paşve

 

Nsanname

ROJAN HAZIM

 

I.

Iraq Kurdistana Bar

Nsana 2004. Ji ser hilweandina rejima Seddam Beas salek bor. Ber salek, anku heta 9 Nsana 2003, fermyen Seddam Huseyn serok Iraq b. Ger ji 20 Adara 2003 pve, pratken ji serokaty ketib, -iku ria Amerkay ya py eva Newroz destpkirib-, l pit ku Bexda ket, anku 9 Nsan, d hilwena rejima Seddam misoger b. Mala dinyay! Ew Seddam ezm! tin s heftya karb xwe li ber bombeyn Amerkay bigire! Belm heta meha Adar j gelek dixur, nav di xwe dida Amerka gaz meydana mrany dikir! L pit bombeyn eva Newroz wek koremikek xwe di labrentn axa sar da veartib. Ew Seddam, ku heta 9 Nsana 2003 fermyen serok Iraq, heku bib hlm bi ber bay ketib! Ew Seddam ku ark milyon Kurd, ku ji nav wan bahra pitir ji binemala Barzanyan bn, bi operasyonn enfal bseran berze kiribn. Ew Seddam ku bi ekn kmyay li Helepey 5000 Kurd jahr day kut, ji eva Newroz pve xwe dab dol nihaln Tikrt li cihek ku xwe l vere digerya. Pa j li sergvkek Tikrt di aleke gen da bo xwe mekanek peyda kirib di ser meha kanna 2003 da j, bi wan ser rihn geviz, bi hevkarya Kurdan ji aly lekern Amerk ve hate girtin. Pit salek, li Nsana 2004, , kesek ji binemala Barzan, kur lder efsane Mela Mustefa Barzan, serok PDKy Mesd Barzan, b serok ferm y Iraq, ku hejmareke mezin ji binemala w bi ber enfala Seddam ketibn. Clweya qeder! Mesd Barzan, wek lderek poltk, bi xwe j hinde hizir nedikir ku d pit ketina Seddam salek, li ser sandelya serokkomarya Iraq rne. Ber Mesd Barzan, serokek d j y Kurd li dawya sala 2003, meha Tern, serok YNKy Celal Talaban, ji bo mehek bib serok Iraq. Du mixalifn xurt dnamk yn rejima Seddam, belm herweha du mixalifn hevdu j, pit ketina Seddam, li gorey rotasyona Konseya rvebirya demok ya Iraq bibn serokkomarn Iraqa n.

raqa n

raqa n! Ev gotine bi zanah tte bi kar nan. Ji ber ku desthilata il sale ya Beas Seddam, bi rast j Iraq hem fizken, hem j ruhen kevin kirib! Ew Iraqa kevin d nedihate reorganize kirin. Divyab ji n ve bte ava kirin. Li v der gotinn flozofya xelk gelek cih digirin. Gotineke qedm heye; heta kavil nebe, ava nabe! Ev gotine, di tixb bhnfireh bhntengy da, peqna bhntengy fade dike. Di flozofya xelk da bi sedan gotinn bi v reng yn ku rew rojev mana dikin hene. Jyana xelk sade ji v al ve defne ye. Ji bo her byer, rew rdanek gotinek heye. Heke pirs pirsgirk bi hem hewildann bhnfireh atyane bi serek nekevin, anj bi gotineke d heke av ik bibe d areyek dimne, ku ew j kavil kirine! Helbet ev cure gotin, herend di nav xwe da lojkek disitirnin j, bi taybet di byer rdann civak poltk da, bi manaya metaforkal tne gotin. Vca Iraqa kevin, ber salek li Nsana 2003 hate kavil kirin. Ger Iraq ji xwe ji aly rejima Beas tranzma Seddam ve bi salane hatib kavil wran kirin. Di nav w kavil wranya Iraq da tin endek Serayn Seddam rejima Beas hebn. Ber salek, tit ku hatye kirin, bi nav xelk feqr hejare Iraq, ew ezameta Serayn Seddam rejima w ya xwn bi ser w dorber w da hate hilweandin. Anku welatek ava nehate kavil kirin! Di nav welatek hatye kavil kirin da, seray, qesr kokn tranzma Seddam hatin xirab kirin. Ji bo avakirineke n, divyab ku ew serayn sembola zulm bi ser zaliman da bne kavil kirin. Li v der divt behs paradoksek j bte kirin. Seddam ew serayn zulm bi hevkar desteka Amerkaye avakiribn. L dem hat, dewran zivir, berjewendyn Amerkay rengek d wergirtin vcar Amerikay ew seray bi ser Seddam tran da hilweandin!

i bi manaya negatv be, i bi manaya poztv be, xirabkirin, kavilkirin, wrankirin, hergav demek kurt digire. Belm, avakirin demek dirj dike. Rejima xirabker, kavilker, wranker ya Seddam Beas ya il sale, mehek neka bi ser wan da hate xirab kirin, hate kavil kirin. Di mideh s heftyan da ew ezameta Seddam b sergvk! Rzikeke unversal e, jy zulm dirj nake! Ya Seddam j herwisa b!

