pave

Kurd Iraq referandm

ROJAN HAZIM

 

Di meydana poltk da prensbeke git heye ku encam, hz pozisyon tayn dike. Manakirina hz relatv e. Herkes manayeke hz heye. Belm, manaya her rast etk ya li ser zann ye; anku hza her mezin zann e! Zanna her rast etk j ya di xizmeta bi git mirovahy da ye. L evro serbinyek, ltyek hind mezin di meydana reelpoltka chan da heye ku serdestn chan  ji bo berjewendyn xwe yn poltk, ekonomk leker, zann j kirine maddey xav ku bo xwe bi kar bnin. Zann zanyar adeta hatye kirt kirin, hatye bik kirin ji aly hakimn chan ve! Mixabin ku di nav v toz dman da deng mistek aladarn zann zanyary j tte birn daku deng wan nete bihstin j adeta dwarn denggr tne ava kirin. Di chana ro da hz qadir mutlaq e, belm ne hza zann zanyary, hza sermaye ya leker xwudan desthilat e. Poltka j bi mexseda dzaynerya wan berjewendyan tte kirin. Eve duh di dem er sar da, anku di dem du polarya chan da j wisa b, nihe di dem yk polarya chan da j her eyn ye. Di dem er sar da, bi nav sstem sosyalst Sovyeta Sosyalst, ku temsla sosyalzma rsar ant demokratk dikir, -[Helbet roja sosyalzma demokratk rken j d btin!]- hz ji bo berjewendyn xwe yn ekonomk, poltk leker bi kar tna. Sovyetan, di nav ertn er chan y duyemn da hza xwe dsa ve ji bo berjewendyn xwe bi kar na, bi dealn paqij humanter leyiz, soz da Kurdan ku pitevanya wan bike Kurdan j bi v germahya hza Sovyetan Komara Mahabad lan kirin. L salek ne Sovyet Ingilz li hev hatin Sovyetan deal, maf azad ji br kirin, hzn xwe pave kan ji ran qet li pa xwe j nenrn. Kurd di nav w mij dmana ku wan hlay da ketin nav lepn ah ran encam tte bra herkes; Qaz s hevaln xwe hatin hilawstin toza ji ber paletn tankn Sovyetan raby bi ser pirsa Kurdan da werya heta dem Dr. Qasimlo bdengy dom kir. ro j li na Sovyetan bay kaptalzma hov bilind bye nihe Rsya j her w tradsiyon, anku di ser her tit da berjewendyn -xwe- didomne. Maf azadyan ji bo xelkn di nav tixbn xwe da zde dibne. Normn etk moral duh j dr wan bn, evro j bi klometreyan ji wan dr in. Temslkara kaptalzma hov, bab emperyalzma chan Amerkay ji xwe ji ser were derdek etk moralan neb. Heta ser saln 90 chan du polar b. Pit hilwena Sovyetan b yk polar. Bloka Sovyet j, ya Amerkay j, anj bi jargona w dem; blokn rojhilat rojavay, di dem du polary da, di yk nuqtey da digihitin hev; her tit ji bo berjewendyn teng! Herdu blokan j hz di xizmeta berjewendyn hevpar, berjewendyn mirovahy da bi kar nenan, tam berevaj v yk, hz bi timam di xizmeta berjewendyn xwe yn teng da bi kar nan.

Amerkay di dem er sar da, di preferya xwe da sstemn dktator tnane ser kar. W dem, ji bo Amerkay rejimn her populer, cuntayn fast yn leker bn. Welatn Amerkaya Navn Bar, ji bo Amerkay bexey pa mal bn. Li welatn Rojhilatanavn Rojhilatanzk j eyn poltka dihate domandin. Di welatn Ereb da rejimn her kevneperest dktatoryal bi dzaynerya Amerkay li ser pya bn, ku evro j her wisa ye. Fazma Tirkyey di koa Amerkay da mezin dib! Beterya sral ji xwe hergav bi okeya Amerkay b.

