pave

 

Ahenga ferqan

 

ROJAN HAZIM

 

Di dawya meha Hezran (28-29) da li Stanbol kombna bilind ya Natoy pkhat. Hem serok serokwezr mezinn d yn dewletn endamn Natoy bedar kombn bn. Kombna li Stanbol, wek cih, ji teref dewleta Tirkyey ve ji hedd xwe zdetir hate mezin kirin adeta kire nana qedr qmet dayna Tirkyey. Hal ew e ku, eve kombneke rtn ya Natoy b, ku her car li welatek komdibin. V car j dora Tirkyey b. L titek heye ku, dem konjonktra chan bi taybet j ya rojhilatanavn bi ser xwe giring b v j kombna Stanbol ji aroveya xwe zdetir mezin kir. Belm dewleta Tirkyey bi taybet j hukmeta Erdogan eve bo xwe kire prestjeke hind mezin ku adeta di ser da Amerka mezinn d yn Natoy heku ji ber giring mezinahya dewleta Tirkyey bezne ber der Tirkyey! Belm ya rast giringya kombna Natoy ne ji Stanbol an Tirkyey, ji rojeva w dihat ik tda nne ku her bi i awa reng be, pirsa Kurd Kurdistan j di nav w rojev da heb!

ro li timam chan pirsa sereke, byer bynn rojhilatanavn in. Amerkay, pit ria radkalstn slam ya li New York li avahyn cmik ya 11 lona 2001, hatina xwe ya rojhilatanavn, li 2002 bi ri hilweandina rejima kevneperest ya Talbanan li Afganistan, da dest p kirin agir hilkir. Sala 2003 j armanc mezintir kir digel Ingilzan ri Iraq kir rejima Seddam j hilweand agir rojhilatanavn j arhand. Amerka wek patrona Natoy, di Afganistan da hza Natoy tev kar kir end dewletn Natoy hj j li Afganistan li ser kar in. Belm eyn Amerkay di destpk da nikar Natoy wek komple organzasyon, tev kar bar Iraq bike. Ger Amerkay di bin serokatya xwe da hzeke koalisyon pkna di sefera Iraq da dewletn ku pitavanya Amerkay kir di koalisyona sefera Iraq da cih girt j piran endamn Natoy bn, l fermyen Nato ne di nav seyr sefer da b. Amerkay rojeva kombna Natoy ya li Stanbol di germahya van seyr seferan da bi giran li ser Afganistan bi taybet j Iraq girda. Nato wek organzasyoneke leker, bi v rojeva xwe ve, xwe ji aroveya xwe ya kevin derxist d asayia chan bo xwe kire armanc "teror" dijmin sereke lan kir. Bi kiras formlek d j be Amerkay Projeya Rojhilata Mezin, kire projeya hem Natoy. Natoy berpirsiyarya xwe ya Afganistan mezintir kir hejmara lekeran j zdetir kir. Bi reng hlebazya poltk dplomatk ya Amerkay j be, Natoy areserya pirs pirsgirkn Iraqa n j hilgirtin ser miln xwe. Perwerdekirina leker polsn Iraq d ji teref Natoy ve bte kirin, ku eve yk ji armanc xwastekn Amerkay b ji Natoy di v war da gihite mexseda xwe.

