paşve

 

 

Neyek kulturek

 

ROJAN HAZIM

 

Li Kurdistan roj bst ar seet maf, huqq azad tne binp kirin. Eve tte manaya ku esasen ne maf, ne huqq, nej azad nnin li Kurdistan. Ma d awa hebin! Tirkye di nav tixbn xwe yn ferm da, du poltkn ekonomk, sosyal, kultur huqq bi kar tne. Teorken her tit wan ji bo tixbn ferm hatine amade kirin. Belm, pratken du nave ji hev gelek cuda ne encam j ne wek hev in. Huqq bi git, mewzatn ferm, malyet, perwerde, realzekirina plan programn avadany gelek baskn d yn hewce, li du naveyan ji hev cuda tne tetbq kirin: Li Kurdistana kolon cuda, li Tirkyeya kolonyalst cuda!. Ji s bahra du bahr nv buteya dewlet li Tirkyey, anku bi jargona ferm, li rojavaya Tirkyey tte xerc kirin. Nv bahra may li Kurdistan, anj dsa li gorey ziman ferm li rojhilata Tirkyey tte serf kirin, ku ew j bi zdeh ve ji xwe li mesrefa binke, baregeh, dayre dezgehn ferm karmend, pols lekeran, anku ji bo di dest da girtina kolony end hewce be hind tte xerc kirin. Meblaxek bik j, li r rbaran tne serf kirin,  ku ew j zdetir bi mexseda poltkn kolonyalst tte kirin. Di saln 60 da ev neheqya dihate kirin, ji aly xwandayn Kurd ve dihate protesto kirin ji bo v dij derketina poltkn dewlet j sloganeke gelek balk dihate avtin; douya karakol, batya fabrika yol, anku bo rojhilat qereqol (binkeyn leker pols), bo rojavay fabrke r! -Mexsed ji rojhilat Kurdistan e-. Ev slogane di w dem da gelek popler b di hem mitng demonstrasyonn Kurdan da dihate avtin, ku gelek kurt vekir poltka dewlet ya beramber Kurdan fade dikir. Ji ser damezrandina komara Tirkyey were Poltka erq ya dewlet ya bi taybet heb li gorey w poltk bi r diketin ku ew tradisyon evro j di ertn n da bi dijwartir tte domandin. Bi nav perwerdey j, tit ku dewlet li Kurdistan kir j, avakirina merkezn asmlasyon b. Ji saln 60 pve li timam Kurdistan yatili okul, anku dibistann bi xwarin vexwarin cih nivistin (razan), vekirin bikn binemaln destteng feqr hilgirtine van dibistann taybet bi perwerdeya Tirk xwastin ser wan bion yn kmekan j tin. Ger di nav dem salan da ev sleha wan li wan zivir bi hizaran ciwann Kurd yn ku li wan dibistana xwand, bn welatperwer neteweperwern bijare. Ji aly di r birina kar bar dewlet da j, li Kurdistan wezfeyn rvebir di destn karmend berpirsiyarn Tirk yn ji rojavay dihatin da bn.  Kmek xwe firon Kurd j bi nav wan di dereceya duy da dibn berpirsiyarn dewlet li Kurdistan. Digel hind, dewlet Kurdistan, anj bi gotina wan erq anj dou  herwisa kirib cih miexty, anku surgun j. Ji amir an memrek nerazban, ew rdikirin Kurdistan. Ji bo karmendn xwe yn ku wezfeya komserya kolony dikirin j, ark-dou hizmeti, anku xizmeta rojhilat bi kmas du salan kiribn mecbr, belm meaek tr j didan. Temsla dewlet ji xwe pols lekeran dikir li Kurdistan, ku evro j her ew in. Ew poltkn tradisyonel yn dewlet, helbet evro hj xurttir, bi zanahtir, bi plan programtir tne domandin li Kurdistan. V poltka wan ya asmlasyonst, birandin zulm ya li ser Kurdan, beramber xwe berxedaneke bilind xurt ya xelk Kurd na. d Kurd ne Kurdn saln 60 bn. Organzebn di saln 70, 80 90 da tkon erek xurt beramber dewlet dan rhyeta netewey bilind b, Kurd bn, Kurdistan bn ge b gelek titn d yn ba pkhatin li nav Kurdan Kurdistan. Ji ber v rewa n ya Kurdan Kurdistan, dewlet j di war tepeserkirina xelk Kurd wrankirina Kurdistan da, xwe ntir xurttir kir!