Dem n

ro chan yk polar e efendy chan Amerka ye! Di poltka Amerkay da armanc nehatye guhorn; di merkeza her gav hemleya w da berjewendyn xwe hene. Amerkay di dem er sar da cuntayn fast leker rejimn kevneperst dktetoryal ji bo armanc berjewendyn xwe terch dikirin bi hem hza xwe ve pitevanya wan dikir. Belm, dem dewran guhor, bi taybet pit hilwena Sovyetan, stra chana rojavay biriq! Digel v proses xwastekn maf azadyan j bilind bn. Li welatn Ewrpaya mezin hza demokrasya sivl xurt b. Bizava netewey ya xelk Kurd j di nav v prosesa bay demokras, maf azady da getir b. d konjonktra demek n dest p dikir. Amerkay xwe z adaptey v proses kir li gorey berjewendyn xwe, stratejyeke n da dest p kirin. Li chan bi taybet j di hermn bi krz da, xwasteka xelkan bi git di gotina demokrasy da digihite hev. Li rojhilatanavn deng her xurt y demokrasxwazy ji nveka Kurdistan bilind b. Statkoya rojhilatanavn bi ser xwe maka ant demokratzm b ku w statkoy xelk Kurd b maf azad hlab. Ger di nav ertn er sar da parzera her mezin ya v statkoya ant demokratk Amerka bi xwe b, l d v statkoy bo berjewendyn Amerkay j tehlke diafirand. Trenda kevneperest radkalzma Islam ji rojhilatanavn p ve bilind b ku jan a her mezin da Amerkay bi xwe, ku her w Amerkay di dem er sar da ew radkalzma slam mezin dikir, organze dikir berdida ber sing pkevtinxwazan. Li Iraq rejima Seddam produksyona Amerkay b pa li ser wan b bela. Kevneperstya slam marfeta Amerkay b, nihe nikarin xwe ji girbenda wan rizgar bikin. Di nav van ert bynan da Amerkay xwe li Iraq da di hemleya py da, pit er Kuweyt, berpyn Seddam teng kirin di hemleya duy da j, axir li Nsana 2003 daw li rejima Seddam nan.