Di aroveya v nivsar da mexseda me nne ku analzek li ser Natoy bikin, l di konjonktra ro ya rojhilatanavn chan da, pirsa Kurd Kurdistan, problema sereke ye heta ku tam li gorey dil Kurdan j areser nebe, rojhilatanavn ji are giriftaryan rizgar nabe. Bi hemleya Amerkay ya li ser Iraq ve, pareyek Kurdistan li nav tixbn Iraq j be ry azady dt ji bo armanca mezin, anku serxwebn, qonaxeke giring bi dest xist. Nihe problema hers pareyn d dom dike. Ji van pareyan, li gorey pvn tehlkeya alarma sor, pirsgirka sereke bi rz ve li pareyn di bin dest Tirkye, Iran Sryey da ye. Tirkye Iran xwudan ekn gelek giran in bi taybet Iran di van saln dawy da bi veart ekn nukleer dike ku eve di ser da ji bo Kurdistan pa j bo timam nave chan tehlkeya her mezin e. Amerka Nato gelek bi giring li ser v pozisyona Iran radiwestin ku Iran an ji v armanc dr bikin, anj her bi i away be ser wan j girdin, ku sergirdana Amerka Natoy j kiv e! Ji ber hind, Natoy konsepteke n daye ber xwe ku bi taybet ji Afganistan bigirin heta gewrya Cebeltariq, v cografyaya piran musulman ji terora radkalzma slam paqij bikin hem navey, hem j di ser da xwe pa j chan ji v belay xilas bikin biparzin. -(Helbet giringya v tretorya bi krz, -di dem er sar da, ji aly Amerkay ve wek xeta kesk j hatib bi nav kirin slamzm dij komunzm dihate tr mezin kirin-, rojhilatanavn, ji zengnya petrol kann enerjy ttin eve ji bo Amerka timam rojavay armancn jyan ne!)- Amerkay digel Ingilzan di wext zeman da her li v cografyay, tov v belay andibn! L dem dewran bor, nihe cinawir ku wan mezin kir, li ser wan bye bela nihe dixwazin xwe j xilas bikin. Lewma j hing ant demokratzm hakim v xet kiribn, nihe j dixwazin li navey demokratzm serdest bikin! Di hedefa wan ya ber da mixabin xelk Kurd welat wan Kurdistan di ber pyn wan tifaqdarn wan yn navey da n perin. L felek, nihe j her eyn nave by Kurdan demokratze nabe! Ev paradoksa chana rojavay ji aly me Kurdan ve ger xem dike, l v gav d encam giring e! Kurd di v konjonktr da bn hevepern Amerkay nihe hem, li pareyek j be, welat xwe rizgar azad kirin, hem j dewleta xwe, di nav tixbn Iraqa Federal da j be, ava kirin. Ji ber van byer qewimnan herweha rew pozisyona Iran ya bi ekn nukleer herweha rikarya Tirkyey ya li ser xelk Kurd Kurdistan helbet bik j hlebaz tifaqdarya Sryey ya digel Iran Tirkyey ya bi nav ant Kurd Kurdistan, armanc, perspektf konsepteke n dadine ber Kurdan. Kurd mecbr in ku li navey di nav v ekasyona bdad da, xwe di nav ewlehyeke kamil da his bikin. Tin his kirin j tra nake, Kurd divt gelek konkret, li dora xwe embera ewlekary peyda bikin bibnin. Kurd bi hza xwe ya konvansyonel nikarin r li ber rin nukleer yn Iran Tirkyey bigirin xwe biparzin. Lewma, divt hzeke lveker ya navnetewey di rojhilatanavn da binecih bibe. Di ertn ro da ev hze j tin welat organzasyonn rojavay ne. Hza her kevin organze j Nato ye ku patronya w hj j Amerka dike. Herend dewleta Tirkyey endama Natoy j be, l di encam da hefsar lixav di destn Amerka dewletn d yn mezin yn Ewrpay da ne. Ji ber hind divt rojhilatanavn heta hn bjin ji aly hzn navnetewey ve bte tij kirin. Di ser da Amerka Nato herweha YE, divt di rojhilatanavn da xwudan hz bin. Avabna dewleta Kurdistan tehlkeya ovenzma Tirk, Fars Ereb dij Kurdan tin aktve nake, herweha kevneperestya slam j d di paeroj da trn xwe dirj xelk Kurd bike. iku, dewleta Kurdistan her ji parey Iraq pve, bi km kas j be, bi norm krtern demokras laszm sekulary bejin dide, ava dibe. Bizava netewey ya xelk Kurd li pareyn d j relatven demokratk, lak sekular e. Li rojhilatanavn dewleta Kurdistan ya demokratk, lak sekular ji bo fanatzma izm sunzma slam tehlke ye ev kann re tar d cephey er, fitne fesad dij Kurdan vekin ku nehlin di nav v deryaya fanatzma slam da girav demokrasy, lak sekulary anku Kurdistan n bibe. Gava em van komple tehlkeyn navey bidine ber avn xwe, ji bo berjewendyn xwe armanca xwe fonksyonel kirina Natoy di rojhilatanavn da, li armanc hisaba Kurdan j ttin divt di ser da Amerka chana rojavay helbet wek organzasyoneke leker Nato, li rojhilatanavn bi xurt binecih bibin hetta li Kurdistana Bar bibin xwudan paygeh. Rojhilatanavn hind ku enternasyonalze bibe, bo Kurdan hind ba e ewleh ye. Kurdan, di navbeyna crann bbext da, hewceh bi hza lveker (caydrc g) ya navnetewey heye ew j di ser da Amerka, welatn rojavay Nato herweha dewletn d yn demokratk humanter in. Koreya Bar, di bin sihwaneya koalisyona navnetewey ya li Iraq herweha bi destra Ykitya Neteweyan -UN, hzn xwe yn leker li Kurdistana Bar bi cih kirine. Ger tkilyn Koreya Bar yn digel Tirkyey yn di dem er Korey da biv nev ikek di dil Kurdan da peyda dike, l di ertn ro da Koreya Bar nikare bi hisabn tifaqdarya Tirkyey ya di w dem da rabe pozisyona xwe ya bal li Kurdistan xirab bike! Belm dsa ve dewleta Tirkyey d bixwaze ji v pozisyona Koreya Bar, ji bo berjewendyn xwe yn xirabker stifade bike. Ji ber hind Kurd j divt li v rew pozisyona Koreya Bar hiyar bin r nedin provakasyonn dewleta Tirkyey.

