pave

Sefaleta lberaldemokratan

 

ROJAN HAZIM

 

 

Li Tirkyey, sosyaldemokratn Tirk di pirsa bi git maf azadyan da ji ser were ryeke oven dane berxwe u cara xwe nzk standardn sosyaldemokrasya navnetewey nekirin. (Sosyalstn Tirk li dervey v mijar ne, ku ji wan j km kitek tne, bahra pitir ya sosyalstn Tirk j di nav kiras sosyal ovenzm da bn hj j wisa ne.) Belm bi taybet pit bay Turgut Ozal, baskek n bejin da li nav demokratn Tirk. Ev reya n di bazara poltk ronakbr da wek lberaldemokrat hate bi nav kirin. Van lberaldemokrata di pirs pirsgirkn maf azadyan da, bi zelal nebe j, relatven proflek humanst, derxistin p. Li Tirkyey gava gotina maf azadyan hate ser masey, drekt pirsa xelk Kurd tte tgihitin. Eve tgihitineke xwezay ye, iku maf azadyn xelkek bo li ser cografyaya xwe li ber avan tne binp kirin. Lberaldemokratan hindek tab sist ve kirin. Qet nebe Kurd gotin, maf azadyn Kurdan yn kesane bi lv kirin. Helbet ev jargona lberaldemokratan j ji aly me Kurdan ve bihayek mezin nedikirin, l axir dsa ve xelekeke sempaty peyda dib ji teref Kurdan ve bo van lberaldemokratan. Ev tarz axivtin nivsnn wan xizmeta legalzebna nav hindek xwastekn Kurdan dikir. Kurdan ew di v war da tewq dikirin, hetta carna ji hedd wan zdetir qedir qmetek mezin j didan wan. Di wan saln dewr Ozal da bi taybet gotina mozak gelek popler b van lberaldemokratan j axivtin nivsnn xwe li ser v gotin dizivirandin. Ev kefa Mozaka Anadoly gelek li van lberaldemokratan xwe dihat, ku hejmareke ne km ya Kurdan j adeta xwe berdabn ser pla v gotina sihr! Di w dem da reaksyona her balk ji Turke hat ku di lteratra poltka Tirkyey da b termek! Turke di preskonferansek da, li ser pirsek, bala van lberaldemokratn Tirk gelek hik ka ew bi xan scdar kirin ev gotina xwe ya fla peqand: Ne mozaii ulan! Anku i mozak e kuro! Esasen ev tesbta masmane ya mozak, ne fadeya armanc xwastekn Kurdan, nej areya derd wan b. L axir, hind ji lberaldemokratn Tirk dihat. Hem nedixwastin bjin Kurd Kurdistan, hem j nediwran. Ev edebyata mozak li hisaba wan j dihat. L bel, helbet v gotina mozak j tirar (tas) ser Turke rasst dida avtin. Digel hem baretya lberaldemokratn Tirk, ev helwest edebyata wan ya mozak ji aly Kurdan ve dihate biha kirin rz didt. Bi gotina her nerm em bjin, qusra her mezin ya lberaldemokratn Tirk ew b ku, wan ev edebyata mozak, wek projeyeke areserya pirsa Kurdan dida p dixwastin ku Kurd j v nrn pniyar qebl bikin xwe bikin hrebern anj hrefayansn v mozaka anadoly di bin nav nasnameya ser ya Tirk da, wek kesane Kurd bijn!

Di saln dawya 80 saln 90 da belk konjonktren qmetek v edebyata mozak heb. L bel, ji wan salan heta ser sedsala bst ykan, avn gelek bo rabn ji bin piran herikn hetta gelek pir bend j serbin kirin. Lberaldemokratn Tirk danin mil d, Kurdn ku bi keyfxwe baldar li ser edebyata mozak radiwestan j ro li ser areyn d, bik j be ji areserya mozak pvetir diaxivin!

