pave

Agirbes berpirsiyar

 

ROJAN HAZIM

 

Agirbes di hem prosesn ern germ da r metodn keysdana lihevhatin ne. Encamn agirbesan j, hz pozisyona terefan konjonktr tayn dike. Ger ji ber reftara negatv ya dewleta Tirkyey, aly Kurd dewleta Tirkyey d hj gelek hevdu bibin bnin di v rikebery da, ev hevre d hj gelek av rake, l dsa ve Kurd divt nekevin rebny di armanca serkevtin da gebnya xwe biparzin. Rast e agirbesa ykal dest p kirye, belm eve nate manaya tkonbes!..

Esasen karekterstka armanc, hz pozisyon kategorya er germ y di navbeyna terefan da km zde reng agirbes j kiv dike. Akera ye ku du al hene er germ y di navbeyna herdu terefan da j du rengn er derdxe meydan. Heke em konkretze bikin, teref mexdr, anku xelk Kurd penga w, anku PKK-KKK, di eper heqy dad dadyary da ne erek gelek heq didin. Aly d, anku dewleta Tirkyey, bi timam di eper neheq bdady da cih digire er tkona mafxwaz azadxwaz ya xelk Kurd bi israr di aroveya teror da biha dike ji ber v yk j bi u away xwe nzk gotbjeke her bi i reng be, nake. Di mideh van saln er germ da, dewleta Tirkyey beramber agirbesn teref Kurd u cara agir bes nekirye, bereks ev gavn teref Kurd wek zeaf, jar lawaz qebl kirye rikariya xwe bi hztir domandye. Rastyek heye ku agirbes bi ser xwe ne areser ye, belm pngavn keysdana muhtemel pkhatin areseryan e. Di saln 90 da j aly Kurd end cara ev keys da dewleta Tirkyey, belm berpirsiyar tin ma di stuy teref Kurd da phatinek neb. L cudahya v dem, bizava netewey ya xelk Kurd di navbeyna xwe dewleta Tirkyey da km zde formek balans derxistye meydan eve avantajek dide teref Kurd. Ji xwe, wek teref mexdr, teref di xeta er heq da, teref ku er tkona azady dide, anku teref Kurd bi nav xelk Kurd j PKK-KKK, di nav dem ertn ku pengya xwez daxwazn xelk bindest dike da, bi reftara xwe ya poztv bi v fedakar nsyatva ykal xtab xelk serdest xelkn chana humanter j dike daku ev gava agirbes xizmeta aty, xizmeta lihevhatin bike, bang xelkn chan j dike ku ji her al ve mil bidine v keys agirbes ku di navbeyna terefn er da dyalogek pkbt bi hev ra zemn lihevhatineke maynde bte afirandin.

Li aly d, ev er germ y di navbeyna xelk Kurd dewleta Tirkyey da, ji bil alyn navxwey, tesr li aktorn d yn chan j, yn ku berjewendyn wan di navey da hene, dike. ro ev aktorn ku di meydana rojhilatanavn da xwudan rol tesr in, di dzayna poltka navnetewey da j li ser pramd ne. Di aroveya git da wek alyanseke fireh chana rojavay temsla v hz dike. Ji aly kapasteya ekonomk leker ve j serkya chana rojavay Amerkaya Ykby dike. Ykitya Ewrpay j ber [kevir] d y giran y v alyansa chana rojavay ye. Dewleta Tirkyey j ji aly leker ve di nav sstem chana rojavay da ye spesfken j girday sstem leker y Amerkay ye ro ketye nav prosesa endametya Ykitya Ewrpay j. L bel, komple poltkn dewleta Tirkyey hizaran klometre ji norm, rz rzikn chana rojavay dr in. Hema di ser da normn sstem chana rojavay di areserkirina pirozk probleman da ber her tit dyalog metodn demokratk atyane ne. Ev herdu norm j di ferhenga dewleta Tirkyey da nnin. Tirkyey bi rehaveta poltkn xwe yn tradisyonel bi bawerya hza xwe ya leker ve u cara guh xwe neda gazya azadxwaz atxwaz ya xelk Kurd reftara xwe ya birandin domand. Keng ku bizava netewey ya xelk Kurd, beramber hza dagrker kolonyalst ya dewlete Tirkyey, hem ji aly leker, hem j ji aly sivl ve, hza organze ya xelk Kurd derxiste meydan km zde terazyek [balansek] pkna, dewleta Tirkyey veciniq, belm dsa ve dozaja iddeta xwe km nekir, bereks di dereceya wrankirin da zde kir. iddeta dewleta Tirkyey berxwedana xelk Kurd j xurttir kir ro d beramber otorteya neheq, bdad, kolonyalst dagrker ya dewleta Tirkyey, otorteya xelk Kurd j derketye meydan bi v yk ve girday, hem reng pozisyona du teref zelal bye, hem j br rehya chan aktorn sereke yn poltka chan j d v realtey dibnin. L dewleta Tirkyey v rewa n, pozisyona xelk Kurd ya organze naxwaze bibne, bi kompleksa salan nikare bimehne. Belm li aly d j herend naxwaze bje j, d naar e hawara xwe digihne Amerka chana rojavay ku hevkary bikin ku xwe ji v pirsgirk xilas bike. L ji br dike ku hevkarya Amerka chana rojavay j li ser berjewendyan e bi arove krter e. Amerka j Ykitya Ewrpay j, dibjine Tirkyey ku mafn demokratk yn xelk Kurd bide daw li v er wranker bne. Herweha Amerka Ykitya Ewrpay gaz pengya bizava xelk Kurd j dikin ku keys bidine pkhatin. Ev agirbesa v car ji van daxuyanyan j kiv dibe ku di aroveyeke piral da hatye vucd teref Kurd bersiva hzn navnetewey bi poztv daye bi nsyatveke ykal agir bes kirye. V gava ker ya xelk Kurd di wijdana mirovahy da deng vedaye, l serkn dewleta Tirkyey hj j jibera xwe ya tradisyonel didomnin ji birandin pve u gotina nakin.