deolojkmen dij emperyalzm dezgeh leker Natoy bn, ne mani v hewcehya konjonktrel ya xelk Kurd e. Kurd di cografyayeke wisa bi tehlke da ne ku adeta di nav agir da ne. Li dora wan embera fetisandin hatye danan tte idandin. Aktorn dijmin yn sereke j Tirkye Iran in berdestk wan j Srye ye. Herend li Iraqa n, avabnek -Kurdistan-, pkhatibe j, tehlkeya Erebzma Iraq hj j bi timam nehatye berteref kirin. Lewma Kurdan bi giran lezn hewceh bi hza lveker ya navnetewey heye. Kurd di v dem man neman da, li ser pira selawat ne. ik tda nne ku Kurdan bawer bi hza xwe heye, l Kurd herweha mecbr in rasyonel j bihizirin hereket bikin. Amerka, Nato YE, herend li Kurdistana Bakur, organzasyoneke Kurd, -PKK-Kongreya Gel-, li gorey qaydeyn leyiza reelpoltka hakim li chan gelek bi bdad, neheq herweha dubilmoral, bikine nav lsteya teror j, -ku mazereta v yk nne nate qebl kirin-, l li mil d temasa enk j ji dest bernadin. Ew j li gorey berjewend plann digel tifaqdarn xwe, relatven rasyonel pragmatk hereket dikin. -Kurdn rojhilat (ran), yn bakur (Tirkye) rojavabar (Srye) j divt ji v rewa n ya konsepta chana rojavay spesfken j ya Natoy, ji bo berjewendyn xwe di maksmm derecey da stfade bikin. Di v war da Kurd bi timam, li hem pareyan, divt di kanal ant Amerkanzm, ant emperyalzm ant Natozma hzn demokratk yn Tirk, Fars Ereb da bi r nekevin. Xwya wan ye zuha ye ew xwudan dewlet in. Kurd hj di ser pcneyn dewlet avakirin da ne hewcehyeke jyan bi van hzn navnetewey heye. Di v xal da perspektfa Kurdan ya hzn demokratk yn Tirk, Fars Ereb nakeve ser hev. Eve nate redkirina wan hzan, l di armanc perspektvn d yn humanter da Kurd j dikarin digel hzn humanter demokratk yn van xelkan kar bikin. Belm hzn demokratk humanter yn van xelkan j divt rewa Kurdan tbigihin Kurdan neajon nav dev meqes!-   