Vzyona sedsala bst ykan

Vzyona ser sedsala bst ykan ji aly me Kurdan ve edebyata mozak kire nostalj! L lberaldemokratn Tirk hj j li ser w edebyat patnaj dikin. Patnaj pave ne, as bne di dawy da li ovenzma tradisyonel vegeryane. Lberaldemokratn Tirk nihe ketine v kanal. Ger bask lberaldemokratn Tirk, di nav xwe da ne homojen e herweha ne organze ye j. Ji ber hind helwest pozisyona hindek ji wan generalze nabe, l bi hem nansn xwe ve, di pirsa Kurd da, km zde nzk hev dihizirin. Pit hilwena rejima Seddam avabna Iraqa n ya federal, norm pvn n ketin nav axivtin nivsnn li ser areserya pirs pirsgirkn etnk li rojhilata navn! Mnmm ablonek derkete meydan di demokratzebna dewletn pir xelk da. Iraqa n ya federal ne bi dil me Kurdan j be, konjonktren abloneke pve pkna: Iraqa demokratk federal ji du neteweyn sereke kmanyn d pktt. Eve d mnmm projeya areserkirina maf azadyn xelkan e li rojhilatanavn. Di v projey da, gotina kill Iraq ji du neteweyn sereke pktt e: Anku Kurd Ereb. Gava ev tesbte hate kirin, fakta cograf derdikeve meydan. Kurdistan Erebistan. Ger Erebn Iraq cografyaya xwe wisa bi nav nakin, l fakt ew e. Fakta d j cografyaya Kurdan e, Kurdistan e. Ne Kurdistan, nej Erebistan sedased  ne homojen in, kmanyn d j l dijn, belm bi zdeh ve ji neteweyn ku nav xwe dayne cografyay pktn. Lewma ev herdu neteweyn bo li ser axa xwe, dibin stnn ragir yn dewleta n ya federal. Di v war da opsyonn Ereban cuda bn, l di encam da dnamka navn konjonktr ev opsyona konsenss pkna.

Vca lberaldemokratn Tirk, wek Kurdn bakur li ser v ablon projeya Iraqa n diaxivin, tirar ser wan j eyn wek y Turke diavje ser xwe li dwaran didin. Reaksyona wan, uslba wan, ziman wan neoTurkest e. Gelek normal e ku li bin guh dewleta Tirkyey, li Iraq, dewleteke n ava dibe karaktera v dewlet j bi tesbta du neteweyn avaker tte fade kirin. Tirkyeya ferm j, ertn xwe yn taybet orjnal li alyek, belm terkben diube Iraq. Du neteweyn serek hene; Kurd Tirk. Herwisa du cografya j hene ku yk Kurdistan e, ya d j Tirkye ye. Di herdu cografyayan da j homojenyeke saf nne, belm di cografyayn xwe da neteweyn piran Kurd Tirk in. Kmanyn wek Ereb, Tirk, erkez, Ermen Suryan-Kildan li Kurdistan li devern cuda hene. Herweha Li Tirkyey j piran Tirk in, l bi nifsa xwe ve xelk duy j dsa ve Kurd in di ser da Stanbol, Enqere, Mersn, Edene, Konya Izmr gelek bajrn d, nifseke zde Kurd dijn. Kurdn bi taybet li Konya, Enqere, Mersn, Edeney dijn, di tax naveyn xwe da nzk tixb homojeny ne. Bi v hejmara xwe ve Kurd li Tirkyey grba her bo in. Li dv wan Laz, erkez, Ermen, Cih, Rm, Bonak, Ereb kmanyn d yn Kafkas tn. Di nav tixbn ferm yn Tirkyey da, esasen dewleteke ji du neteweyan pkhat, -ku dewleteke federal an konfederal helbet d mnmm ji du neteweyan pkbt-, tin ji yk opsyonan e, ne tek tin ew opsyon heye. Xelk Kurd li Kurdistana Bakur bi piran li ser areya serxwebn dihizire, belm konjonktren opsyonn federal konfederal j tne plan kirin. Ji ber hind, wek lberaldemokratn Tirk hj ji nihe ve xwe li opsyona dewleteke ji du neteweyan pkhat j gij bikin, hing dyar e ku ew j aresery, demokratzebn naxwazin bi v helwest nrn j dikevin rza hzn tradisyonel yn rasst oven.

