pave

 

Seddam , bila papahn li hrve bin!..

   

 

 

ROJAN HAZIM

   

   

2003 j xilas dibe. 2004 li ber der ye Sal bi dv sal ve, dem wek bay birsk die. Herikna dem ji hla spa a xurttir dibe... Ev lez beza dem, ji bo objeyan kevny tne, ji bo giyanberan j salmeziny Hind gotina prty ye ji xwe qet nate ser lvan... Di nav giyanberan da bi taybet mirov gelek ji xwe raz ye, belk j ji kubary, siha prty qet nzk xwe nake hergav xwe ciwan his dike, anj dixwaze xwe wisa his bike. Ger his kirin hind hn bjin ba e, motvasyon e, l bel realteya fizk j mixabin nate veartin!.. Belm li mil d, dawya salek, hatina saleke n, destpka jyann n taze ye, kefa zanyar teknolojyn mezintir pvetir e Dmahk destpk, mirin jyan, kevn n Axir erxa jyan dizivire, digel hem zor dijwaryan dsa ve ber bi xwey ve jyan didome, pve die

Di 2003 da gelek tit bn, ketin rabn pkhatin, byern ba neba, qenc neqenc qewimn. Di dawy da herkes vewejartinek dike, ka i tit her giring b, her ba b, her xirab b, her qenc b, her neqenc b, her kirt b, her speh b Axir ravekirinek, muhasebeyek, hizirnek tte kirin... Ez bjim bo Kurdek qewimna her giring, ba, speh, axir her i tit ba hebe, di 2003 da, bi hilweandina rejima Seddam li 9 Nsan pve, hem hesya poltk ya xelk Kurd li bar sah zelal b, hem Kurdistana Bar bi timam rizgar b gelek spesfk j, girtina Seddam Huseyin b

Wek Seddam vara 13 kann hatye girtin ew ry w y durundeh pitnvroya 14 kann di preskonferansa Poul Bremer da, -rvebir desthilata Amerka Ykby li raq-, li televizyona hatye weandin, zulma w ya bi salan, qetlama w ya Helepey, operasyona enfal, -ku bab Hesin babn hizaran Hesinan, Simal Tl hizaran Tlyn li naveya Barzan, di evek da birandin,- sotin wrankirina w ya Kurdistan, selteneta w binemala w hem kiryarn w yn nemirov, wek flmek li ber avn me herikn. Ji dawya saln 1960 were nav Seddam li bra me ye ew wek fgrek xiraby, bymy, er neqency di hi brn me da cih girtye. Gava w bi wan ser rihn xwe yn wek tahty ber linga, dev didann xwe li ber dest doktor Amerk didan kontrol kirin, hem ser w, hem j avn w gelek bi krah or bibn. Sty w emhay b. Ma da awan ba!.. Heke em li v der bi ronyek emperyalzm, despotizm girtina Seddam pkve girdin di cih da ye!.. Piling ji karton gotineke mehr e! Mao di dem tkona xwe da, bo emperyalzm, emperyalzm piling ji karton ye gotib bi w gotin zafera xwe fade kirib. L bel em d di konteksta despotzm da rave bikin ku evro ev teswre km zde li Seddam Huseyin j tt! Belm bi ferqek, Seddam di dest doktor lekern Amerk da, -(Amerka emperyalst da!)-, ne wek pilingek, wek kitikek ji karton b! Ger ji karton j be, u kitiktya w j nemab, belm axir tebhek e!.. Ew Seddam ku di dem selteneta xwe da wek r sor diih, niha d bib kitikek kur bir, ku mewn j j nedihat!..

Mala dinyay, aha wisa ye, dmahka zulm, dmahka seltenet, dmahka her newil seroky nne!.. Ew Seddam ku ev hem sifetn neqenc li p nav w bn, niha bye serorek sergvk Tikrt... W bi salan b ku gora xwe dikola di dawy da j, di w gora ku bo xwe kolay da, hate desteser kirin. ub koremik bo xwe erd kola b areya xwe veartin di aleke sergirt da dtib ku ew al bo w b gor!.. Esas ew di w gora ku bi salane bo xwe kolay da ye. Tin ew le w y ji komek hest erm pkhat y qirj girtye. Ew bi armanceke ne bi xr bym, ji sergvk Tikrt derketib bazara poltk ya raq dmahka w j b ew sergvk Tikrt!.. Bila ev dmahka w ya seror ji bo hem trana bibe nimne!