Esasen hem chana rojavay, Amerka tifaqdarn wan j, ji bo demokratzasyona rojhilatanavn hewcehya sereke bi timam hza Kurd ya li hem pareyn Kurdistan heye. Ji ber hind, ew helwesta wan ya relatven negatv li Kurdistana Bakur, divt nebe asteng ku Kurd bixwazin nave, di ser da bi Amerka, Nato, YE hem hzn d yn navnetewey ve, tij be. Di nav tixbn ferm yn Tirkyey da j be, yk ji perspektv armanca Kurdan ew e ku Kurdistana Bakur j, entegrey Ykitya Ewrpay bibe bibe endam, ku ev helweste xizmeta v proses j dike. Kurdan gelek akera hewceh bi garantya navnetewey heye di chana ro da j ew garantya ku Kurd d j stifade bikin j di ser da Amerka, Nato, Ykitya Ewrpa (YE) dewletn d yn demokratk humanter in. Eve nate manaya bi hza xwe bawer nebn! Amerka bi v hza xwe ya mezin, dsa ve hewcehy di garantyn navnetewey da dibne ji Nato, UN (Ykitya Neteweyan), YE dewletn d yn tifaqdarn xwe, zirhek li dora xwe radine. Vca Kurd boi di nav v agir hinde sojer da, li garantyn navnetewey negerin? Pragmatzm ji bo hem xelk neteweyan destr e, boi ji bo Kurdan d qusr be!