Gelek spesfk, di prosesa hilweandina rejima Iraq ya Seddam da, ji bo Amerkay di dereceya ewlehy da hz, cih war lojstk xelk Kurd welat wan Kurdistan b. Amerka di serkevtina hemleya duy da ik tda nne ku seda sed bi hevkarya Kurdan gihite armanca xwe. Ji pit er Kuweyt kana paralela 36 were di navbeyna Kurdan Amerkay da alyansek pkhatib. Helbet di v pkhatin da berjewend armancn herdu alyan di mutereka asgar da gihitib hev ku ew j demokras, maf azad bn. Her ji destpk, anku biryara paralela 36 were, Kurdan mifayek mezin ji v hev alyansy dtin. Ne wisa ye ku Kurdan qet stifade ji v tifaq nekirine. Kirine ku rewa ro ya ne bi dil derketye meydan! L titek d y akera j heye ku di v bazar da Kurdan encamn hjay hz iyana tkona xwe pozisyona stratejk lojstk ya Kurdistan wernegirtine. Em gelek dr nein, hema bynn ji ser v sala 2004 were, nan didin ku rvebirya poltk ya Kurd, poltk dplomasyeke serkevt nan nedaye. Her di ser da Kurdan armanca xwe bi dest xwe di dereceya her km da bi tixb kir. Kart her xurt saxlem bi zeafa xwe sivik lawaz kir. Xwastek armanca Kurdan di van ertn gihit konjonktra poztv da mnmalze kir, bi aroveya federasyon ve xwe girda. Hal ew b ku, rvebirya poltk ya Kurd dikar xwastekn xelk Kurd gelek kurt, zelal vekir bi aroveya serxwebn ve formle bike. Ji bo v armanc referandmeke li ser s xalan dikarn amade bikin ji xelk xwe bixwazin ku biryara xwe ya li ser qedera xwe akera bikin helwesta xwe bi zelal kiv bikin. Ji encama amadekaryeke wisa ika me nne ku da sedased tercha serxwebn derkeve. Organzasyoneke bi v reng hem da xwastek armanca xelk Kurd konkret bike, hem j bi br rehya git ya chan bide zann. Eve di eyn dem da, da dest rvebirya poltk ya Kurd j xurt bike ku manewrayeke bikr ya dplomasy pkbne. Rvebirya poltk, pirsa serxwebn, bi axivtina serxwebn heq Kurdan e, l...   gelek abstark hla armanc bik kir. Di tkon bazara digel htan da divya b ku aly Kurd, bi biryareke referandm ya li ser serxwebn rnitiba ser masey. Di prosesn bi v reng da maksmalzm pozisyona her xurt saxlem e. Di pirseke bi v reng da kes pniyara taqyekirin nake helbet, ji ber ku teref azadxwaz heq e divt di daxwazn xwe da vekir sah (effaf) be. Lewma di er dplomasy da n hatin, hevdu birin nan heye bi pozisyonn xurt sah, al dikarin xwastekn xwe bi partnern xwe bidine qebl kirin. Lewma nena referandma bi s alternatv, federasyon, konfederasyon serxwebn, a b ev aya rvebirya poltk ya Kurd ro derdikeve meydan. Kurd bi tevah ketin nav rehaveteke kr, ku goya Amerka d wefadar bimne xwastekn Kurdan bi zdeh ve li ber avan bigire. L evro ba derkete meydan ku, hizirneke wisa bi gotina her nerm nav b. Kurdan hizir kir ku, wan di delvey her tengav da pitevanya Amerkyan kirine, lewma Amerk pita xwe nadin xwastek daxwazn wan. Di poltka bi normn mirov, deal, etk moral ve hnand da rast e, wefadar heye, l qet derdek Amerkay bi wefadary ne duh heb, nej ro heye. Pa, Amerka di merheleya pn da gihitib mexseda xwe Iraq vegirtib. d aktor faktorn d derketibn meydan ku Amerkay hisab li ser wan j dikir. Li mil d, der crann Iraq, bi taybet j Tirkyey fiareke (preseke) mezin dibire ser Amerkay rol pozisyona xwe ya endametya Natoy heta dawy na bra Amerkyan. ran j li mil d tkvedaneke mezin pkna li nav raq. Bi taybet pit ku makqanna muwaqet ya Iraq hatye qebl kirin, ku aroveyeke mkrofederal tna ji bo Kurdan, Erebn i nerazbna xwe bi rian dan kiv kirin, ku Amerkyan bidine zor ku di pratk da nehlin realze bibe. Provakasyona miltann Sadrst, tesaduf neb, esasen di ser da Ayetullah Sstan hem iyan ji bin ve pitevanya Sadr dikirin. Ji xwe ran hem malyen, hem j