L bel, li ser w kavil, avakirina n, dem digire. Eve ser salek ye, hj j di bizava avakirina Iraqa n da gaveke mezin nehatye avtin. Eve ji alyek ve tte tgihitin. Desthilatdarn n yn Iraq, ku hj Amerika Ingilz in, digel konseya Iraqyan, bi danan organzekirina mekanzmayn dewlet yn n ve mijl in. Planek dewirkirina desthilat hatye kirin gava py d di dawya meha Hezran da bte avtin rvebirya sivl d bigihe dest Iraqyan. Prosedra dar huqq j heta 2005 d bte timam kirin di nav sala 2005 da j d hilbijartinn git pkbn, heke hertit li gorey plan bi r bikeve helbet! L bel, hem ji nav Iraq, hem ji dervey Iraq, tkvedan arekaryn mezin tne kirin ku ev prosese bte asteng kirin stablzasyonek pknet li Iraq. Di meha Nsan da ri arekar gelek zde bn. Baskek radkal kevneperest yn iyan bermayn Seddam Beas, di skueya Fellucey Necef da teroreke btixb dikin. Sivln ji welatn byan hat rojnamevanan direvnin, xsr dikin, dikujin. Li ser v yk, endam konseya git Dr. Mehmd Osman wisa dibje: Helbet serhildana iyan hj ji nihe ve tesrek li ser hindek misogeryn proses kirye. Dibe ku dewirkirina desthilat direng bihle. Byern dawy endeyan zde dikin. Heke serhildan ri nerawestin, dr nne ku guhornn micid bne rojev.

Bi taybet dewletn cran, ji avakirina Iraqa n, neraz ne, gelek aciz in. Ji ber ku Iraqa n heke bi programa ku hatye kiv kirin, bte organze kirin, eve d di demek ne dr da srayet dewletn cran j bike. Reng Iraqa n: ne li gorey hevdemn xwe yn li chan j be, federasyon e di v federasyon da xelk Kurd di welat xwe Kurdistan da dibe xwudan desthilata xwumal. Iraqa n, li ser du stnn ragir, Kurd Ereban tte ava kirin. Bi statuya Iraqa n Kurd di nav Iraq da j be, li ser cografyaya xwe dibin xwudan mekanzmayn dewlet. Ev nimne, Iran, Srye Tirkyey btixb aciz dike. Ji ber hind j, ev hers dewlet, hem yk bi yk, hem j bi koordne provakasyonn mezin pktnin li nav Iraq. Srye Tirkye gelek akera hevkary didin Beasst Seddamstn Felluce dorber. Ji xwe Tirkmenn Kerkk ji aly Tirkyey ve tne perwerde organze kirin, ku dij Kurdan provakasyonan bikin. Li pa rikariya Mukteda El Sadr j Iran heye Tirkye j pitevany did. Seddamst, Sadrst Tirkmenn ji aly Tirkyey ve tne organze kirin, bi taybet di meha Nsan da rin xwe gelek xurt kirin. Tirkye, eyn wek li Qibris kir, dij Kurdan hza muqawemeta Tirk organze dike. Ji bo v yk stratejst taktsyenn xwe yn sivl leker rdike nav Tirkmenan. Gundn Tirkmenan kirine depoyn ekan. Tirkye herweha desteka lojstk dide Seddamst Sadrstan j. ri provakasyonn li Msil pktn j bi koordnasyona Tirkye Sryey dibin. Bilindbna ri provakasyonn di meha Nsan da ne tesadif bn. Tirkye, Srye Iran, adeta bi hev ra pmn teror kan. Serok Sryey rikar terora li Iraq wek berxwedaneke mer bi nav kir, ku eve mesajeke teydkara van kiryaran pitevanyeke akera b. Tirkyey ek materyaln d yn leker ji ser Sryey ve gihandin dora Msil Kerkk. Tirkyey propaganda aitasyoneke gelek provakatf kir ku goya pmergeyn Kurdistan, bi cil bergn lekern Amerk, er Felluce Necef dikin. Serok Iraqa n y meha Nsan, Mesd Barzan, ev provakasyone red kir. Tirkyey bi v provakasyon dixwast Kurd Ereban berde hev di konsey da j rew pozisyona Mesd Barzan tkbide di navbeyna Mesd Barzan endamn konsey yn Ereb da konfilkt derxe. Tirkyey bi v tkvedan plan dikir ku bi taybet aramya ku Kurdan li Kerkk pknay sabote bikin di nav Kerkk da erek Kurd, Ereb Tirkmenan bidin destpkirin. Di v derbarey da j Dr. Mehmd Osman endeyn xwe wisa dibje; Bizaveke van derdorn ku tte behs kirin, heye. Li Msil Kerkk nifzeke wan heye. Em di nav endey da ne ku are ajawayek derxin. Li Kerkk Tirkmen, i Kurd dijn. Herweha li Msil j Kurd Erebn Sun yn oven hene. Di van rojn dawy da, tte ber guh me j ku dixwazin provakasyonan bikin. L bel, Kurd ne Kurdn ber ne, organze ne tkon didin. Di her hal da temet rejima Seddam nikarin ser ji Kurdan bistnin. Heke Seddam nikar Kurdan nne bike, eve qet nikarin bikin