Girtina Seddam, -ku rastyeke sedased e, di girtina Seddam da, axir her bi i away be, rola Kurdan gelek ber bi av e-, bi ser xwe byereke drok ye, gelo awa bte nivsn, notek, tbnyeke, awa bte danan Ji ber ku li ser girtina tran Seddam, hema demildest gelek spekulasyon, tevaturn bbin, teoryn komploy gelek analzn d yn enteresan hatin kirin! Belm iku xelk me gelek ji v bbext kab, girtina w, desteserkirina w encameke gelek konkret b, na analzeke teork, komentareke poltk, dil min xwast bi tbnyeke kurte edeb hissyata xwe verjime ser kaxez hing j rokeke ji bo zaroka hatye nivsn hate bra min, ku min di wextek da wergrab Kurd ji bo zarokan dixwand: Kullkn Bihar Tran. Li v der dixwazim parantzek vekim: Nav rok Kullkn Bihar Qiral b. L bel, evro unvan qiral, ah d ji bo manakirina despoty, dktetory sivik dimnin, tra nakin. Ji xwe di manaya qiral ah da silsileyeke malekn, anj aristokratyek heye, ku eve qet li bejna Seddam nan!.. Lewma min Tran hilbijart. Hn dikarin dktetor j bjin Di encam da Seddam sembol zulm, neqency, re tary, kence mirin ye Ew d Tran roka ye!-

rok bi Tirk hatye nivsn nivskar w, Efend Yildiz e. roka w bi naveroka xwe ve unversel e, i reng bin, i netewe bin, bo hem bika nivsye ku zarok paeroja mirovahy ne.. Ew Tran ku w teswr kir, Tran, anj dktetor fast y Tirkyey ye, belm heku Seddam gelek Seddamn d teswr kirye, i ferq dike! Ew dmahk, dmahka zulma Tran qatil kullka b, ya Seddam j herwisa!.. Kullkn Kurdistan, yn tevahya Iraq, selteneta Seddam kire sergvk Tikrt. Bila ji bo hem seltenetpersan bibe ders!..

Vca ez d hema w rok pk we bikim. Hergav mezin retan li bika dikin. V car j bila ji ser bikan ra bo mezinan ret be Ji bo mezinan rokn bikan Anj bik mezin bila ji rokn bi v reng bi ret bikevin!.. Ma ew Tran, anj dktetor, ew Seddam neb ku tin li Helepey ji pnc hizaran zdetir kullkn Kurdistan jahr dabn!..

Helbet ji bil kutin, sotin, kence tehrbatn fizk, scn Seddam yn beramber zarokan di war perwerde, kultur huner da j bi kenceyeke mezin dom dikir. Mixabin ku rejima transt ya Seddam, bi salan heroj bst ar seet strann Seddampers bi zarokn Kurdan zarokn d yn Iraq, didane gotin. Zarokan bi ew dengn xwe yn zelal temz, strana Seddam zr e digotin! Bik ew bguneh bn, bi wan dihate gotin. Ew Saddam ku bi dest hestkojn xwe, saf temzya bikan bo xwe dikire meth sena strann xwe p didane gotin, li ser zrtya xwe nema adeta b xwel. Ger xwel j l zde ye, belm axir ew neb teneke j! Pit girtina xwe, li ber kameray, bi tirs xofeke mezin ketib derd gurtya ser rihn xwe xwe bi doktor Amerk dida kontrol kirin. Heyhat Seddam! Seddaman! Anj serokan, tranan, dktetoran, ezameta we b une ye, h p e!..

Ew bikn ku bi dar zor heroj spd var digotin Sedam zr e, niha j ketibn cahde kolana bimre Seddam digotin! Wan bika di dem rejima Seddam da ji ber dar zor bi ser lva digotin Seddam zr e! Belm pit desteserkirina w, li arnikar Kurdistan di nav azady da ji nveka dil xwe digotin Seddam bimre!, anj Bimre Seddam!