Reng aheng

Tirkyey mhvandaryeke balk kir ji bo Natoy. Di ser da serok rvebirn Amerkay hem endamn d yn Natoy, di v havna kel germ da, li berpaln gewrya Stanbol adeta efsn bn!.. Mexseda me ne rekirin e! Ji milek ve rast e, Tirkyey wek endama Natoy, mhvandaryeke balk bi cih na. Ger hem endam gava di welatn wan da kombn pktn km zde eyn mhvandary nan didin. L ya Tirkyey, ji v aroveya mhvandarya maql derket, b reklam ov! Tirkyey adeta ev dem kombn ji milek ve bo danasna trzm kultura xwe! kire firset, l li mil d j, bi taybet hukmet ji ber armanca dem muzakere standina ji Ykitya Ewrpay, kombn bo xwe kire meydana dplomasya kls! Heta dereceyek ev atraksyone j normal tne dtin. L bel, berpirsiyarn dewlet hukmeta Tirkyey ev kombna Natoy pesindarya berpirsiyarn Natoy, serok heyetn dewletn endam, bo xwe kirin teyda rastya poltkn Tirkyey! Eve d xwe nenaskirine! Bae mhvan li gorey uslba dplomas mhvandary da i bjin bo Tirkyey? Welat we kirt e, xwarin vexwarina we b tam lezzet b, hn end prmtv in, da bjin? Camran, ji kubarya xwe i tit li gorey rz rzikn mhvandary bne gotin, ew gotin! L rvebirn Tirkyey hem medyaya wan, ev helwesta mhvanan, wek serkevtina bi git poltka Tirkyey tercume kirin. Tirkye di reklamasyona xwe da hergav tixbn mubalexey bi zdeh ve dibezne. V car j wisa kir. Mezin berpirsiyarn Tirkyey, bi munasebeta v kombna Natoy, di programn seramonyal da, di xwarin vexwarin geryanan da, di resepsyon suhbetn fireh da, li ser slogana Tirkye welatek gelek demokratk e fokuse bn adeta xwe peritandin ku v rasty! bi mhvann xwe yn payebilind j bidin zann. Ji nav van aktvteyn wan ya her balk, konsera li seraya Osmanyan (Dolmabahe) b. Di ser da Bush hem mezinn dewletn endam Natoy bi xwe, di v ev da amade bn. Di v ev da organzatorn wan, mzanseneke li gorey slogana Tirkye welatek demokratk e! hazir kiribn nav w aktvtey j Ahenga Ferqan danabn. Belm titn ku bi nav ferq amade kir, ne ferq bn, rengn hatine asmle kirin bn. u stran an govend bi navn xwe yn otantk, nehatin nasandin pk kirin. L qesde duayn dn, wek nimneyn ji hers dnn esman (Muhemedt, Msawt sawt) bi taybet hatin anons kirin. L bel govendn naveyn cuda qet nehatin bi nav kirin. Belm, tma bandoya Mehteran j nehatib ji br kirin!. Bi xwepnandana v bandoy, mesajeke nostaljk ya fetih dagrya Osman p serbilindbna komara Tirkyey, hate dan ji bo serok rvebirn chana rojavay! ev bi timam bi mesajn ovenzma Tirk fanatzma slamzma sun hate pk kirin. Bi w aktvtey Tirkyey dsa ve ry xwe y nijadpers nan da. Di rasty da wan ahenga ferqn li Tirkyey nan nedan, tam berevaj w yk, ferqn Tirkzeby yn di nav kiras n y Tirkyey da pk mhvann xwe kirin. Cih j wisa spontan nehatib hilbijartin. Seraya kumanday ya dewr Osman bi zanah hatib hilbijartin. Di sehney da motfn dn dsa ve bi zanah hatin pxistin. lahyn dnn Muhemed, saw Msaw, ji aly sofyn van dnan ve hatin gotin. Di koroy da jinn ser vekir, stran gotin, di orkestray da hem cure enstrman rz bibn ji heway klask bigirin heta senfonyn Mozart strann geler bi harmonyeke zengn pk van mhvann mezin payebilind kirin. Li welatek musulman ev tabloye! Di av Bush hetta mezinn d yn Natoy da wney musulmanan yn Talban El-Qadey bn. Lewma ev tabloya musulmann lak hind hn bjin balk b ji bo Bush mhvann d! Erdogan hukmeta w ya binyat slam, bi zanah xwast v resm dn bide p, daku maja xwe ya slam ya negatv ya di ser mhvann xwe da, biguhore. Helbet Bush ku ji ber rin li Afganistan Iraq xirabbna tkilyn digel chana Muhemed da, xwast v atmosfer ji bo taze nkirina tkilyn xwe yn digel welatn chana slam da bi kar bne bi v munasebet, tkilyn xwe nve bike, xirabbyn kestina tkilyan careke d tamr bike. Ji ber hind j bi taybet ji bo Bush ev tabloya lah gelek balk b herweha keys b ku hezkirin vyana xwe ya beramber kultura welatek musulman y wek Tirkyeya modern! nan bide. Mezin berpirsiyarn d yn dewletn Natoy j, beramber v konsera ku awaz s dnn esman bilind kir, dilahya xwe nan dan. Mezin berpirsiyarn dewleta Tirkyey, bi v aktvteya hers dnn esman dsa ve bi zanah stsmara dn kirin xwastin ji ser van dnan ranteke poltk werbigirin. Bi taybet Erdogan bi xwe xwastib ku ev rengn hers dnn esman di v ev da bne p, daku nan Ykitya Ewrpay Amerkay bide ku ew end lak in, qmetek mezin didine dnn d yn ku li Tirkyey hene bi v yk maja xwe taze bikin! Anku Erdogan dndar, bi v ev dn pk bazara poltk kirib. Ya rast di ser da Bush mezinn d yn chana rojavay j maallah! em bjin, gelek p a bibn! Belm eyn Erdogan berpirsiyarn d yn dewlet qet nehizirn ku ji bil ferqa dnan, hindek ferqn d j hene wan ferqan j bi nav huvyeta xwe pk mhvann xwe bikin. Ev mentaltey Lozanst, bi dest Erdogan di w eva seraya Osman, Dolmabahe da j hate nan dan. Ji bo wan ferqn li Tirkyey, tin xeyr muslum in. L bel, ferqn cografk etnk, ne ferq in ji xwe ferqn wisa j ebeden nnin! Ew i gotine! Ji bil, xeyr musluman, bo ferqn d bersiva wan hazir e; em hem musulman in!. Ji bil ferqn dn, govendn bi cil bergn du el du dersok (kef), ferqn etnk nane kiv kirin! Li tenita koroya Tirk, koroya Kurd j (wek xwudan cografya nifsa bo) hetta koroyn kmanyan j heban bi zimann xwe straban, li ber bandoya rasst ya Mehteran j, tmn govenda Kurd yn kmanyan j leyistiban, hing tabloya ahenga ferqan derdikete meydan. L bel ma xema wan e ku van ferqn bi rast hey nan bidin, wan ferqan bi nav huvyeta xwe bjin bi nav bikin! Erdogan rekaya w, bi nav ferqn li Tirkyey, tin bi kart dn leyistin. Ew medyaya ku di her keys da ri Erdogan hukmeta w dikin wan bi bazirganya dn scdar dikin, pit w eva seraya Osman konsera koroya hers dnan strann tin bi Tirk, lva jor li ya jr nedan, tam berevaj w, pesindaryeke mezin ji bo w aktvtey kirin xwe p pifandin. Hemyan bi yk dev silav li lakya Tirkyey kirin! L di bin simblan da j dikenn, ji ber ku bi taybet Erdogan tma w j bawer bi v laky nedikirin. iku di pratk da berpyn xeyr musluman j heta dawy bi asteng in nikarin bi dil xwe azadane dnn xwe bijn. L hem wan, hem j Erdogan hukmeta w, li pber Bush hem mezinn Natoy dewletn endam, akera durt kirin bi gotina du lahyan, birat wekhevya hers dnn esman lan kirin, ku di jyana normal da ew musulmann lak nahlin ku ew xeyr muslum bhn werbigirin azadane badetn xwe bikin. eva li seraya Osman, bi gotina her nerm, belm zelal vekir, bi rya bi git huner, rast hatin veartin, hatin perde kirin, rast hatin binp kirin! Erdogan hukmeta w bi w ev, bi w aktvtey, lluzyonek pknan heke axivtin reaksyonn pit ev yn ji teref Bush mezinn d yn rojavay ve hatin nan dan j, bne xwandin, dyar dibe ku ew j pkve efsn! bne!