lekeryen hevkarya wan dikir, herwisa Sryey j. Hind ku rin iyn ist zde bn, Amerkay xwe pave ka iyan bi v provakasyon balansa hessas ya nav raq bi ser xwe da birin. Ew rin Nsan destpkir heta hilbijartina hukmeta n ya Iraq bi xurt dom kir, bi zanah hatin plan kirin bi dest miltann Sadr dane kirin. Ew rew, krza bi kontrol b ku li hisaba Amerkay j dihat, ku xwe ji bin presa Kurdan j xilas bike. Ji ber ku Amerka ji ser were naxwaze karek wisa bike ku tkilyn wan digel Tirkyey xirab bibin. Tirkyey ev zeafa Amerkay gelek bi hostah ji bo berjewend armancn xwe bi kar na, j stifade kir. Di pirsa Kerkk Msil da rola bym ya Tirkyey gelek tesr kir ku Amerkyan pitevan nedan Kurdan. ri provakasyonn iyn ist, tkvedann Tirkye, ran Sryey aroveya ku Kurd li hvy bn teng kir Amerkay di v ekuasyon da berjewendyn xwe dane p li pa tez teklfn Kurdan nesekin. Helbet Amerkay durt kir, dubilmoral kir, bwefat kir, l poltka Amerkay ji ser were ev b. Di drok da keng, durust wefadar di poltka Amerkay da hebye ku ro ji bo Kurdan hebe. Esasen divya b ku Kurd helwesta negatv ya Amerkyan ya di dem Peymana Cezayr tkna 75 da, ji br nekiriban. Ew hiyar ne mani tifaqdarya ro b. Evro di ertn n cuda da Kurdan digel Amerkyan alyansek pkna eve ne a b rastya w di pratka van saln ji 1992 were j tte dtin. L bel, tit a, li gorey reelpoltka Amerkay hereket nekirine, hisaba fen fhln wan nekirine pita xwe bi timam bi wan ve girdane. Di hilbijartina serokkomar, serokwezr danana hukmeta n ya Iraq da, gelek akera Amerkay dost tifaqdar xwe y ji dil, navy j em pve bikin, Kurd, dsa ve xiyalkest kirin, -le ya rast li gorey berjewendyn xwe lhbandin-! Amerkay Kurd di bazara digel Ereban da, bi tin hlan. Hza hem dewletn Ereb, leyiz tkvedann Tirkye, ran Sryey helbet xirabkerya iyn ist yn Iraq dkilok terazya edaleta Amerkay! bi ser wan da giran kir. Di v rew da ew i hindek sunyn ku ber hilwena Seddam heroj li ber der Kurdan bn, li kombn konferansn London Wangton teklf xwastekn Kurdan b qeyd ert qebl dikirin, d bi eng per ketibn sozn xwe ji br dikirin, li kue kolann London Wangton dihlan. Di reelpoltka ro da normn etk moral nnin, keysperest hakim e. Yn ku duh, digel Kurdan soz biryar didan, peyman girdidan, ro keysek d bo wan hate p ew soz peyman mixabin belm li pa man! El Sstany i, di dem Seddam da nediwra nivja xwe li mizgeft bike, l ro bi xra Kurdan tama azady standye nihe bi w dil mejy xwe y re tar y ist ovenzma Ereb, py xwe li erd diidne federalzm j, ku daxwaza her km e, bo Kurdan gelek dibne! Sstan ev dilreya xwe hind zde bir ku Konseya Ewlekary ya Ykitya Neteweyan j tehdt kir, ku di rezolusyona li ser Iraq da qet behs mafn Kurdan nete kirin. Di nav v bazara qirj da, berjewendyn xwet avn Amerkay tar kirin tawzn mezin dan ovenzma Ereb kevneperestya ist. Bi v poltk helwest, d awa li Iraq sstemek demokratk bi cih be, rne kar bike. Erebn ku misqalek rz nan Kurdan nedin, d awa digel wan Ykitya Iraq biparzin. Erebn ku maf azadyn Kurdan teng bikin, d awa digel wan hukmeta Iraq di r bibin. Ev poltka Amerkay, ev helwesta Ereban ji bo Iraq demokrasy nane. Li Iraq sstemek parlementer dikare pkbt, l demokras nat. Li welatek pir etnk, bi nav pir partyet parlementarzm j be, bi zordar ovenzma xelk piran tehdta mezheb, ne demokras dibe, ne j laszm anj sekular. Cih ku lak sekular l nebe, demokras nabe cih demokras l nebe maf azadyn br bawer herweha etnk j nabin. i destekdarn wan yn sun bi v poltka xwe dixwazin li Iraq di bin kiras parlementer gelek partty da, sstemek ant demokratk ava bikin ev helwesta wan ya beramber Kurdan j werarn (semptom) v yk ne.      