L bel, Mesd Barzan endamn d yn Kurd yn konsey, bi taybet Celal Talaban Mehmd Osman, digel serok rbern navey tkilyeke aktv danan r li ber v plan provakatv birn provakasyona Tirkyey betal derxistin. Li mil d, Mesd Barzan wek serok konseya Iraq herweha Mehmd Osman, pratk tedbrn lekern Amerkay j rexne kirin ku metodek gelek a bi kar tnin li Felluce Necef. Ev rexneya wan gelek heq di cih da ye. Hzn leker yn Amerkay, di Felluce Necef da, na ku operasyonn lokal bikin, nveka bajr taxn dorber bajran pkve dan ber roket bombeyan, ku bi hejmareke bilind xelk sivl j hatin kutin. Helbet ev rin li xelk sivl tne kirin divt bne protesto kirin. Yn ku bi nav azadkirin hat, divt xelk sivl provakator sabotoran ji hevdu cuda bikin ziyan nedin xelk sivl! u mazereta heq ya lekern Amerk nne ku xelk sivl dikujin. Mesd Barzan, li ser v bperwatya lekern Amerk gelek heq wisa digot; Erta Amerikay, bi van kiryarn xwe ji wesf xwe y erta azadye dr dikeve dibe erta dagrker! Akera ye ku Amerika bi van kiryarn xwe, desta ji yankzma xwe ya tradisyonel bernade! Di nav van byer areyan da, Mesd Barzan wek serok Iraq y meha Nsan, spesfken roleke gelek poztv leyist ku erek Kurd, Ereb Tirkmenan li Kerkk dernekeve.

Di meha Nsan da, blanoya byer kutyan ji destpka Nsana 2003 were, hejmara her bilind b. Li aly d, i sivl, i leker, rola kadroyn bijare gihit yn Kurdan di avakirina Iraqa n da gelek konkret tte dtin. Pit ku Amerkya, pramd burokrasya dplomasy wezareta parastin ert sivl, ferm dezgeh pols belav kir, ji elemann Kurd stifade kir. Kurdan di mideh deh saln ji 1992 were, di war mekanzmayn dewlet da xwe gihandibn. Eve awantajeke mezin b bo Kurdan. Her di destpk da ji xwe dplomat Kurd Hiyar Zbar bib wezr derve y Iraq, ku ber j berpirsiyar karbar derve y PDKy b. Di mekanzmayn d j yn sentrala dewleta federal ya Iraq da, gelek kadroyn Kurd hatine wezfedar kirin. L di meha Nsan da wezfedaryeke balk hate kirin. Di ji n ve danana erta Iraq avakirina wezareta parastin da elemann gelek bijare yn Kurd wezfe standin. Amerkyan bi teyda konseya demok ya Iraq ku bahra pitir Ereb in, serleker navdar y Kurd General Babekir Zbar ji bo serokya erta n ya Iraq wezfedar kirin. Babekir, serleker hza pemergeyn Kurdistan yn PDKy b. Di strktra dewlet da du stnn ragir hene ku gelek giring in: Wezareta kar derve wezareta parastin. Nihe di danan rvebirina van herdu stnn xm da, kadroyn Kurd wezfeyn bilind dikin. Heke ev plan bi cih kirina eleman kadroyn bijare yn Kurd, di mekanzmayn sentral yn dewleta n ya Iraq da, dom bike rast u astenga net, Kurd di dewleta sentral da j d xwudan desthilateke gelek xurt bin. 

Meha Nsan bi gelek provakasyon, ri, are destwerdann dijwar bor. Di byer rdann meha Nsan da hate dtin, ku Amerika ji aly kontrol rvebirya asayi ve hetta di dareya poltk da ketye nav zeaf baretyeke mezin. Amerkay ji aly leker ve, tin di meha Nsan da, ji timam salek zdetir leker elemann xwe yn sivl berze kirin, kut dan. Byern Nsan careke d nan da ku, Amerka heta ku bi timam pita xwe nede Kurdan, rol nsyatfa Kurdan di ji n ve avakirina Iraqa n da xurt zde neke, nikare xwe ji van are giriftaryn Iraq xilas bike. Esasen sboba emnyeta nav Iraq j Kurd in. Hz hebna Kurdan nebe, hem i d bi nav hev kevin, hem j i sun d berhingar hev bibin. Amerka di v war da, hisab plann a dike ku fatraya wan ayan giran dide. Ev opsyone di meha Nsan da bi zelal hate dtin. Amerika tin bi peymandarya digel Kurdan dikare hem li nav Iraq aramy pkbne, hem j zemn projeya rojhilata mezin realze bike. Ne tin digel Kurdn bar, herweha digel Kurdn paryn d j, heta ku Amerka bi fireh digel Kurdan bi r nekeve, nikare poltkn xwe yn li navey di r bibe. Byern li meha Nsan pkhat ev rastye wek dir kire nveka av Amerkay, belm heke bibne!