Ferq divt bte ferq kirin

Berpirsiyarn dewleta Tirkyey li gotinn popler biriqok ecp tene ne! Ber mozak b, nihe j gotina aheng li dev xwe alandine. L bel, ji bo wan manaya rast ya aheng b mana ye. Bo wan ya giring ew i ji gotina aheng tdigihin, anj dixwazin tbigihin! Aheng lihevya bi kmas du titan e. Ew du tit ji hev cuda ne, ferqek di navbeyna wan da heye, bi nav huvyet in. Pa j li lihevya wan mnmm du titan tte geryan, anj lihev tte kirin, tte afirandin, tte danan gelek ravekirinn d. Ahenga rengan j bte xwastin, divt mnmm du reng hebin ku li aheng anj lihevya wan bte geryan, anj lihevya wan bte amade kirin. Heke li ahenga meqam mzk j bigerin, divt ji yk zdetir meqam hebin daku ahenga wan bte danan. Dsa heke li aheng anj lihevya mirovn ku xuy wan ji hev cuda j tte geryan, dsa ve divt bi kmas du mirov di hal da bin ku ahenga xuy wan bte peyda kirin. Anku ji bo aheng divt bi kmas du obje, anj du subje hebin ku ahenga wan bte pknan. Vca berpirsiyarn dewleta Tirkyey bi taybet j Erdogan hukmeta w, em texmn nakin ku ew j di w konser da li ahenga rengan geryabin. Mexseda wan j ne ahenga meqam mzk, anj ya bka baran b! Bi gotina ahenga ferqan mexseda wan j ahenga kultur baweryn ji hev cuda b! Wan dixwast bi w aktvtey nan mezinn Natoy bidin, ku di welat wan da gelek kultur baweryn ji hev cuda hene ew azad in di navbeyna wan da ahengek heye! L bel, ji bil pkkirina lahyn hers dnn esman, ji u ferqn d nehate behs kirin, heta ku behs ahenga wan ferqan bikin. Berpirsiyarn dewlet di ser da Erdogan bi xwe, heke dixwastin bi rast behs ahenga ferqn li Tirkyey kiriban, divyab ku ew ferqn hey yk bi yk bi nav kiriban, berhemn wan ferqan dsa bi nav huvyeta wan ferqan pk mhvann xwe kiriban. Ferq, heke by hlebaz, rasterast, bi nav huvyeta xwe bte gotin, hing ferq e! Ferq, heke bi hem element detayn xwe ve hate gotin, hing ferq e! Dersok (kef), an govenda em bjin bajrek (bi gotina wan) erq, ferqa Kurdbyn fade nake. Gava hate gotin ku koroya Kurd, govenda Kurd hing ji ferq tte behs kirin. Anku ferq, heke hate ferq kirin, ferq e! Belm, ji xwe xema wan j ne ew b ku v ferqa ku em j behs dikin, bidine ferq kirin! Mexseda wan slogan b, nandaneke vtrn b bi zdeh giran ve j pxistina ferqn dn b. Wan j nebza Bush mezinn d yn dewletn Natoy ba girtib, ku zdetir motfn birat lihevya dnn esman dane p. Ji ber v mexsed b ku ji xwe ew mzansena cih axivtina Bush j li gorey v arovey amade kiribn. Meydana Unversteya Galatasaray bi zanah hatib hilbijartin, daku li pa kursya axivtina Bush, gewrya Stanbol, pira gewrya Stanbol mizgefteke dewr Osman bibe fon. Axivtina Bush, bi w fon hema bjin di hem TVyan da zind hate weandin. Berpirsiyarn dewleta Tirkyey, mesaja Tirkye bi taybet j wek bajr Stanbol, pira di navbeyna du medenyetan da ye, dan. Mexseda wan ji medenyet j slam Filet b. Ji ber hind j, ji xwe arma kombna Natoy ya Stanbol, ji grafka pir gewrya Stanbol kiribn. Bush j di axivtina xwe da herwisa li ser giringya tkilyn du medenyetan, dn slam Filety herweha rola Tirkyeya lak rawesta. Eve helbet bi dil hukmeta Erdogan b, ku wan j ev uslba Bush ya bi git mesaja Natoy, bo xwe kirin prestjeke poltk hem li chana slam, hem j beramber lakn Tirkyey, bi taybet j ert, kirin referansa meryeta desthilata xwe.