are referandm e

Amerkay eve midehek b dixwast ku Rxistina Ykitya Neteweyan -UN, di hilbijartina hukmeta n ya Iraq da xwudan nsyatf, hetta xwudan desthilat be. UN j ev berpirsiyarye qebl kir sekreter git Kof Annan, bi okeya Amerka Ingilzan, temslkar xwe L. Brahm rkire Iraq. Brahm j pit gelek danstandin, hevdtin lkolnan plan xwe, lsteya kabney namzet xwe y serokkomary amade kir. Pit bazareke dijwar kiv b ku terazya Iraqa n dsa ve bi ser Ereban da giran b. Li gorey v plan, di danana hukmeta n ya Iraq hilbijartina serokkomar n y Iraq da, Rxistina Ykitya Neteweyan b edaletyeke mezin dikir. Garantyn ji bo Kurdan yn di makqanna muwaqet da adeta ji br bibn! UN danstandineke ne wekhev, algir ne objektv pkna rola xwe ya balt ne leyist. Berpirsiyar UN, L. Brahm gelek akera tagr kir xwastekn Kurdan sivik girtin. ri, fiar tehdtn Erebn i sunyn Seddamst mezin kir guh xwe da wan. Li merkeza UN, dplomatn UN j di axivtina digel wezr derve y Iraq Hiyar Zbar da, ev tagrya xwe dane dest gotin ku ew nikarin ji ber muxalefeta Sstan, xwasteka Kurdan ya li ser behskirina biryarn makqanna muwaqet qebl bikin. Kof Annan j digot ku ji ziman rezolusyon, Iraqa ykgirt federal tte tgihitin, ku eve bi ser xwe nezelalyek e bi dest UN tte kirin. Ev helwesta UN bdadyeke mezin e beramber xelk Kurd. Her v UN ji bo sed pnc hizar Tirkn Qibris referandm dida kirin maf arenivs bo wan pniyar dikir di Qibrisa ykby da nzk wekhevya digel Rman rol dida Tirkan di rvebirya Qibrisa Ykby da. Dewletn domnant yn UN ew hessasyeta ji bo Qibris nan didan mixabin ku ji bo mafn Kurdan li Iraq nan nedan. Rsya ji ber pirsa eenan, n ji ber Tbet xwe nzk demokratzekirina welatn ku problemn etnk hene nakin lewma j pitevanya biryarn ku mifayek xelkn bindest tda hey, nakin. Ingilz ji xwe digel Amerkay hev eper in. Fransa Elmanya j ji ber berjewendyn xwe yn ekonomk leker naxwazin ku Tirkye welatn Ereb ji wan aciz bin! Ev berjewendperestya wan, ser ji maf azad parzy stant ku bi oportunst hereket kirin. V tabloy r li ber Amerkay xwe kir ku digel Ingilzan rezolusyoneke bi dil Erebn ist  amade bikin bi van dewletn dubilmoral bidin qebl kirin. Helwesta wan dewletan j li hisaba Amerkay j hat ku bi v minasebet xwe ji ber rin miltann ist Seddamst xilas bike. Di reweke hinde nazik herweha aloz da hza Kurdan, mixabin em bjin, tra nekir ku xwastekn xwe bi v cephey bdad bidin qebl kirin, ku dsa ve Hiyar Zbar bi xwe traf kir ku ew li UN di kulskirina v pirs da bi ser neketin. Di zemn ku normn hza re hakim da, encamn bi dad dadyar bi dest ve nan. Li milek timam dewletn Ereb, bi nav parastina ykitya Iraq berjewendyn Ereb pitevanya ant Amerkyan dikin, li alyek crann ku jana wan ji Kurdan hey ku ser nerehetya wan Tirkye dike, anku cephey ant Kurd, li aly d Amerkaya ku tin berjewendyn xwe difikire li beramber van hemyan j Kurdan dikar i bikin gelo? Ev enya hinde berfireh ya ant Kurd li rojhilatanavn dostek bwefa y wek Amerkay, gelo dibe mazereta rvebirya poltk ya Kurd ku nikarn bi serek bikevin? Helbet di krtk da j divt normn objektv bi kar bn. Di nav v cendereya mezin hrker da, anj di nav hrana beraan da, tin toka mirin bikine sty rvebirya poltk ya Kurd j, dadyar nabe. L bel, divt krtka du sery hergav bte kirin, ku ew du hukmetya Silmany Hewlr, bi taybet j b koordnet du serya di war dplomasy da, di tkil danstandinn Kurdan yn digel Amerka Ereban da biv nev b jana Kurdan, ku partnern wan j ji v zeaf stifade kirin. W zeafa navn hza dplomasya wan qels kir. Di nav van ertn dezawantaj da Ereban Amerkay soza makqanna muwaqet j bi cih nenan serokatya komar, anj serokwezrt nedan Kurdan. Di v leyiz da gelek akera Kurdan golek xwar! Li aly d, di hejmara wezran da j bdadyek heye ku bahra Kurdan dsa ve km e. Herweha di wezaretn hatine dayn da j tin wezareteke stratejk tte dtin. Wezareta kar derve, yk ji stna ragir ya dewletek ye di dest Kurdan da mana w wezaret destkevteke bik nne. L bel, yk ji wezaretn parastin anj asayi divyab ku di dest Kurdan da ba ku asayi ewleh hatiba garant kirin. Ger di burokrasya wezareta parastin skelet erta n da, rola general bisporn leker yn Kurd d hebe, l wezaret di bin berpirsiyarya poltk nsyatf koordneya Kurdan da ba, da sstemek demokratktir hatiba hnandin di nav burokrasya sivl leker ya asayi ewlehy da. Pozisyona cihgir serokwezry ya ji ewlehya netewey berpirsiyar, bo Kurdan hatye dan, ku ji kontenjana YNK Behram Salih e, l ew pozisyon d end fonksyonel be nate zann. Bi kmas divyab deh wezaretn fonksyonel yn Kurdan ban. Serokkomar di sstem Iraqa n da xuya ye ku sembolk e cihgirek Kurd e, ku ew j ji kontenjana PDKy, serok parlementa Kurdistan Roj Nr aws e. Di v tabloy da, bi v hejmara km ve, nsyatfa Kurdan d gelek xurt nebe di hyerarya dewlet da. Herend digel end wezaretn d, wezareta derve bahreke mezin ya wezarete parastin cihgirek serokwezr y ji ewlehya netewey berpirsiyar herweha cihgirya serokkomary di dest Kurdan da j be, bi v mentalte ovenzma Ereb sektarzma mezheb, di nav Kurd Ereban da aheng lihevyek d bi zehmet pkbt. Amerka di reweke wisa nazik da d hergav nveka dar bigire, li gorey rzikn balans poltk hereket bike, ku ev poltk helwesta Amerkay di pratk da d aly Ereb xurt bike, ku tit ro tte dtin j ev e. Hj ji nihe ve hem Amerkay, hem j Ereban teehhudn xwe yn di makqanna muwaqet da binp kirin, ku di amadekirina hukmet serokkomary da eve hate dtin. Ev pratka wan areta w dide ku salnameya ji bo hilbijartin amadekirina makqanneke esas hatye danan j dikeve tehlkey.

