pave

 

Br Raman welatperwer  

ROJAN HAZIM

 

Digel hem xwe nexwe, irn tahl, dijwar, zor zehmetyan, jyan didome bi hla spek diherike. Qannn xwezay yn jyan li nav civata me, li seranser welat me j li ser kar in. Di ser hertit da bizava ji bo jyan by rawestan dom dike. Zor zulm j hebe, birandin helandin j hebe, mirov wek subjeyn jyan, ji bo paryek nan, ji bo fireke av, ev roja xwe dikin yk dixebitin. Ev bizivna mirov, heke mirov wek hebnek civak di prosesa jyan da armanc be, ku wisa ye, karek xwezay ye. Gelo paryek nan tirs, tirarek ava l bes e ji bo jyan? Heke armanc tin jyana fizk be, ji bo jyaneke nemir tra dike. Belm tte dtin ku, mirov herwisa hebnek bihirs e bi kmah desttengy ne qal e. Heke destkevtek nebe j, bi hv ye v hvya xwe her diparze. Lewma di flozofya xelk da tte gotin ku, hv pxwarina nan tirs y feqran e. Vca xelk me j, li seranser welat, hem bo paryek nan, hem j bo fireke av di nav ketrabeke dijwar ya jyan da ye ku eve erkek xwezay ye beramber jyan. Anku ev kar xwezay, xeleka sereke ya rojeva xelk ye. Ji xwe xelk sade, tin di taynkirina v rojeva xwe da desthilatdar e mixabin! Tesbt taynkirina rojevn d ne di dest wan da ye. Bi nav wan serdest hene ew rojevan dadinin radinin anj radikin diguhurin... Belm titek akera ye ku gava xelk li ser qedera xwe, li ser paeroja xwe, li ser danana hem rojevn xwe peydakirina areyan desthilatdar b, hing jyan bi mana, bi tam berwertir dibe...

Tengya hesy

Keng xelk d li ser jyana xwe desthilatdar be? Eve proseseke dirj e bik. Belm pcneyn v ry j heke bi hostah di xra xelk da nene danan, ev prosese hem dirj diajo, hem j bi asteng kemnan tij dibe. Desthilatdarya xelk, di ser da bi afirandin, formlekirin zelalkirina br raman dest p dike. Elementn xm yn kmyaya br raman, azad serbixwet ne. Karakterstka br ramana desthilatdarya xelk, ev herdu element in, anku azad serbixwet ne. Desthilatdarya xelk, anku demokras, heke li ser br ramaneke azad serbixwe bejn da, hing elementn d yn jyan yn poztf j aktve dibin dnamkn vejandin bigiyan dikevin. Tekamil anku evolusyona jiyan j bi v reng p dikeve. Berahka xwe dtin, firehya hesy, anj drbn j wisa pktt. Cih br ramana azad serbixwe l ney, wek zemnek bi mikrob vrs, dibe kana hem neqenc nexweyan. Li cih br ramaneke azad serbixwe ney da, her d vart kara sosyokultur sosyopoltk n dibe. Tenghest, berpyn xwe nedtin, ji br ramana neazad neserbixwe derdikeve. Pkevtin, nvebn, gihitin bi dnamzma br ramana azad serbixwe tte meydan. Riberiz, karakterstka sereke ya vegihitin, nvebn pkevtin ye. Hevr riberiz j br ramana azad serbixwe ye. Civatn ku xwe bi p txin, xwe nve dikin, xwe digihnin, li ser zemn br ramana azad serbixwe mezin dibin. Eve bi lgern dibe. Lgern bi riberiz dest p dike. Ji xwe di xwezahya mirov da lgern heye. Belm lgern bi br ramana azad serbixwe dikare bibe areya pkevtinan. Lgernn areser, bi riberiza br ramana azad serbixwe tne dtin. Evolusyon, anku tekamilyeta xwezay bi riberiz, bi lgern bi xurtkirina br ramana azad serbixwe digihe armanca xwe. Esasen riberiz lgern li ser zemn br ramana azad serbixwe tte avakirin domandin. Motvasyon vtamna pkevtin, nvebn xwe gihandin j, lgern riberiza br raman ye. Dnamzma jyan bi v bizava br raman tte wergirtin. Dnamzm motora pkevtin gihitin ye. Cih br ramana azad serbixwe l nebe, riberiz lgern nabe. Riberiz lgernn br raman nebin, dnamzm nabe r li statzm vedibe. Dnamzm nebe, pkevtin, nvebn gihitin nabe. Statzm, patnaj kirine, li cih xwe mane. Eve j digel xwe tkn rizn tne. Jyann li ser statzm tne danan dibe ku demek dirj j biajon, belm di rasty da ew di cih xwe da patnaj dikin di encam da j, di nav xwe da dirizin. Statzm jkurt ye, belm dnamzm jdirj ye.