Rewa Kurdan

Di v hercmerca Iraq da, herma aram tena Kurdistan b. Digel hem hewildann provakatv yn der cranan, hzn asayi yn Kurdan tedbrn xurt standin. Ji aly jyana rojane ve, jyana rtn bi normal dom kir. L bel, rewa duser dubendy di meha Nsan da j areser neb. Dihate hv kirin ku Mesd Barzan, di dem serokatya xwe ya Iraq da gaveke bi biryar biavje dawy li v duserya Kurdan bne. iku ev yke pozisyona Kurdan biv nev zef dike. Di v war da, ne Mesd Barzan, nej Celal Talaban nsyatfeke encamgir, mixabin, belm nan nadin. Li ser v helwesta herdu serokan nerazbnek heye, l ji ber konjonktra navxwey ya dervey, nade der. Dr. Mehmd Osman, ku endam konseya demok ya Iraq ye, v pratka Barzan Talaban rexne dike: Ykbna herdu hukmetn Kurdistana Bar d zerretek e. Dtinn teng, navegir, hetta kesanet, li ber ykbn dibin asteng. Birz Barzan Talaban xwudann v helwest ne. Ev seroke, statyn xwe yn ferd, ji statya ku d Kurd bi dest ve bnin, zdetir giring dibnin. Ev pirsgirkn ku r li ber giriftaryan vedikin, berjewendyn xelk me garantya destkevtan, rske dike. Ji xwe biryarn ji Konseya Muwaqet ya Iraq li meydana navnetewey derdikevin j bi timam li ser Kurdistana Bar in. Biryar etfen li ser rvebiryeke Kurdistan derdikevin. Ji ber hind j, divt li w der rvebiryek hebe. Belm, di ertn hey da du rvebir hene. Ev rewe, hind dom bike, d zehmetyan derxe. Divt rojek ztir ji v rewe bte derketin.(Ji ntervya digel Ajansa Mezopotamyay ya Nyan, zgr Politika, 21 Nsan 2004)

are federasyona navxwey ye

Li Kurdistana Bar, tin formlek dikare v dusery mnmalze bike ku ji bo paeroja Kurdistan ykitya netewey nebe tirsbar. areya her maql, li nav tixbn Kurdistana Bar danana federasyoneke dar ye.  Rvebiryn Hewlr Silmany li gorey ert realteya evro ya Kurdistana Bar, dikarin makqannek amade bikin di demek vebir y ne gelek dr da, hilbijartinan pkbnin r li ber hukmeteke sentral ya federal vekin. Bi sstem federalya dar, Kurdistana Bar dikare ji problematkn navxwey xilas bibe hem hz, enerj iyana xwe li avakirina Kurdistan xwekirina jyana xelk Kurd serf bike.

Wek Dr. Mehmd Osman j destnankir, heke areyek ji bo v pirsgirka dusery nete dtin, rewa Kurdistan d zerareke mezin bibne. Eve j di meha Nsan da gelek zelal sah hate dtin ku, divt dem bi hatyan, hevdtinn burokratk formel nete kutin. Li Kurdistana Bar, heke sstem federalya dar pkbt hukumeteke sentral ya ykby, bi hilbijartinn demokratk bte ser kar, d rol pozisyona Kurdan di nav Iraq da saxlemtir xurttir bibe herweha d zirhek li ser dormandor Kurdistan j bike ku ri provakasyonn crann xrnexwaz bne betal p kirin.

  ***

II.