Di rdan domkirina v krz da, binas sereke ji nav dnamka navn derdikeve. Belm temet binas sereke, faktorn derve j roleke mezin leyist. Kurd ji ber problemn xwe yn navn qels man, nikarn rikebery bikin, py xwe li erd biidnin, xwe as bikin. Gelek bi pasv avtar hetta ji tixb pitevany wdatir, adeta li dv poltkn Amerkay n. -[Li v der divt  helwesta beramber Amerkay bte zelal kirin. u berjewendyn xelk Kurd di ant Amerkanzm da nnin hewcey v yk j nne. L bel, tit ku tte xwastin poltka duajo nete kirin. Poltka digel Amerkay j divt li ser prensbn wekhevy partnerya bi normn demokratk dostayety bte kirin, ku ya rast j ev e.]- V ji dilya Kurdan ew li ber av Amerkay kirin y mal! Di rdana probleman da hergav y mal tte hmal kirin, hisab li ser y byan tte kirin. Amerkay j muameleya y mal bi Kurdan kir, xwastek tehddn Ereban li p girtin. V helwesta a ya Amerkay di eleyh Kurdan da encam dan ku binas v yk Amerk bn. Bedel dostanya ji dil, divyab eve neba, l mixabin ku di reel poltka ro ya chan da fatraya dostany, hevalbendy, hevepery, tifaqdary giran tte birn ev normn mirov nav tne qebl kirin, ku herend nav j xasyeteke poztv ya mirov ye, l mixabin di bazara reelpoltk da pare nake zef tte qebl kirin!