Wek bikn Kurda ev slogane bang didan, digel ku Seddam di dem rejima xwe da bo wan tin zulm mirin nab, l dsa ve hem wan, hem j daybab mezinn wan yn rvebir, ji bo Seddam dadgeheke vekir dadyar cizayek humanter raman dikirin digotin bila Seddam bi cizay muebbed bte hukum kirin. Anku digel ku w Seddam, bab baprn wan, xwk birayn wan, da daprn wan, tkoer rvebirn wan yn azady dam kiribn, belm dsa ve wan, dam nedixwast, tin heta mirin zndan teklf dikirin!.. Van mexdrn rejima hov ya Seddam, wek ji bo Seddam makneya kutin birandin, ev cizay mirov teklf dikirin, end dadyar kubar bn!.. Ew xelk ku ber di cahde kolanan da digotin Bi xwn, bi can em bi te ra ne ya Seddam -(anj serok), digel ku pit girtina Seddam, slogann em ser Seddam y jkir dixwazin digotin j, l dsa ve bo dijmin xwe y her xedar, dadgeh, dadgehkirineke dadyar cizay zndanya muebbed dixwastin!... Ev helwest, digel hem kn nefreta heq ya beramber despotek wek Seddam, berzenebna bihayn mirov nan dida!.. Eve ferqa br baweryek, ferqa kulturek j nan dide. Xelk me bi salan e ku di nav er azad demokrasxwazy da bi kultura mirovperwery xwe gihandye. Bo tran wek Seddam, ku erxa kenceya rejima w roj bst ar seet, mirov dihran, bi sp gulebaranan dam dikirin, l dsa ve, xelk me bi ramann mirovhezy biryara xwe akera dikir...

Belm titek heye ku ev dawya trajk! divt ji bo hem serok namzet serokn ku xwe dikin tab, bibe derseke mezin. Heykel bustn ji rz dr, b tixb sar, ji bo kjan serok serokan bne danan, ev slogann bi xwn, bi can em bi te ra ne bne gotin, bila ba bte zann ku dmahka wan serok serokan, sergvk e. Xelk wisa ye! Dike wezr j, dike rezl j!.. Li v der pv, mafperwer ye, dadyarbne, azad demokras parz ye, dilakirin xwekirina jyana xelk ye. Wisa be wezr ! Ne be rezl !..  Heke xelkek j, ji dil azadane hej mezin rbern xwe dike, bila wan slogana neavje, wan neke tab p neperise!.. Heke serok naxwazin li kolana bikevin ber pya, wneyn wan nene dirandin sotin, bust heykeln wan bi wersan bi erd ra nene kan, bila xwe nekin tab, ji areya demokrasy xwe banedin, dadyar bin, xelk bin, xwe bi sandelya hukum ve girnedin, wan slogana nedene avtin heykel bustn xwe yn sar beton, b tixb b perwa nedene danan!..

Pit hilweandina rejima Seddam bi taybet j girtina w; ji bo guhn serok namzet serokan herweha kes bin, organzasyon bin, ji bo hem peng rvebiran, guhark her bihadar ev aqbeta Seddam e!..

Serkevtina kullka Seddam Tran

Niha em guh bidine w roka retdar. Gelo k bo k bixwne? Ez bjim, bik bo mezinan bixwnin, d batir encamgirtir be!..

 

Demek ji deman li welatek Tranek hebye ku xwastye bibe xwudan hem delalyn jyan.

Gaz nobedar xwe kirye:

ivd min streke biriq li esman dt, ez w dixwazim, tgihit?

Ev Trane hizirye ku tin heq w ye ji nmetn hem spehtyan mifadar be.

Di seltenetxaneya xwe da xwudan lek nobedaran bye.

Spedehyek hiyar dibe dibne ku li derve, bihar jyaneke n daye dest p kirin.

Erd bi kullkn vn ve xemilye.

Kamn w yn avbirsty radibin gaz nobedarn xwe dike.

Nobedarino!..

Ez timam kullkn li dora seray dixwazim! Dormandor kullkan bi dwarn xmkr ve rapin!

Nobedaran fermana fermandar bi lez bez nayne cih li dora kullkan dwarn str bilind danane.

Bi v reng gulistaneke mezin wek milk Tran hatye kirin.

Gulistan hatye kirin, belm Tran tr nabe gulistaneke mezin pkhat, l dol nihal, iya, det zozan hj j tij kullk in dibje.

Dihizire ku awa ykanetya gulistana xwe biparze gul kullkn d j ji ry erd rake!

Demildest gaz nobedarn xwe dike bo wan dibje ku w ryek dtye ku d i li wan kullkn d bike. Fermana xwe dibarne dibje nobedaran, wan gul kullkn li der gulistan pkve rakin, tuxm wan biqelnin, bila re reyn wan di ax da nemnin!

