyek fast e, ew li milek. Belm gotina spesfk li v der Ziman w Tirk ye ye. Eve bi ser xwe astenga her mezin e li pya Kurda.

Eve tra nake, qanndaneran ev madde hilgirtine bin ewlehyeke wisa ku bizava guhorn danin alyek, j behskirin ne mumkun e!. Ev madde nikare bte guhorn, belm ya her balk, teklfa guhorna v maddey j nikare bte kirin!. Ji bo v yk maddey 4 wek zirhek bi taybet hatye danan:

Madde 4. Maddey yk y makqann ku hukum di derheq ekl komar da ye maddey 2. y di derheq karekterstkn komar da hukumn di maddeyn 3y da nikarin bne guhorn teklfa guhorn j nikare bte kirin.

Maddey 42 j dubare asteng baryeran li pya perwerdeya bi Kurd ava dike bi gotinn form ferman pirs qutbir dike diavje!. Bend ku bi qedexetya Kurd ve girday wisa hatye formle kirin:

Madde 42. Ji bil Tirk u ziman di dem dezgehn perwerdey da ji bo hevwelatyn Tirk wek makziman nabe ku bidin xwandin fr kirin

Vca akera ye ku eve astengn her mezin in, adeta Sedd n ne li pya perwerdeya bi Kurd. Ev formlasyona maddeyn makqann r li ber perwerdeya ferm j, ya prvat j digire. Kurd mecbr in van maddeyan di platformn navn derve da aktel bikin, bidine riberiz kirin hemle pleke xurt bidine dest p kirin ku opozisyoneke fireh mezin beramber van maddeyn fast bte organze kirin. Ger ev makqann pkve fazan e divt bte rakirin, l axir ew kar demek dirj e. Belm spesfken guhortina van maddeyan divt ji ser rojeva Kurdan nete xwar. Ji karektera makqann formlasyona maddeyan j kiv e ku karek sanah li pya Kurda nne, lewma divt dij van maddeyan xwe hazir tkoneke bihz xurt berdewam bikin.

Ji bo bizaveke bi v reng j, divt hem element dnamkn netewey di nav xebateke koordnatv da bi plandaryeke rkpk kar bikin hem br rehya navxwey agahdar, hiyar serwext bikin, hem j di v prosesa endametya Tirkyey ya Ykitya Ewrpay [YE] da, mekanzmayn YEy j bi berfireh agahdar bikin ji van maddeyn ant demokratk fast.

Di destpk da van maddeyn 3y 42y yn fast yn makqanna KT, divt bidine guhorn!..

ROJAN HAZIM

24 ir [Oktober] 2006

 ser