Rezolusyon

Konseya Ewlekary ya UN, 8 Hezran rezolusyona bi hejmara 1546 ya li ser Iraq, bi ykdeng qebl kir. Di v biryar da, statya Iraqa n wek welatek serbixwe ykgirt tte qebl kirin. Belm qet behs federaly makqanna muwaqet, ku tda gelek garantyn Kurdan hene, nate kirin, ku eve bi gotina ay nate fade kirin. Bi v biryar Kurdan goleke d xwar! Ev biryare rola hukmeta merkez xurt dike ku ev hukmeta bi piran di dest Ereban da, bi v ovenzm mezhebtya Ereb ist ya ku ro tte nan dan, dr nne ku berpyn Kurdan bne teng kirin. Ji xwe hj ji nihe ve serokwezr i Ellaw, hza pmerge milsn istan dike nav yk qalib behs belavkirina hza pmerge dike ku eve dij naveroka makqanna muwaqet e! Hza pmerge, hzeke mer ya parastina Kurdistan ye ku ne bi nav pmerge j be l wek hza asayia hukmeta Kurdistan fermyen hatye qebl kirin. Ev biryara Konseya Ewlekary ya UN, beramber xelk Kurd bi gotina her maql, brz ye! Bi v reng qeblkirina v biryar, drekt teyda makqanna muwaqet ya Iraq nate kirin ku di w makqann da xaleke her giring j maf vetoy dide Kurdan. Bi biryara UN, bi qeblkirina v rezolusyon ji bo izm, ant lak ant sekulary tawzeke mezin hate dan ku eve bi timam dij demokratzasyona Iraq ye j. Hzn i yn ist akera dixwazin Iraq ber bi dareya dn mezheb ve bibin. Ev biryara UN cisareteke mezin dide istan ku helwest poltka xwe bidomnin. Amerka bi v poltka xwe ya zgzag dar bin py xwe dibire. Xurtbna izm li Iraq d Iran j xurt bike, ku eve hj ji nihe ve nann ne aramya navey ne. Bi qeblya v biryar, Amerka di nav Kurdan da d prestja xwe gelek bikne ku eve hj ji nihe ve tte his kirin. Ber ku ev rezolusyone bte qebl kirin, Mesd Barzan Celal Talaban nameyek j bo Bush andin ku Amerkay li ser heq huqq xwe careke d hiyar bikin ku neheqyeke n nete kirin. -[Mala dinyay! Mela Mustefa Barzan j pit tkna 1975, li sibata sala 1977 ji bo serok Amerkay, Jimmy Carter nameyek andib mixabin Amerkay hing j dostn xwe yn ji dil ji br kiribn neheq li wan kirib!..]- Belm pit belavkirina rezolusyon, akera b ku Amerkay ev balkana Kurdan li ber avan ne girtye. Serokn Kurdan di nameya xwe da behs hindek mueyydeyn xwe dikirin bi zelal digotin ku dibe ku ew xwe ji hukmeta Iraq vekin. Nihe pit biryara Konseya Ewlehy ya UN, rvebirn Kurd d stratejyeke awa di r bibin, bi hem rengn xwe ve gelek ne xuya ye. Di ser serokn Kurdan da j end taktk dizivirin, nate zann, l mirov dikare bje ku Kurd hatine ser duryank! Divt hissyat danin milek, hza mantiq derxin p bi timam berjewendyn xelk Kurd welat wan Kurdistan danin merkeza riberiza xwe biryarek bidin. Bi sebir, xwnsar wreke kr fireh, divt poltka xwe akera zelal bikin hem rskan bidin ber xwe biryareke di xra xelk welat xwe da bidin. Pit name, hiyar gefan, heku qet titek neby li mala xwe rnitin, li ser biryara UN b reaksyon man, d hem prestja rvebirya poltk ya Kurd li nik xelk xwe bikne, hem j d tesreke gelek negatv li ser bizava bi git ya netewey ya xelk Kurd bike.