Nobedaran bi heyecaneke mezin daku v fermana Tran bnin cih, verevne arnikar welat bi tevir mera ketine nav gul kullkan reyn wan ji erd hilkane.

Pit v kiryara xwe nobedar vegeryane seray gotine Tran, ku bila mereq neke, ku wan, gul kullkn dervey gulistan ji bin ve qelandine.

Pit van gotina tirs, xof endeyn Tran tena bne wisa qryaye:

Bijt! Xwudan hem delalya ez im. Min layiq qudreta xwe gulistanek heye!

Digel van hem kiryarn Tran, hl hza jyan bihar dom kirye, wan gul kullkn serbir, dsa ve bejn dane, n bne adeta li arnikar welat ser hildane.

Ji ber xurttir getir bikivne, axa bin xwe xurt qew kirine.

Spdehyeke d Tran dsa ve dibne ku kullkn li dora gulistana w n bne.

Xwe bi xwe bawer nakim, ma eve xewn e? Nabe! Nobedarno!.. dibje diqre ser nobedaran, ka we tov kullkn li dora gulistan qelandib. Kullk dsa ve n bne! Gjn mejre!

Tran v car tirpan dayne dest nobedarn xwe hinartine er gul kullka, ku ser wan j bikin hetta binbir bikin! Fermana xwe bi dengek bilind dubare kirye, gjn evdal, herin hemya meh bikin!

V ri bizava nobedaran j pare nekirye.

Kullkan ji ber gurtir getir aj daye li dormandor belav bne.

Tran dsa ve kullk dtine av l tar bne, dn bye hirye ser nobedarn xwe Heramn bkr!

seferberyeke d ji bo serbirna kullkan lan kirye

V car tevir dayne dest nobedaran

Bi gotina d rn min, we bibnim, bi van tevira yk bi yk re reyn kullkan ji bin ve derxin, tov wan hik bikin! dil wan xwe kirye.

Nobedara li iya, det zozanan dest bi qelandina kullka kirye

Di nav xwe da j wisa axivtine; Tran ferman kir, divt em koka kullkan biqelnin. iku eve by destra Tran dibikivin.

Heroj, roj ava dib westyay vedigeryane seray.

Gava spdehyeke d yne ser kar, i bibnin!

Li ser wan girn axa ku reyn kullka derxist, gul kullkan dsa ve bejn daye bikivne.

Nobedar j d dn har bne bi w hiddet tevrn xwe hartir di ax werandine xwe bi xwe axivtine; pare pare bikin van kullkn meln!

Belm d titek ji wan nehatye dsa xwe bi xwe, nabe nabe gotine...

Westyay, verlhay dest mil ket guh orby vegeryane seray Tit by bo Tran gotine

Tran bersiva wan kurt daye; dsa!?

Tran ji bo bhnvedan die jra xwe xwe bi xwe diaxive; ca ya bi xr, heta spd i dibe

Belm xew bi avan ne ketye, hizirye

Ez, ev Tran ezm, ku hakim her tit me, ma d neme van kullkan...

W ev Zelzeleyek dibe, ku li seray j tte bihstin

Birc dihejin Ji dwarn seray ber dikevin

Hn nebjin, ew kullkn ku Tran bi u tarz neiyab ku bin wan hik bike, tov wan biqelne, byne binas v zelzeley

Tran ser spd ji pencereya seray ber xwe dide derve di cih da a mat dibe.

i bibne, ew dwarn str kr ku li dora gulistana xwe dabne danan, pkve hilweyane

Re reyn kullkan ji bin wan dwaran ve xwe gihandibn hev xmn diwara hejandibn!..

Kullk bi v j nemane heta bin xm seray j xwe fireh kirine seray ji erd xulole kirine.