Demokratzm

Di cihn demagoj l serdest da, gotin term j tne serbin kirin, ji manaya xwe tne dr kirin. Demagoj kiras nezan zirzany ye. Demagog xwe bi v kiras qelp, zana didin nandan. Yk ji hunera demagogan j berevajkirina mana naveroka gotin terman e. Bi gotina xelk, ziman nerme ye, di nveka dev da li gorey daxwaza xwudan dizivire. Vca demagog wek hertit, desthilatdarya xelk, anku demokrasy j li gorey xwe mana rave dikin. Belm titek akera ye ku hindek term gotin hene, digel hem hlebazya demagogan, nikarin ji manaya xwe ya rastn bne dr kirin. Desthilatdarya xelk anku demokras j yk ji wan terman e ku leyiz hley ranake. Bingeh aroveya demokrasy j azad serbixwetyeta br raman ye. Eve krtera bivnev ya demokrasy ye. Lewma demokras bihazann e. Bihay her mezin proz y mirovahy j, br ramana azad serbixwe ye. Mirov bihazan, civatn bihazan, xelkn bihazan, bi dayn wergirtina br ramana azad serbixwe tne gihandin. Rz rzgirtin, bi wergirtina v kultur pktt. Xwebn bihazan li ser v zemn tte meydan. Cih rz rzgirtin, tolerans, bihazan l ney, b br ramana azad serbixwe ye, b riberiz e. Paveman bindestmana xelkek j ji xwe ji stewr bberya br ramany dest p dike. Eve hza br ramana azad serbixwe j nan dide. Demokras bi hebna br ramana azad serbixwe hem tte meydan, hem j saxlem dibe. Br ramana azad serbixwe j bi hebna demokrasy kamil dibe, xurttir zengntir dibe. Di civatek da, hebna bi hev ra ya van herdu elementan, bi rya srkulasyon hevdu xwudan tr dikin. Ev srkulasyone hem avnehya herdu elementan, hem j ya pkevtina civat ye j. Anku hebna herdu elementan, sboba avneh ragirtina terazya civat ye j. Bi gotineke d, bingirtina demokrasy bi xurtbna br ramaneke azad serbixwe dibe. Lewma di demokratzekirina civatan da, kanal jndr, stna ragir, azad serbixwetya br raman tte qebl kirin. Pkhatina demokratzm, bi danan, pvebirin, berfirehkirin xurtkirina br ramana azad serbixwe dibe. Panjahra antdemokratzm, demokratzm bi xwe ye, ku ew j bi parastina br ramana azad serbixwe dikare bibe. Di demokratzm da kill azad serbixwetya br raman ye.