Ji ber hind j divt li areyek bte geryan areya her encamgir j, referandm e. Divt parlementa Kurdistan bi rnitineke awarte v pirs li ber xelk xwe, riberiz bike v rnitin zind di TVyan da j bide weandin bi ykdeng biryara referandmeke li seranser Kurdistana Bar diasporay werbigire bi lez realze bike. Referandm j divt s alternatvan dane ber xelk; federasyon, konfederasyon, serxwebn! Xelk kjan hilbijre, divt rvebirya poltk w xwasteka xelk Kurd dane ber Amerka, hukmeta Iraq UN. Prensba selv determination, anku maf arenivs UN ber bi salan qebl kirye. Xelk Kurd ji bo qedera xwe i biryar bide divt Amerka, UN hem teref, b qeyd ert qebl bikin. Di referandmeke bi nsyatv biryara parlementa Kurdistan da, d encameke poztv derkeve meydan. Referandma ku ji aly nsyatva sivl, bizava referandm ve hatib kirin, helbet giring e, l bel di van ertan da poltken divt parlementa Kurdistan fermyen v gav organze bike bi encam bixe. Pit referandmeke wisa em bawer dikin ku xelk me d seda sed bi biryara serxwebn qedera xwe tayn bike. Hing ji bo UN hem chan karek dimne, ew j rz nan biryara xelk Kurd bidin fermyen qebl bikin. Ya rast lojk ev e. Referandmeke bi v reng d dest rvebirya poltk ya Kurd j xurt bike herweha d serbestyeta manewraya poltk dplomatk j bide wan.   

kirina b dil

Nihe pit xwarina du golan, divt objektv bte hizir kirin. Ji 1992 were Kurdan di bin parastina Amerkay da j be li nav paralela 36an dareyeke serbixwe danan di r birin. Heta hilwena Seddam mekanzmayn dewlet ava kirin bi kar nan. Pit Seddam hate hilweandin j, di avakirina Iraqa n da rol berpirsiyaryn giring standin, bi cih nan. Ya ku Kurdan bo Iraq kir, Ereban bi xwe nekirye. Kurdan Ereb j ji bin zulma Seddam Beas rizgar kirin. Belm mixabin ku ev xwe fedakirine z tte ji br kirin, ku Ereban ev dilsozya Kurdan ji br kirin. Nihe maf Kurdan y serxwebn danin alyek, federasyon j qebl nakin, hetta naxwazin rvebirya merkez ya Iraq j bi wekhev digel Kurdan parve bikin. Kurdan ji dil deklare kir ku ew dixwazin li ser esas wekhevy bi sstemek federatf digel Ereban bijn ykitya Iraq bi norm metodn demokratk biparzin. L bel, Ereb v yk naxwazin. Di pratka wan ya van mehn dawy da eve ba hate dtin. Israra pkvemana digel Ereban b fayde ye. Eve wek kirina b dil e -[zewaca b dil]! Mahra digel Ereban b mana ye betal e! Ya rast berdan e. Rvebirya poltk ya Kurd, bi biryara parlement encama referandmeke netewey divt s telaqn Ereban bavje wan berde! Dem, ert, mkan konjonktra chan dest didin di r da ye biryareke pit referandma netewey ya xelk Kurd ya serxwebn, d ji aly chana humanter ve bte qebl kirin. Mexdryeta xelk Kurd di wijdana chana humanter da cih girtye, lewma xelk Kurd rvebirya poltk divt nekeve nav ik dudilyan gelek bi biryar prosesa referandma netewey bide dest p kirin d encam i dibe dsa ve bi biryar bi cih bne. 

ROJAN HAZIM

10 Hezran 2004 

ser