Cejna Zimanê Kurdî

Xweza

Cejna Zimanê 

Kurdî

 Biryara nû:

bû sê roj: 

Komisyona Ziman, Perwerde, Çand û Hunerê ya KNKyê li kombûna xwe ya 4ê Nîsana îsal [2009] biryar da ku ”Cejna Zimanê Kurdî” ji îsal pêve wekî ”sê roj” bête pîroz kirin. Wekî tête zanîn, KNKyê di dîroka Kurdistanê da ewil car sala 2006ê birayereke gelek giring dabû ku ”14ê Gulanê” wekî ”Cejna Zimanê Kurdî” bête pîroz kirin. Ji 14ê Gulana 2007ê pêve jî bi rengekî gelerî hatibû pîroz kirin. Ji îsal pêve jî dê di rojên 14-15-16ê Gulanê da bête pîroz kirin. Li jêr wê biryara li ser ”Cejna Zimanê Kurdî” ya ”Komisyona Ziman, Perwerde,Çand û Hunerê ya KNKyê“ didin:

”Cejna Zimanê Kurdî” ji îsal pêve bû sê roj. ”14ê Gulanê” wekî ”Roja Cejna Zimanê Kurdî” 2006ê bi biryara KNKyê hate qebûl û îlan kirin. Cara ewil 14ê Gulana 2007ê li seranserê Kurdistanê û meydanên dîasporayê hate pîroz kirin û ev edete di 14-15ê Gulana 2008ê da jî bi ”Konferansa Zimanê Kurdî ya li Berlînê” dom kir. Ji ber asîmîlasyona salan û qedexeya bêhnçikêr ya li ser zimanê Kurdî, ”14ê Gulanê Cejna Zimanê Kurdî” ji teref xelkê Kurd ve bi germî hate qebûl kirin û bi coş û heyecaneke mezin hate pîroz kirin. Xelkê Kurd ev cejne wekî çeperekî xurt yê parastina zimanê Kurdî qebûl kir û lê xwudan derket û di midehê du salan da bi boşahîyeke gelek mezin pîroz kir. Îro bi reng û metodên nû zulma li ser zimanê Kurdî bi israr tête domandin. Di rewşeke wisa da xelkê me bi xwe bi şuûra li ziman xwudanderketinê ji KNKyê daxwaz kir ku rojek têra nake û rojên ”Cejna Zimanê Kurdî” divêt bêne zêde kirin. Ji ber vê hewcehîyê, îsal komisyona me, ”Komisyona Ziman, Perwerde, Çand û Hunerê ya KNKyê” ”Cejna Zimanê Kurdî” bi armanca dijî her reng asîmîlasyonê û parastina zimanê Kurdî û pêşvebirina ziman û perwerdeya Kurdî, derêxiste ”sê rojan”ku bi berfirehtir bête pîroz kirin û li ser giringîya ziman bi zanahîtir û berpirsiyarîtir bête rawestan. Ji îsal (2009) pêve ”Cejna Zimanê Kurdî” dê di rojên ”14 -15 - 16ê Gulanê” da bi axivtin, şahî, resepsiyon, semîner, konferans û kombûnan bête pîroz kirin. Li seranserê Kurdistanê û meydanên dîasporayê, Kurd dê li goreyî şert û îmkanên xwe pîroz bikin û di nav aktîvîteyan da bin. Planê pîrozîya ”Cejna Zimanê Kurdî” jî bi vî rengî hatîye tesbît kirin:

14ê Gulanê, 

  1. 14ê Gulanê: Destpêka pîrozîya ”Cejna Zimanê Kurdî” ye. Li ser zimanê Kurdî dê axivtin û şahî bêne kirin.
  2. 15ê Gulanê: Roja weşana kovara Hawarê ye. Hawarê ji bo parastin û jîyandina ziman û kultura Kurdî kedeke mezin daye. Ji ber vê yêkê, ji bo bîrînana kovara Hawarê dê rola wê ya di warê parastin û jîyandina ziman û kultura Kurdî da bête biha kirin û pîroz kirin.
  3. 16ê Gulanê: Ji bo giringîya perwerdeya bi zimanê Kurdî dê kombûn, semîner û konferans bêne kirin. Herweha ji bo xatiraya hemû şehîdên Kurdistanê, ku ji bo parastina ziman, kultur û hunera Kurdî, neteweyê Kurd û Kurdistanê canê xwe yê pîroz feda kirine, di roja dawîyê ya ”Cejna Zimanê Kurdi” da, dê hemû şehîdên Kurdistanê bêne bîrînan. Bi vê armancê xelkê Kurd dê bi gul û kulîlkan biçine ser av, çem û robarên Kurdistanê û wan qevdên gul û kulîlkan biavêjine nav av, çem û robarên Kurdistanê û rêzê li giyanê pak yê şehîdan bigirin.