Teror lste

Di meha Nsan da byereke negatv j bi ser rxistineke Kurdistana Bakur hat Ykitya Ewrpay Kongreya Gel terorst lan kir! Ykitya Ewrpay (YE), bi v biryara xwe ya "ke", dsa ve dewsa Amerkay girt Kongreya Gel tev lsteya rxistinn terorst kir. Eve bi gotina her nerm bdad ye. Ev biryara teror ya YEy, tam pit referandma Qibris hate rojev, ku ika bazara digel Tirkyey ya li ser Kurdan mezin kir. Ji ber ku komteya temslkarn dam ya YEy-coreper-, ku organeke poltk e, ev biryare da, neku dadgehek!. -Biryar 2 Nsan hate dan 3 Nsan j di rojnameya ferm ya YEy da hate weandin misoger b!- Tirkyey li ber tawzn li ser Qibris, ji YEy j tawza lankirina biryara terorsty ya li ser Kongreya Gel stand! YE, di derheq Kurdn Tirkyey Kurdistana Bakur da, yarya s meymn dileyize, ku ev helwesta wan, ne etken, nej poltken rast e! YE, reformn hukmeta AKPy, ku bi okeya MGKya (Konseya Ewlekarya Netewey) Tirkyey tne kirin, ji tixbn xwe zdetir mezin dike bi v rrasyonely, dewleta Tirkyey hukmeta AKPy adeta hemer dikin. YE hizir dike, ku bi v pit perixandin d Tirkyey tewq bikin! Eve tam xwe xapandine. Tirkye, di pirsa her giring sereke da, di pirsa Kurdistan da hj misqalek gav neavtye, guhornek nekirye. Hr mrn li ser ziman yn bi end kursn prvat kir j, di prosesa doza Kurdistan da bihayek mezin nakin! Di ser hem halan da j YE, bi israr rxistina ku di ertn evro da ya her mezin organze li Kurdistana Bakur, Kongreya Gel, ku tradisyona PKKy ye, li gorey daxwaza Tirkyey terorst lan dike. Bi v dubilmoraly YE, xizmeta poltkn ant Kurdistan yn Tirkyey dike. Ji xwe ev biryara YEy ji aly Kurdan ve hate red kirin Kurdan bi fireh nerazbna xwe akera kirin. Li ser v yk, me end niviskar, rojnamevan hunermandn Kurd j bi daxuyanyek ev biryara YEy bi vekir, rexne kir ji wan xwast ku v biryara xwe ya bdad, betal bikin digel Kurdan diyalog danin. YE Amerika, divt ba bizanin ku heke li rojhilatanavn li partnern demokrasy digerin, adres xuya ye ew j Kurd in, Kurdistan e. YE Amerika, na ku terora dewletn rojhilatanavn rre bikin, kiryar poltkn Tirkye, Srye Iran yn li ser xelk Kurd ermizar bikin, toka teror dikin stuy rxistinn Kurd. YE Amerka heta ku, kiryar poltkn Tirkye, Srye Iran yn li ser xelk Kurd, hetta li ser xelkn xwe j dikin, red nekin, wan hiyar nekin, bi ambargo end tedbrn d li ser wan fiarek nekin, nikarin r li ber demokratzasyona navey j vekin. YE Amerka, goya li dewlet welatek sekular y musulman digerin, ku di navbeyna rojava chana slamda bibe pirek. L bel, nimneya ku wan bo xwe dt, ne u nimne ye! Li Tirkyey zemn sekularzm laszm her die zef dibe. Dewleta Tirkyey, bi taybet j ert, laszma kemalst bi dar zor radigire. Xelk Tirkyey her die ji laszm seklary dr dikeve, konservatt zde dibe. Ev partyn wek AKPy ku xwe demokrat konservatv didin nan dan, bi timam durty dikin. Ew di esl xwe da, ant lak in ji xwe ji nav rxistineke fundamentalst hatine. Di navbeyna rojava rojhilatanavn da, ku dewletn musulman zde ne herweha bahra pitir ya xelk Kurd j musulman in, tin Kurd dewleta Kurdistan dikare pireke saxlem ava bike. Digel hem pavemayn nexwandahya xelk Kurd, dsa ve zemn lak sekulary di nav Kurdan da xurt e, ku xelk Kurd ji ber were, ne gelek dnhik e. Rz rzikn musulmanya ereb, rteln dn gelek xurt nnin di nav civata Kurd da. Kurd, di rojhilatanavn da ji hem xelkn d zdetir hazir norm kultura laszm sekulary ne. Ji v al ve j Kurd, nzktir kultura rojavay ne. Ji aly normn demokrasy ve j Kurd, hazirtir in. Xelk Kurd li rojhilatanavn hatye mexdr kirin. Mexdr hergav hazir normn humanzm demokrasy ne. iku li ser ser wan bi nav dn neteweperesty, antdemokratzmeke masv hatye bi kar nan.

Di byer rdann di meha Nisan da, bi git hate dtin ku ne YE, nej Amerika, bilaistisna digel Kurdn hem pareyan, diyalog nedanin, peymandary digel Kurdan nekin, nikarin u plan projeyn xwe li rojhilatanavn realze bikin. Dergeh demokratzm, laszm seklarizm li rojhilatanavn Kurd in, Kurdistan e bi nav xelk Kurd welat wan Kurdistan j, adresn tkily, part rxistinn poltk sivl yn Kurd in. YE Amerka, bi lankirina terorst ya organzasyonn Kurd, mehfra bin py xwe bi dest xwe didin kandin. u organzasyonn Kurd ne terorst in. Yn teror dikin, dewletn Tirkye, ran Sryey ne. Tirkye iku endama NATOy ye, ji aly YE Amerkay ve tte parastin, ku eve Tirkyey di terora li ser Kurdan da tewq dike. YE Amerka divt bi taybet xwe nekin irkn poltkn nemirov yn Tirkyey.

ROJAN HAZIM

Nsan 2004

***

Tbn I:

Orjnala w daxuyanya li ser biryara YEy ya di derheq tevkirina Kongreya Gel li nav lsteya teror, li jr e. Daxuyan, bi kurtebir bi Tirk di rojnameya zgr Politikay da hate weandin b maneta rojnamey. Herweha di steya Kongreya Gel da j hate weandin, l ji ber ku ziman w hatib guhorn, manaya end bjeyan tkb.

Tbn II:

Ew ntervya digel Dr. Mehmd Osman hatye kirin j, ji ber agahyn aktuel me giring dt ji Tirk wergra Kurd li jr diwenin.