Di v poltka dewleta Tirkyey ya kolonyalst da gelek elementn nnekirina Kurdan, bi reng ryn cuda evro bi zanahtir tne domandin. Asmlasyon, anku helandina ziman Kurd elementn d yn Kurdbn, diskrmnasyon, anku ferq cudahya etnk ya di eleyh Kurdan da, bi plan proje teknkn modern tne kirin. Dewlet, digel van metodn njen, kiryar tarzn xwe y kevin j bperwa didomne. Qannn xwe, nzamname hem nameyn xwe yn zept rept li Tirkyey, anku li rojavay li ser xelk xwe piek mirovtir bi kar tne. Belm li Kurdistan heta zerreya bik di eleyh Kurdan da bi kar tne. Di v war da hewceh bi veartin j nabne. Bo nimne, ji dawya sala 1999 were, Tirkye bye namzeta endametya Ykitya Ewrpay (YE). YEy li gorey xwe norm rzik, qann destr hene. Li ser br bawer, tarz jyan, maf azadyan, dad dadyary, krter hene, ku bi nav Krtern Kopenhag navdar in. Gava YEy, Tirkye kire namzet, ev koma krteran danan ber Tirkyey ku di nav xwe da guhornn huqq, destr gelek mewzatn d pkbne. Ber her tit YEy ji wan xwast ku, di ser hemyan da, maf azadyn xelkn kman bi qannan bne garant kirin realze kirin, anku xelkn kman maf azadyn xwe bi serbest bi kar bnin, bijn. Wek li Tirkyey behs maf azadyn kmanyan tte kirin, her di ser da gelek heqane, Kurd tne br. Herend li gorey Kurdan gotina kman a j be ji bo tarfa hebna wan li nav tixbn ferm yn Tirkyey, l dsa ve, mexseda YEy ji kmanyan di ser da Kurd in. Ji ber ku ji Ermen, Rm Cihyan, kmanyn dn tte behs kirin. Ji aly YEy ve bo Kurdan i tte xwastin; perwerde weana bi Kurd wek Kurd jyan di naveyn xwe da, xwe dare kirin! Herweha YE ji Tirkyey dixwaze ku hem qann mewzatn xwe li gorey ertn YEy nve bike di pratk da j bqusr bi kar bne. Ji 1999 were eve pnc sal born. Tirkyey ev dem dirj, bi rvena kselek derbaz kir. Di guhornn qann mewzat da titn sivik ravk kirin, ji bingeh guhorn pknenan, xwe bi makyajkirina qann destran ve mijl kir. Hrmrn wek maske makyaj dekoratf kir j, qet di pratk da tetbq nekirin. Bi kurt, ne di war ziman, perwerde weana bi Kurd da, ne j di xwastekn d yn demokratk yn Kurdan da u guhorn qenckirin pknenan. Ew guhorna li ser perwerde weana bi Kurd kir j, hem ne guhorneke micid trker b, hem j tit kir j di pratk da bi kar nenan. Ew guhorn wek dekor danan vitrna xwe ku YEy p bixapnin. Di esl xwe da xwe dixapnin, l v xem j qet naxwun. Di v war da bi hizaran nimne hene. Gava hewce b ku guhorna di war perwerdeya bi zimann kmanyan da bikin, dsa li gorey tradisyona xwe ya salan ya asmlasyonst oven, kirin bi nav qanna perwerdeya bi lehceyn navey qannokek bserber derxistin ew j bi rast tetbq nekirin. Kurdan dsa ve li ber v guhorn xwastin kursn prvat yn Kurd vekin, vcar j bi hizaran binas astengn pratk teknk derxistin pya wan. Li Batman gava kurs hate vekirin bi hceta der pencereyan ku goya ne li gorey standardn dibistanan e, asteng kirin, nehlan kurs vebe. Heta ku der pencere ji nve hatin kirin, axir bi rik berxwedana Kurdan mecbr man destra vekirina kursa Kurd bidin. Ew asteng bi zdeh ve li Wan j danan pya Kurdan. Bi van poltkn xwe dixwazin Kurdan bzar bikin ku desta ji van kar xebatan berdin. L helbet Kurd j xwe sist nakin, dixebitin ku ji her kun derzeke qann destrn ferm stifade bikin ku perwerdeya bi Kurd bidomnin. Kurd adeta av berevaj diheriknin beramber van dek dolabn dewleta Tirkyey ku astengan rakin, hle desseyn dewlet p betal derxin.