Di v rewa n da, hza Kurd gavek li p e bi nsyatv e. Amerka ji ber hebna xwe ya li navey aktvtir xuya dike berpirsiyarek xwe j bi nav Koordnator PKKy wezfedar kirye. Partnern Tirkyey Iraq j kiv bne. Rbern dewleta federal ya Kurdistana Bar j di nav reftareke poztv kery da ne. Ykitya Ewrpay j bi aktv nebe j di dewrey da ye razbna xwe ya ji bo reftara teref Kurd akera kirye. L bel, u nann hazirya kery, li teref dewleta Tirkyey nane dtin. Ger ji bo dtina emareyn lihevhatin hj dem z ye. L hema ndrekt, ji ser Amerka Ykitya Ewrpay j be, u snyaln dyalog nane dtin ku Tirkye wek dewlet digel teref Kurd rne anj danstandinek bike. Halhazir tit xuyay, Tirkye bi rya koordnator xwe, Amerkay dide zor ku metodn leker bi kar bnin ztirn dem dawy li merkeza teror bnin!.. Vca heke Amerka Ykitya Ewrpay, bi angajebna v proses ve, di v vraja tehisok da, teref Kurd di r da bihlin fiara li ser dewleta Tirkyey km sist bikin, esas hing d krz li navey krtir be di muhtemel rdaneke kaos da, digel Kurda, Amerika Ykitya Ewrpay helbet dewleta Tirkye j, d zerareke mezin bibnin. Lewma berpirsiyar tin di stuy teref Kurd da nne, Amerika, Ykitya Ewrpay herweha Tirkye j berpirsiyar in divt her al v berpirsiyary nan bide. Divt titek ba bte zann; Kurd organze ne, bedeln mezin dayne dizanin ka i dixwazin. Kurd her bi i away be, d maf azadyn xwe bi dest bxin di v yk da bi biryar in. Di ser da Tirkye, pa Amerka Ykitya Ewrpay j divt hisaba xwe li ser biryardarya teref Kurd kin heke dixwazin pirsgirka hey bi ryn demokratk atyane areser bikin, bila poztv, aktv ker bin.

Dem, ert konjonktra ku agirbes l hatye lan kirin, ji aly navxwey, navey navnetewey ve di leh teref Kurd da ye. L ji ber pozisyona dewleta Tirkyey alyansa wan ya digel Iran Sryey, pketin vehunandina prosesa agirbes di nav tehlke rskn piral da ye. Eve j akera ye ku hiyaryeke mezin dixwaze. Di demn hinde bi rsk tehlkeyan ve tij da, divt epern navxwey bne xurt kirin. Di ser van eperan da j tifaqa navxwey ttin. Hz dnamkn netewey li araly welat, divt berjewendyn netewey di ser her tit da bigirin destn xwe bidin hev ku bikarin encameke di xra xelk Kurd da ji v prosesa agirbes derxin. Berpirsiyar ne tin di stuy hza peng da ye. Hem wek hza peng ya bakur, PKK-KKK, divt bi ur berpirsiyaryeke netewey hereket bike zemn dyaloga navxwey pkbne, hem j hzn d yn netewey j divt bi br hizir pratka rekabeta stewr negatv hereket nekin pkve hem dnamkn netewey di parastina berjewendyn netewey da bi hev ra gavan biavjin. Zirh parzer y van prosesn ku r li ber pkhatinan vedikin, dsa ve tifaqa navxwey ye. Hza peng be, yn d bin, berpirsiyarya ro, pitevan hevgirtina netewey ferz dike. Heke Kurd dixwazin, di v prosesa agirbes da, rsk tehlkeyn ku ji muhtemel taktkn Amerka chana rojavay herweha ji rikar sabotorya dewleta Tirkyey derkevin km bikin, anj ji hal rakin, are dsa ve ykgirtinya netewey ya li seranser Kurdistan ye.

ROJAN HAZIM

13 ir [Oktober] 2006

ser