Belm mixabin ku ev tabloya demokratzm di nav welat civata me da nate dtin. Digel ku xelk me mexdr antdemokratzma navn derve ye, bi taybet janeke mezin ji antdemokratzma kolonyal kaye hj j dike, l alternatfa w, anku normn demokratzm di nav xwe da navejne. Eve paradoksa civata me ye. Serdestn civata me digel br ramana azad, digel norm prensbn demokrasy ne at in. Demokratzm tin bblo ye li ser maseya wan. Gotina demokrasy tin xemleke di vtrna wan da. Temslkarn br ramana azad serbixwe, anku brewer ramanwer, heke hewceh p hebe, tin ji bo dekora statkoya wan bihadarin! Serdestn civata me yn klask yn di bin kiras moderny da, anku yn ry xwe maske kir, hem pkve heta gewrya xwe scdarn antdemokratzma navxwey ne. Bik, mezin, marjnal, nemarjnal, hem organzasyon pkve gunehkar in li beramber br ramana azad serbixwe. Helbet xelk j bi prmdana bo serdestan, dibe irk v gunehkary.

Xwez hv

Di xwezahya mirov da lgerna xwekirin pvebirina jyana xwe heye. Eve bingeh xwez hvy pktne. Xwez hv hem ndvdel, hem j kolektv in. Eve j hebnyn xwezay ne. Li v der, terazya xwez hvyn ndvdel yn kolektv j bi hebn parastina br ramana azad serbixwe tte ragirtin. Evro li nav civata me, li welat me, problematkn sosyokulturel, sosyopoltk sosyoekonomk yn xwumal, anku yn ji faktorn navn peyda by dom dikin, digel faktorn tkilav, belm di bingeh da, ji antdemokratzma bi salan xwn werdigirin eve hem pven, hem j aresery as dike. Ji ber ku antdemokratzm bi hem ryn xwe ve adeta bye metodek aresery ji bo aktor fgrn serdest yn civat. Ev aktor fgrn serdest, desthilatdarya xwe bi hem metodn antdemokratk radigirin. Ji aly van aktor fgrn serdest ve, bilvkirina bjeya demokrasy, bi timam demagojyeke girovir e! Derd wan serdestan parastina pozisyon statya xwe ye, anku ew statkopers in. Ji ber hind j, bi hizaran metodan, bi demagojya li ser demokrasy, ry li ber br ramana azad serbixwe digirin. Ev xwepersya wan, der pencereyn demokratzm li ser timam xelk kill tar dikin. Vekirina der pencereyn ronahya demokratzm li ser xelk, bi xwudanderketina normn demokrasy dibe. Ew j di ser da bi parastina br ramana azad serbixwe dest p dike. Aladarn parzer xwudanderketina br ramana azad serbixwe j brewer in, ramanwer in. Yn ku temsla wijdana xelk sade dikin, berpirsiyarya br ramana azad serbixwe werdigirin bi cih tnin, ev brewer ramanwer in. Wek hem chan, li welat me j mixabin hejmara brewer ramanwera km e. Belm hza ku ew ji br ramana azad serbixwe werdigirin, b pvan kan e. Aladarn xwez hvyn temz yn xelk sade j, dsa ew brewer ramanwer in. Parastina wan xwez hvyn paqij, hilgirtin parastina berpirsiyarya br ramana azad serbixwe, marke mohra esl ya brewer ramanweran e. Ev pratka brewer ramanweran, di eyn dem da welatperwerya her bihadar e j. Pkevtina xelkan, bi dest xistina hem mafn xwezay, xwe gekirin bilindkirina standarda jyan, bi xebat tkona by hisab armancn bik yn xwepers, yn van aladar parzern br ramana azad serbixwe, anku brewer ramanweran, pktt. Lewma hejmara wan km e, belm hz ronahya wan xurt e. Drok bi qenc behs wan dike. Droka xelkan bi nav wan zengn bihadar e. Xelk bi keda wan ya helal bihadar tne nas kirin p serbilind dibin li chan. Xelk bi hebna brewer ramanwern xwe mezin in li seranser dinyay. Xelk sade j, xwe, di huvyeta brewer ramanwern xwe da dibne. Madalya, nan xelatn her bihadar j, dyar e ku, divt ev bin!

ROJAN HAZIM - ir 2003

ser