Atya bi Kurd

Di v war da nimneyeke n j dsa li Batman pkhat. Mamostayek Kurd, ku li dibistana seretay ya Zubeyda Xanim ya li nveka bajr perwerdekary dike, ji bo cejna xwandin digel helbesteke Tirk, tercumeya w ya bi Kurd j bi xwandekaran dide ji ber kirin. Binemaleke an xwefiro, an tirsonek, anj bi rast ca, pdihese ku zarokn wan digel helbesta Tirk, Kurdya w j ji ber dikin. Xwe nagirin bi lez bez v byera mezin digihnin meqamn dewlet.  Ew berpirsiyarn dewlet ku ji bo xizmet ji cih xwe nalivin, di sanyeyek da xwe digihnin dibistan w mamostay ku ev sce kir, radikin stasyona pols didin ber pirs pirsyaran. Ji Wal bigirin heta mudrn dibistan, lpirsneke kr li ser v mamostay terorst dikin di encam da w miext (surgn) dibistana gund Ymil ya girday Gerc, dikin. Pit ku byera terorst tte bihstin mamosta ji dibistan tte dr kirin, binemaln welatparz, tne der dibistan v kiryara mudryeta dibistan Walyet protesto dikin ji wan dixwazin ku v miextkirin rawestnin r bidin mamostay ku kar xwe bidomne. Ji ber ku mamostayek jr krhat bye, binemal l xwudan derketine ku zarokn wan ji perwedeyeke ba bbahr nemnin. L ma xema Walyet mudryeta dibistan ye. Qet guh xwe j nedane wan mamosta rkirine cih n lpirsna li ser w ya hiqq j domandine. Mamosta Oktay Erman j li ser van ecbyan xwe parastye, l ma huqq heye! Mamostay di parznameya xwe da wisa gotye; Min ev helbest di CDyan da bihstib. Li TVyan j carna strann Kurd dihatin gotin. Min j ji v yk cisaret wergirt ew helbesta li ser aty digel ya Tirky, Kurdya w j da zarokan ku ji ber bikin di cejna xwandin da bixwnin. Ma min i zan ku d bte v derecey. Ez bi xem im ku hj min karne neday xwandekarn xwe hatim miext kirin. Helbesta li ser aty j hem bi Tirk, hem j bi Kurd ev e:

Tirkya w:

Dnya ocuklaryz

Beyaz gller gibiyiz

Bar istiyoruz biz

Bar, bar, bar

Bar ve zgrlk.

Kurdya w j ev e: *

Em zarokn chan ne

Wek guln sp ne

Em aty dixwazin

At, at, at

At azad.

* Tercumeya w me serast kir. (nota me -RH)

Ev neye di Rojnameya Batman da hatye weandin rojnamevan E BByan j di malpera bianet, 14 Gulana 2004, dubare kirine ne. Helbet destn wan sax bin ku ev nimne j li ser kirtyn d yn poltka dewlet zde kirin. Ger ev ne, di ertn Kurdistan da li ber wrankirina gundan, girtin kutinan, terora dewlet ya li seranser Kurdistan, ne byereke gelek mezin nebye! Ji ber ku ev cure kiryar d ji bynn rz ne di poltka dewlet ya li Kurdistan da bye rtn! Belm dsa ve divt bne defre kirin, nivsn hem bne protesto kirin, hem j bo dezgehn navnetewey bi taybet j bo YEy bi fireh bne rapor kirin, daku bizanin Tirkye di derheq maf azadyn Kurdan da, ne guhornan dike, nej yn ku bi makyaj bserber tne kirin j qet nan bi kar nan. Divt projektorn ge bidine ser pratka ant demokratk ya dewlet ya li Kurdistan, ku ev cure byern ku heroj tne dtin j, nene ji br kirin nene peinn. Divt Kurd ji rtn derkevin rtna dewleta Tirkyey ya hovane, heroj her seet defre bikin tkona xwe bidomnin. Esas ev byere herend ji rtna dewlet j be, divt micid bte girtin, li ser bte rawestan. Helbesteke hinde kurt, ku hem gotin hevokn w ji aty pkhatine, l dsa ve ji xezeba berpirsiyarn dewleta Tirkyey xilas nabin! Belm ma xema dewleta Tirkyey ye. At j be, bi Kurd hatye gotin ew sc e!  Vca ev e dewleta Tirkyey! Ma mirov dikare i bje hey hewar! Dewleteke hinde ji gotina aty ditirse, d awa pve bie, xwe nve bike, xelk xwe tr azad bike! Eve hovtyeke nedt ye! Dewleta Tirkyey, bi van kiryarn xwe akera dike ku misqalek thn ji aty, ji kultur tradisyona atyane humanter ya chan wernegirtye, d awa di aty bigihe! Dewleta Tirkyey, he gava gotina aty bihst, xwe li erd esmanan bide, ji zulm zor pve u r metodn tkil diyalog nizane, d awa digel xwe xelkn der dorn xwe at be gelo! Dewleta Tirkyey mixabin belm bi piranya xelk xwe ve j, ji kultur tradisyona aty dr in, hem j bi hizaran klometre dr in! Tirkye hinde ant Kurd e, ku tehmmula gotina aty ya bi Kurd nake. Eve tirs xofeke kr e!. Dewleta Tirkyey ji siha xwe ditirse, t nexweya paranoyay bye. Her i gotineke Kurd bibihze, dilerize. Eve ta ye, hem j taya mirin! Tirkye nikare xwe ji v taya mirin xilas bike, heta ku digel Kurdan at nebe! Derman taya mirin ya dewleta Tirkyey tin atbna digel Kurdan e. Heta ku dewleta Tirkyey ji sendroma Kurdan Kurdistan xwe xilas neke, nikare ne qenc bibe, ne sax bibe, nej ji hizaran pirs pisgirkn ekonomk, poltk yn d, pita xwe rast bike! areyeke dewleta Tirkyey heye, ew j, atya digel xelk cran, xelk Kurd e. areyeke dewleta Tirkyey heye ew j, atya digel welat cran, anku Kurdistan ye!

ROJAN HAZIM

Gulan 2004

ser