RH

***

Li ser Kongreya Gel Kurdistan, -Kongreya Gel

Bo br rehya git ya Ykitya Ewrpay,

Rvebirn ferm yn Ykitya Ewrpay, normn ewrpbn binp dikin. Element sereke y ewrpbn, demokratbn e. Ev norme, ji tradisyona tkoerya ji bo maf azadyan derketye, ku di ser da meydana ewrpay bye serkanya van norman. Ji ber v yk ye ku Ewrpa lahndika demokrasy ye, tte gotin. Demokras, kombnezona hem normn humantery ye. Di navika van norman da j maf azad hene. ro li hem chan pirsa her giring sereke maf azad ne. Di navika maf azadyan da j serbestyeta xwe fade kirin cih digire. Xwe fade kirin bi gelek rengan dibe. Mirov, subjey jyan ye armanc e. Lewma mirov, ji aly etnk orjn br baweryn flozofk, deolojk poltk herweha tarz jyan ve, awa xwe fade organze bike, maf w ye. Li kjan cih dinyay maf azad bne binp kirin, li w der antdemokratizm heye. Ji ber v yk ye ku, ro tkona ji bo demokrasy bilind dibe. Li timam chan ro sembola meydana tkona cephey demokrasy cephey antdemokratizm bye rojhilatanavn. Di sentrala rojhilatanavn da j Kurdistan xelk Kurd cih digirin. Li v cografyay antdemokratizmeke gelek kr bbin tte jyan. Di nav elementn demokrasy da, dad dadyar heye, l bdadya her dijwar li ser xelk Kurd tte domandin. Xelk Kurd, bi nav xwe fadekirin, ji bo maf azadyn xwe, bo dad dadyary, bo wekhevy, bo hem normn humanzm demokrasy tkon dide. Li ser ry dinyay nehatye dtin ku by organzebn tkon bte dan. Tkon by organzebn nabe. Xelk Kurd daku maf azadyn xwe bi dest ve bne, xwe organze kirye bi git normn demokrasye bo xwe kirine armanc. Hema di v droka nzk ya Ewrpay da, xelkn Ykitya Ewrpay j bi organzebn, xwe ji belaya nazzm fazm xilas kirin. Di w dem da, partyn sosyal demokrat, ldern navdar yn wek Willi Brand, Franois Mtterand, Filipe Gonzales, dij nazizm fazm, llegal tkon didan pa j li welatn xwe bne hukumet serokwezr.

Li rojhilatanavn j ar dewlet hebn ku keln antdemokratzm bn. Di ser da Tirkye, ran, raq Srye. Ji van dewletan yk, anku Iraq rejima Seddam, bi tkona cephey demokrasy, ku ji hza xelk Kurd, Amerika Ykitya Ewrpay pkhatye, keleyeke antdemokratzm hate hilweandin. Ev cephey demokrasye li Iraq bi avakirina dewleteke demokratk ve mijl in. Di sentrala avakirina demokrasya Iraq da Kurd hene. Pengya demokratizekirina Tirkye, Srye Iran j Kurd organizasyonn wan yn poltk dikin. Niha Amerikay Projeya Rojhilata Mezin daye ber xwe, ku Ykitya Ewrpa j destek dide v projey. Realzekirina v projey by tkon hevkarya xelk Kurd organzasyonn wan, qet ne mumkun e, ku ev yke di Iraq da tte dtin.

Niha li rojhilatanavn s keleyn antdemokratizm mane; Tirkye, ran Srye. Xelk Kurd li rojhilatanavn dij rejima faizan ya Tirkyey, dij despotzma ran Suryey tkon dide. Ev hers dewletn antdemokratk teroreke btixb li ser xelk Kurd bi kar tnin.

Parey mezin y Kurdistan nifsa her zde ya xelk Kurd j di nav tixbn ferm yn Tirkyey da ye. Tirkye zulmeke nedt li xelk Kurd dike. Tirkye beramber xelk Kurd, jenosda rken(!) bi kar tne; di ser da nav welat Kurdan, Kurdistan, red dike, nav denttta xelk Kurd nkar dike, ziman perwerdey qedexe dike, komple asmlasyon pktne. Xelk Kurd dij v antdemokratizm terora dewleta Tirkyey tkona hebna xwe dide. Li Tirkyey yk ji organzatorn v tkona xelk Kurd j, Kongreya Gel Kurdistan Kongreya Gel e. Hem organzasyonn Kurd temsla wijdana xelk Kurd dikin. Kongreya Gel Kurdistan Kongreya Gel j, ku yk ji organzasyonn her mezin e, wijdana gel Kurdistan ye! awa wijdana xelkek mexdr bi teror tte tham kirin? Kongreya Gel Kurdistan Kongreya Gel, aladara demokrasy ye! Tkona xelk Kurd ya hem organzasyonn Kurd, objektven tkona demokrasy ye. Di ser da Amerika herweha Ykitya Ewrpay, di nav paradokseke mezin da ne. na ku terora dewletan mehkm bikin, organzasyonn antteror dikin nav lsteyn teror da. Amerka niha j Ykitya Ewrpay, bi van kiryarn xwe, normn demokrasy binp dikin. Di ser da Tirkye herweha ran Srye, li ser ser xelk Kurd terora dewlet dikin. Belm, xelk Kurd organzasyonn wan tkon aladar herweha temsla normn demokrasy dikin. Ykitya Ewrpay, bila normn demokrasy neke obje elementn bazara xwe ya ekonomk poltk! Li rojhilatanavn partnern alyansa demokrasy Kurd organizasyonn wan yn poltk in. Amerika Ykitya Ewrpay, bila alyansa demokrasy digel organizasyonn xelk Kurd pkbnin, ku yk ji wan j Kongreya Gel Kurdistan Kongreya Gel e.