Ew seraya bi l heybet, ji bin bye xwahr bye

Tran nobedar dar karteya tnin, didin bin dwarn seray ku ragirin nehlin hilwee

Belm nikarne w dawya seray rawestnin

Seray selteneta wan ya zalim pkve hilweyaye ser wan

Pit w roj, ry erd bi gul kullkn rengareng ve adeta bye gulistaneke mezin

Bel zarokn awir bihar, eve serphatyeke gul kullkn vn evn ne

Bila jyana we j wek bihar bi co be, dil hinavn we bi gul kullkan tij xemiland be

Bila girnijn ken ji ry we km nebe

Rovan hate standin

Dsa ve bel. Seddam her ji destpka desthilatdarya xwe pve ev dmahka xwe hazir kir. W seraya xwe ya zulm li ser qetla kullkan ava kir di dawy da wan kullka bin girt, n bn rejima w bi ser w wan da na xwar. Ew serayn Seddam, ew ezamet, ew dinyanedtya binemala w, ew rejima hov, kutin, kence, sotin wranya bi salan li xelk xwe Kurdan kir, ew dezgeh selteneta w, hem pkve bi ser w, binemala w irkn w da hilweya hem di bin da man... Xelk, ew xelk ku di dem rejima w da bqmet, rizgar b, azad b... Mmar w rejima xwnxwar, sembol zalimy Seddam nihe girtye li ber dadgehkirin ye. Ew xelkn hinde salan e ji bo azady, demokrasy, mafn mirov jyaneke btirs xwe tkon didan, d v sembol zulm dsa ve li gorey prensbn bawerya xwe ya mirovperwer dadgeh bikin... Heke Tran transt tbigihin!..

Seddam hem Seddam, di ser da dijmin paeroja mirovahy ne. Paeroja mirovahy j nifn n ne, anku zarok in Zarok nifn n gul in, kullkn ber dil daybabn xwe ne Bi berxwedan tkoneke domdirj, seraya w ya zulm, selteneta w bi ser w wan da hate hilweandin Gul kullkn Kurdistan nihe li ser axa xwe azad bn welat xwe dixemilnin

Em hv bikin ku u Seddamn d ranebin jyan li wan heram nekin. Dsa em hv dikin ku Seddamn xwumal j dernekevin axa Kurdistan ji nav xwe van c hova dernexe, li ser xwe neke bela!.. Kurdistan wek dewlet ji bin n ve tte organze kirin, binaxeya dewleteke geleke n taze tte danan. Xelk me heta v derecey ji bindesty bi taybet j ji despotzm, ji antdemokratizm heta nveka hestyn xwe gelek kaye. Di v dem n destpka dewletbn da, xm awa bte danan d midehek dirj, heta pleke mezin ya navxwey radibe, d wisa dom bike. Ji ber hind, divt avabna n li ser xm demokrasy, parlamentarzm, plralzm hem bihayn demokratk, mirovperwery, dad dadyary bilind be. Civata me digel hem bayn xwe, l hj j ji gelek alyan ve pavemay ye, ji aly kultura demokrasy ve tekamulya xwe timam nekirye. Eve kmas herweha potansyelen j tehlkeyek e. Belm dsa ve digel hem poztv negatvyan j, em hv dikin ku hem xelk me, hem j pengn xelk me, ji v aqbeta Seddam rejima w ya transt, ji bo paeroja Kurdistan ders tecrubeyan werbigirin!..

 

Ji jyaneke b Seddamtir dyariyeke xwetir nedib ji bo zarokn Kurd raqyan. Di van rojn erefata ser sala n da, dyarya her bihadar, girtina Seddam b ji bo zarokn Kurd tevah xelk me helbet ji bo hem raqyan

Em hv dikin ku sala n, 2004, bibe mizgnya xr ji bo xelk me, ku bi v destkevta li bar, di meydana navnetewey da fermyen bibe xwudan dewleta xwe ya serbixwe demokratk ev serkevtine bibe thnek ji bo pareyn d yn Kurdistan...

 

Di encam da Kurdan stranca digel Seddam kar kir ew mat kirin. Eve rovana 1975 b, ku Seddam bi pkhatina digel ah ran li Cezar, ku divt bte qebl kirin ku nexeyek xanane kab ser xelk me derbek mezin giran li orea Kurdistan dab, hate standin... Seddam bedel fatraya 1975 giran da Kurda. Hemleya dawy ya Kurdan u cara ji bra w Seddamsta nae divt ne! Seddam mat! Leyiz xilas!..

 

Gotineke qedm ya xelk me heye; wek, yk anj yke ku hej nakin die, nifrnek l dikin, dibjin bila papahn li hrve bin! Vca ev nifrne li dawya Seddam j tt. Em j w nifrn dubare bikin: Seddam , bila papahn li hrve bin!...

 

ROJAN HAZIM

14-15 Kann 2003

 

                   ser