Erdogan hukmeta w, anj berpirsiyarn dewleta Tirkyey pkve, heke bi rast dixwazin by ep lhb hlebaz, ykser rasterast behs ahenga ferqan bikin, divt gelek akera zelal, nav ferqan danin ser ferqan. Objektven ferqn li nav tixbn ferm yn Tirkyey i ne divt bne gotin, daku di navbeyna wan da ahengek bte peyda kirin. Di ser da du cografya, anku Kurdistan Tirkye hene. Du neteweyn mezin kmanyn d, anku Kurd, Tirk, Laz, erkez, Ereb, Ermen, Cih, Rm yn d hene. Du zimann sereke, anku Kurd Tirk zimann kmanyn d j hene. S mezhebn mezin yn slam, anku afit (mezheb mezin y Kurdan), Heneft (mezheb mezin y Tirkan), Elewtya Kurd, Elewtya Tirk, ya Ereban, dn mezhebn ne musulman, anku Filet, Ciht, dn bireke Kurdan, anku zdt herweha dr, mizgeft, knte persgehn d yn dn axir bik mezin her i ferqn d hebin, divt yk bi yk bne bi nav kirin, wekhev bne bi kar nan, ku di navbeyna wan da ahengek bte ava kirin. Aheng di navbeyna abstrakan da nate tess kirin. Aheng di navbeyna konkretan da tte kirin. Di nandana ferqan da, nyet tra nake, iku nyetmetre nne ku wek aktvteyeke ahenga ji ferqn abstrak tte amade kirin, bi v "nyetmetrey" bipvin ku mirov wek aktvteya ahenga ferqn konkret tbigihin.

Entegrasyon asmlasyon

Dewleta Tirkyey rvebir berpirsiyarn w, ji milek poltka xwe ya asmlasyona kevin n bi hem dijwarya xwe ve didomnin, li mil d j, bi taybet ji ber prosesa endametya Ykitya Ewrpay (YE), li rya entegrasyon j (aheng) goya digerin. L bel, ew li gorey xwastin dil xwe dixwazin entegrasyon mana bikin bi manakirina xwe di pratk da bi kar bnin. Entegrasyon, anku aheng, lihev, di navbeyna cudah ferqan da, by ku wan ferq cudahyan ji hal rakin, anj yk li ser ya d ferz bikin, di zemn wekhevy da pknana balansa di navbeyna wan da ye. Di entegrasyon da, hevdu qebl kirin heye, li hember hevdu rzgirtin heye. L wek di w nimneya li kombna Natoy da j hatye dtin, berpirsiyarn dewleta Tirkyey, ji entegrasyon, anku aheng, domnantya ziman Tirk ya mezheb Henef tdigihin. Heke hal eve be, hing ew nabe entegrasyon, anku aheng, dibe neoasmlasyon, ku pratka dewleta Tirkye hem berpirsiyarn w dikin j ev e! Helbet eve j nate qebl kirin divt nete qebl kirin j.