Tirkye, ran Srye, bi kiryar poltkn xwe yen terorane, hem xelk Kurd b maf azad dihlin, hem j antdemokratizm jnde dikin. Bi taybet Tirkye, di bin maskey demokrasya rojavay da pitevanyeke mezin dide rejimn ran Sriyey ku bizava demokrasxwaz ya xelk Kurd nne bikin. Tirkye, ran Sriye temsla antdemokratzm li rojhilatanavn dikin. Xelk Kurd organizayonn wan j li rojhilatanavn temsla demokratizm dikin. Demokras hv, xwez armanca mexdrane, ku xelk Kurd mexdre. Heke Ykitya Ewrpay digel normn xwe durust be, divt bi pozisyon rola xwe ve li tenita mexdran rawest e, ku ew j Kurd organzasyonn wan in. Kurd organzasyonn wan mexdrn teror ne antteror in. Li pa xraca terora li nav welatn Ykitya Ewrpay, Tirkye, ran Sriye hene. Ykitya Ewrpay, neku organzasyonn xelk Kurd terorist lan bike, divt alyansa antteror digel xelk Kurd organizasyonn wan dane ku yk ji wan j Kongreya Gel Kurdistan Kongreya Gel e.

Kongreya Gel Kurdistan Kongreya Gel, organzasyoneke mer ya xelk Kurd e.

Em ronakbrn Kurd v thama teror ya li ser Kongreya Gel Kurdistan Kongreya Gel, red dikin ji Ykitya Ewrpay dixwazin ku rzgirtin nan terch, biryar xwastekn xelk Kurd bide, ku xelk Kurd, Kongreya Gel Kurdistan Kongreya Gel, yk ji organzasyonn xwe yn bihadar qebl dike.

ROJAN HAZIM Nivskar

MEDEN FERHO Nivskar

DERW FERHO Nivskar

SERHAT BUCAK Huqqnas

MRHEM EGT Rojnamevan

DR. ZERDET HACO Zimanzan

FAYSAL DAGLI Rojnamevan

ABDULLAH UZUN Nivskar

SELM FERAT Rojnamevan

HUSEYIN KARTAL Nivskar

RECEP MARALI Nivskar

MUSTAFA REID Nivskar

MAHMD ONDER Rojnamevan

CAHT MERWAN Rojnamevan

MAZHAR GUNBAT Rojnamevan

DUZGUN DENIZ Rojnamevan

JR  DILOVAN Nivskar

CIWAN HACO Hunermend

BIRADER Hunermend

XRO ABBAS Hunermend

ABBAS ABBAS Nivskar

RUKYE OZMEN Nivskar

FERGN MELIK AYKO Nivskar

FEQR EHMED Helbestvan

HOENG BIROKA Nivskar

NECAT SUNAR Rojnamevan

DR. ALOYAN Nivskar

 

***

 

Intervya digel 

Dr. Mehmd Osman

 

[Ev nterv, ji zgr Politikay -rojnameya bi Tirk diwee-, hejmara 21 Nsan 2004, aremb, hatye wergirtin. Interv ji aly RAHMI YAMUR ve, negihan Ajansa Neyan ya Mezopotamyay MHA-, li Bexday hatye kirin.]

 

Rvebirya Amerkay (Dewletn Ykby yn Amerkay), heta dawya Hezran d desthilat bi rast dewr Iraqyan bike?

Di navbeyna Amerka Konseya Demok ya Iraq da, li meha Tern peymanek hate kirin hindek biryar hatin standin. Li gorey van biryara, Hzn Koalisyon da desthilat dewr rvebiryeke n ya Iraq bikin. L bel, bi serhildana iyan herweha belavbna rikaryan ve, pirsa asayi micid derkete meydan.V, tesr li terefan kir. Bo nimne, Amerikay nedixwast Rxistina Ykitya Neteweyan RYN-  tev v proses bibe. Belm, ji ber derketina van pirsgirk alozyan RYN tev proses b.

Heke problemn asayi bi v reng dom bikin, dewirkirina desthilat dibe ku bi direng bikeve. iku berhingar her die zde dibe. L, dsa ve dewirkirina desthilat ya di dem vebir da tte fikirn. Di mehn bor da, RYN, daku karbarn v yk bne rvebirin Lakhdar Brahm wezfedar kir. Nner taybet y Iraq Brahm, pit ku wezfe wergirt, hate Iraq danstandin kir, li ser pirs pirsgirkan agahdar standin.

Serhildana i Sunyan awa tesr li v proses kir? Tte gotin ku Mukteda El Sadr, daku dem desthilat domdirj be, dest bi isyan kirye, hn i dibjin?

Helbet serhildana iyan hj ji nihe ve tesrek li ser hindek misogeryn proses kirye. Dibe ku dewirkirina desthilat direng bihle. Byern dawy endeyan zde dikin. Heke serhildan ri nerawestin, dr nne ku guhornn micid bne rojev.

Serok Amerkay Bush, bi pesindar behs nner RYN, Brahm dike. Brahm Plan Iraqa N y xwe, amade kir?

Bel, planek n heye. Eve, plan pknana rvebirya Iraqa n ye. Pit byern dawy, di navbeyna Amerka RYN da, li ser Iraq, lihevyek derkete hal. Eyn lihev li ser Brahm j heye. Em j wek Konsey, tevbna RYN ya bo v proses di cih da dibnin. Me ber j dixwast ku RYN wezfeyn aktv hilbigire. Eve nihe bi Brahm ve dest p dike. Eve hem d di nav Iraq da, hem j di meydana navnetewey da ji bo pknana rvebirya n meryeta w d tesreke poztv bike.

Bae, di plan nner RYN y Iraq, Brahm, Plan Iraqa N da i hene?