Yk ji van lberaldemokratn Tirk j nivskara rojnameya Radkal, Nuray Mert e, ku pit berdana parlementern DEP Leyla Zana, Hatb Dcle, Selm Sadak Orhan Dogan, end opsyonn areserya xelk Kurd dihatin axivtin, ku yk ji wan federasyon ya d j ev forml dewleteke ji du neteweyn avaker pkhat b ku nveka v opsyon nehatib tij kirin j. Tin wek pnyar dihate axivtin. Nuray Mert, di nivsara xwe ya bi nav Du unsurn bingehn da, (24/06/2004), nerazbna xwe dyar dike adeta Kurdan wek Turkestan tehdt dike dibje anku i? Du unsurn bingehn i ye? Kurdan bi nasyonalzma wek nasyonalzma Tirk tham dike. Akera ye ku ev uslb helwesta lberaldemokrat Nuray Mert, eyn wek reaksyona Turke e. Turke digot; i mozak e kuro!. Nuray Mert j dibje; Du unsurn bingehn i ye? Kurdan bi tengbn nasyonalst scdar dike gaz lberaldemokratan dike ku dij v helwest nrna Kurdan derkevin. Nuray Mert, bi paradokseke mezin kor, daxwaz, xwastek, helwest nrnn Kurdan dike nav qalib nasyonalzma rasst fast ya Tirk. i sefaleteke fikr ye ku ev lberaldemokrata Tirk kety. L bel, ev lberaldemokrata Tirk bi v uslba xwe ji aroveya br raman riberiza ronakbr derdikeve gelek hike hik pozisyoneke neoTurkest werdigire. Helbet eve dubilmoralya w ye. Eyn lberaldemokrat Nuray Mert digel hevbrn xwe seferan amade dike die seradanya Filistnyan li Srye, Lubnan Urdun dike, dij kiryarn dewleta Isral pitevanya bizava xelk Filistn dike. Bila bike, ji ber ku ew v pitevany belk nihe dike, l Kurd bi salan e ku pitevanya xelk Filistn dikin, digel ku Filistnyan u cara pitevanyeke xurt digel xelk Kurd nekirin j. L ew lberaldemokrata Tirk, Nuray Mert end caran seradanya Diyarbekir, Wan Hekary kirye ku dil xelk Kurd di cografyaya wan da bikire. Eyn Nuray Mert hevbrn w, aktvsty ji bo doza turbanstn slam dikin, belm qet pitevanya alakya xwandekarn Kurd ya ji bo perwerdeya ziman Kurd, nekirin. Nihe ji v reaksyona w xuya dibe ku polenn kullkn Kurdistan alerjy di w da peyda dikin. Ji k der bo k der! Lberaldemokratn Tirk, hind ku Kurd opsyonn xwe zengn dikin, alternatvn areserya pirsa Kurd Kurdistan zde dikin, ew j xwe li epern ovenzma qedm ya Tirk as dikin. Cih ku lberaldemokrat Nuray Mert hevbrn w haty, mixabin em bjin, belm eper neoTurkestan e; anku i mozak e kuro du unsurn bingehn i ye? eyn mentalte ye zemn hevpik y v zihnyet j ant Kurd ant Kurdistan byne.

Di encam da, wek em derzy dirj av lberaldemokratn Tirk dikin, divt sjin j di av xe da biikilnin! Heke em fakta Kurd Kurdistan opsyonn xwe zelal ron nekin, ma xema lberaldemokratn Tirk e, pirsa xelk Kurd Kurdistan!

Fakt i ye? Xelk Kurd bi nifseke gelek bo, nzk 20 milyonan, li ser axa xwe, li cografyaya xwe, anku li Kurdistan hem j gelek homojen dijn. Kurdistan hatye dagr kirin, bye kolon bi sstem kolonyalzma kevin n, gelek zalimane ji aly TCy ve tte dare kirin. Eve fakt e divt by ku bte beqem kirin landin, akera bte gotin. Pirsa areserya poltk armanceke mezin e li cih xwe dimne. Organzasyonn peng rber yn poltk, dikarin li gorey br baweryn xwe, plan, proje opsyonn ji hev cuda pniyar bikin, tkona xwe di v war da bidomnin. Belm, kar sereke zelalya fakt opsyon ye. Divt v fakta Kurdistan di nav dev lvn lberaldemokrat, anj blmm demokratn Tirk da bidine gotin axivtin. Di ser da Kurdn ku aktvstya doza Kurdistan dikin hetta Kurdn ku di medyaya bi git Tirk da cih digirin, divt fakta Kurdistan, nav Kurdistan legalze bikin, normalze bikin. na ku bjin dou (rojhilat), gneydou (rojhilatabar), bila drekt Kurdistan bjin. Yn ku ji bajrn Tirkyey diin bajrn xwe, bila nav welat, nav Kurdistan bjin. Nav cografyaya Kurdistan divt bte bilind kirin. Eyaleta Kurdistan li Iran legalen ferm ye. Li Iraq, Kurdistan mkrofederal j be, bi nav dareya xwe, anku Kurdistana Iraq, bi stat pozisyoneke navdewlet, bye parey dewleta hevpik ya Iraqa n. Li Kurdistana Bakur li nav Kurdn Tirkyey, opsyonn Kurdan i dibin bila bibin, ji mnmm projey bigirin heta otonom, federal, konfederal yn serxwebn diparzin, divt nav welat, nav Kurdistan bi israr bi kar bnin. Divt ev jargona "du cografya, du netewe", -ku lberaldemokratan gelek aciz dike-, ji bil "uslba poltk", di axivtina rojane da j domnant be. Divt em wan fr v fakt bikin. D fr bin. Divt fr bin!

25 Hezran 2004

ROJAN HAZIM

ser