Esasen divt tixbn entegrasyon anku aheng bi vekir zelal bne akera kirin. Ev zelalkirin sahkirin di ser da wezfeya Kurdan bi xwe ye j. Konkretkirina hem ferqan divt di maksmm derecey da be. Ji bil huvyeta netewey, anku Kurdbyn, cografya, anku Kurdistanbyn, ziman, anku bi hem dyalektan xwe ve axivtina Kurd, divt huvyeta dn mezheb j gelek zelal vekir d bte gotin daxwazn di v war da j bne program kirin bi dengek bilind bne gotin. Piranya Kurdan musulman in, lewma divt v huvyeta xwe bjin. L eve tra nake ku ji Tirkn musulman bne ferq kirin. Divt mezheb bte pxistin. Kurdn musulman piran sunyn afi ne. Anku d divt mezheb afity wek ferqeke gelek konkret ya ji Tirkan bte gotin. Di v war da divt mizgeft mela rola sereke bileyizin v ferqa ji Tirkan bidine akera kirin. Mela divt badet di mizgeftan da bi Kurd bidine kirin. Herweha divt lan bikin ku nivja afiyan, anku Kurdan, li dv mamn Henef, anku li dv mamn Tirk, ne caz e, hetta betal e. Xutbe divt bi Kurd bne dan. Mizgefta afity, anku mizgefta Kurdan, divt ji mizgefta henefty, anku mizgefta Tirkan, bte cuda kirin. Hyerarya dn ya mezheb Kurdan afity, divt ji hyerarya dn ya mezheb henefty, anku mezheb Tirkan y serdest, bte cuda kirin. Dewleta Tirkyey bi salan e ku ji bil asmlekirina ziman huvyeta netewey, herweha mezheb xwe y henefty j li ser Kurdn musulman ferz dike mezheb wan afity asmle dike. Herweha Kurdn zid j, divt ji bil Kurdbyna xwe, xwe bi v huvyeta xwe ya dn j bidine ferq kirin. Elewyn Kurd j herwisa.

Di encam da; heke li aheng, anku entegrasyon tte geryan, ku entegrasyon hewcehyeke jyan ye hem xelk netewe, dn baweryn d, n navnn ji hev cuda, li ser zemn wekhevy hevdu qebl kirin rzgirtin, divt balansek pkbnin daku ahengek bte ava kirin di nav civat da. Ger Kurdn Kurdistan gelek heq dixwazin ku dawy li dagrya dewleta Tirkyey bnin welat xwe ji bin nr kolonyalzma wan rizgar bikin dewleta xwe ya serbixwe ava bikin. L bel, nifseke bo ya Kurdan li bajr bajrkeyn Tirkyey j dijn, ku li ser bingeh wekhevy bi garantyn maf azadyn xwe yn organze herweha statyeke dar ya poltk ve, hewce ye ahengek bte pknan. Belm aheng di navbeyna du welat dewletn cran, anku Tirkye Kurdistan da j hewce ye divt ji bo hevcranyeke atyane j, ahengek helbete bte tess kirin.  

Aheng, mnmalzekirina are, aloz giriftaryan e. Lewma entegrasyon anku aheng herweha parastina ferq cudahyan e j. Belm ahenga ferqan, bi nav kirin gotina konkret ya ferqan pktt. Heta ku Kurd, hem ferqn xwe nederxin p, heta ku Tirk hem ferqn Kurdan gelek konkret nedanin ber xwe, rz bo negirin, wekhevya ferqn Kurdan qebl nekin, ne aheng pktt, nej tenah! Kill ahenga ferqan, dtin jyandina hem ferqan e.

ROJAN HAZIM

5 Trmeh 2004

ser