Plan, prosesa pknana rvebirya Iraq rkpk dike. Brahm, pit ku wezfe dewir stand, d tev pknana hukmet bibe. D rvebiryeke ji serokek du cihgiran pkhat bte pknan. Pa d kongreyeke ji grbn ku temsla xelk Iraq dikin, dezgehan, exsyatn giring xelk Iraq pkhat d bte kom kirin. Kongre d lihev pitgirya civak ya xelk Iraq bo xwe bike armanc. Di eyn dem da kongre d heyetek hilbijre. Tte hizirn ku ev heyet di sewyeya meclisek da be. Ev meclis d wezfeya meclisa retdary bi cih bne. Pa j bi hilbijartineke demokratk li Iraq, d danana meclis hukmet pkbt.

Eve hem d di end dem da bne kirin?

Pit Hezran, di mideh 7 mehan da tte armanc kirin.

Ev hem bynn li Iraq d tesreke awan li ser Kurdan bikin? Ber demek, El Sstan hindek derdorn iyan, li ser destkevtn otonom yn Kurdan nerazbnn xwe diyar dikirin. i, hj j di van xwastekn xwe da israr dikin?

Bel, ev derdore, bi taybet hindek alyn i, di v derbar da nrnn xwe yn bi nivsk devk gelek caran didin. L kjan plan bi kar bt proseseke awan bi r bikeve, Kurd d mafn xwe bi dest bxin tev proses bibin. Eve di bin garanty da ye. i j, goya bi nav demokrasy, dixwazin biryarn di derheq Kurdan da pavey hilbijartinan bidin. Mexseda wan ew e ku di hilbijartinan da nifza xwe ya bo bi kar bnin rvebirya meclis bi kmas seda 51 bi dest xwe ve bnin makqann rvebiryeke li gorey xwe pkbnin. i hj j v rew (anj rik -RH) didomnin.

Di reweke wisa da ne tin Kurd, Sun j dikarin mafn xwe bi dest ve nenin. Adeta kman tne tehdt kirin. Helbet em di demokrasyan da rz ji bo biryara pirany digirin. Belm, em demokrasyeke dadyar plural, ku tda mafn kmanyan j bne parastin, dixwazin. Em ji mafn ku bo Kurdan hatine garant kirin gavan pave naavjin.

Ihtimal heye ku ev riberizn poltk wek erek srayet Kurdistana Bar bikin? Bi taybet li Msil Kerkk er d bte rojev?

Bel, bizaveke van derdorn ku tte behs kirin, heye. Li Msil Kerkk nifzeke wan heye. Em di nav endey da ne ku are ajawayek derxin. Li Kerkk Tirkmen, i Kurd dijn. Herweha li Msil j Kurd Erebn Sun yn oven hene. Di van rojn dawy da, tte ber guh me j ku dixwazin provakasyonan bikin. L bel, Kurd ne Kurdn ber ne, organze ne tkon didin. Di her hal da temet rejima Seddam nikarin ser ji Kurdan bistnin. Heke Seddam nikar Kurdan nne bike, eve qet nikarin bikin, l dsa ve ez bjim kes naxwaze er hebe.

Di vegera Kurdn ji aly rejima Seddam ve hatine miext kirin da, pveneke n heye?

Li ser v pirs, ji ser were pniyarn me hene. Li ser v yk hindek biryar j hatine standin. Daku veger tewq bikin me gelek gaz kirin. Em d v gazy bidomnin j. L bel, di veger da du pirsn bingehn hene: Yk, pirsa asayi ye. Yn ku d bn, divt xwe di nav avnehy da bibnin. Hj eve nehatye areser kirin. Hind ya duy ye, divt ji bo yn ku d vegerine ser axa xwe, kar, perwerde hewcehyn d bne tedarik kirin, ku mixabin em v gav ji bo v yk ne amade ne. Dsa ve hindek fikir hene; zerar ziyana yn ku d vegerin, bte tezmn kirin, l ev pirse j hj nehatine zelal kirin.

Pirseke d ya di rojev da j, ykbna hukmetn navey yn Kurdistana Bar e. Hj j di v war da gavek nehatye avtin. Yknebna herdu hukmeta d tesreke awa li prosesa poltk ya Iraq bike?

Ykbna herdu hukmetn Kurdistana Bar d zerretek e. Dtinn teng, navegir, hetta kesanet, li ber ykbn dibin asteng. Birz Barzan Talaban xwudann v helwest ne. Ev seroke, statyn xwe yn ferd, ji statya ku d Kurd bi dest ve bnin, zdetir giring dibnin. Ev pirsgirkn ku r li ber giriftaryan vedikin, berjewendyn xelk me garantya destkevtan, rske dike. Ji xwe biryarn ji Konseya Demok (Muwaqet) ya Iraq li meydana navnetewey derdikevin j bi timam li ser Kurdistana Bar in. Biryar etfen li ser rvebiryeke Kurdistan derdikevin. Ji ber hind j, divt li w der rvebiryek hebe. Belm, di ertn hey da du rvebir hene. Ev rewe, hind dom bike, d zehmetyan derxe. Divt rojek ztir ji v rewe bte derketin.

Dr. Mehmd Osman Nsan 2004

Kurdya w: ROJAN HAZIM

ser