 4 Nîsan 2009, Bruksel

Em hevî û bawer dikin ku xelkê me yê Kurd dê vê gava giring ya parastin û jîyandina zimanê Kurdî, wekî edetekî neteweyî pîroz bike û heta hetayê bidomîne. Em ji niha ve ”Cejna Zimanê Kurdî” ya neteweyê Kurd pîroz dikin.­

Komisyona Ziman, Perwerde, Çand û Hunerê ya KNKyê

* * *

Banga Konseya Rêvebir ya KNKyê

li ser 

14ê Gulanê,Cejna Zimanê Kurdî

Hemû xelk û neteweyên cîhanê, di rojeke salê da, cejna zimanê xwe pîroz dikin. Heta nihe tradisyoneke bi vî rengî di nav xelkê Kurd da nehatibû dest pê kirin. Kongreya Neteweyî ya Kurdistanê, KNKyê, di sala 2006ê da, bi pêşniyara komisyona ziman û perwerdeyê ya KNKyê, 14ê Gulanê wekî roja "Cejna Zimanê Kurdî" qebûl kir û dîyarî xelkê Kurd kir. KNK hêvî dike ku xelkê Kurd dê li roja cejna zimanê xwe xwudan derkeve û hersal vê cejna zimanê xwe pîroz bike û vê cejnê mayînde bike û wekî tradisyon bidomîne. Zulm û zora li ser xelkê Kurd di serî da bi qedexekirina zimanê Kurdî dihate kirin û îro jî tête domandin. Asîmîlasyona li ser zimanê Kurdî hatîye kirin, li çu zimanan nehatîye kirin. Belêm xelkê Kurd bi rikeke nedîtî, li zimanê xwe xwudan derket, zimanê xwe jînde kir. Bi jînde mana zimanê Kurdî xelkê Kurd jî jînde ma. Xelkê Kurd bi parastina zimanê xwe, xwe jî parast, paşeroja xwe ronahî kir

KNK hazirîya pîrozkirina "Cejna Zimanê Kurdî" dike. KNK starta pîrozbahîyên "Cejna Zimanê Kurdî" bi programa "Rojbaş Kurdistan" ya ROJ TVyê, di spêdehîya 14ê Gulanê da, dide. KNK êvarîya roja 14ê Gulanê jî, "Cejna Zimanê Kurdî" di merkeza xwe ya li Brukselê da bi resepsîyonekê pîroz dike

KNK bang li xelkê Kurd û timamî rêxistinên Kurdistanê dike ku li seranserê Kurdistanê û li hemû cih û warên dîasporayê, 14ê Gulanê, "Cejna Zimanê Kurdî" her bi çi rengî be pîroz bikin.

Zimanê Kurdî hebûna xelkê Kurd e.

Zimanê Kurdî paşeroja xelkê Kurd e.

14ê Gulanê, Cejna Zimanê Kurdî li xelkê Kurd û hemû xelkên Kurdistanê pîroz be.

4 Adar 2007

**

”… Bi biryara KNKyê « 14ê Gulanê, Cejna Zimanê Kurdî » ewil car îsal tête pîroz kirin. Em wekî KNK « 14ê Gulanê, Cejna Zimanê Kurdî » li neteweyê Kurd pîroz dikin û hêvî dikin ku xelkê Kurd dijî asîmîlasyon û otoasîmîlasyonê berxwe bide, zimanê xwe di her xeleka jîyanê da bi kar bîne, biparêze û pêşve bibe…”

Konseya Rêvebir ya KNKyê

13 Gulan 2007, Bruksel

**

Portreya ”14ê Gulanê, Cejna Zimanê Kurdî”

13-14ê Gulana 2006ê kombûna giştî ya KNKyê li merkeza KNKyê li Brukselê pêkhat. Di roja duyê ya kombûnê da, anku di 14ê Gulanê da, [yêkşemb], bi pêşniyara Rojan Hazim, ”Komisyona Ziman û Perwerdeyê” bi yêkdengîya delegeyan ve hate demazrandin. Di kombûna ewil ya konseya rêvebir ya KNKyê da, 2ê Hezîrana 2006ê, Rojan Hazim wekî serokê komisyona ziman û perwerdeyê hate hilbijartin. Di eynî kombûnê da endamên komisyonê jî hatin kivş kirin. Komisyona Ziman û Perwerdeyê, 8ê Tîrmeha 2006ê kombûna xwe ya ewil li merkeza KNKyê li Brukselê kir. Di kombûnê da ev kes hebûn:

Rojan Hazim, serokê komisyonê

Nizamedin Toguç

Haydar Işik

Mîrhem Egîd

Maşallah Ozturk

Ehmed Aktaş

M. Emîn Yildiz

Serokê komisyonê Rojan Hazim, programa kar û xebata komisyonê pêşkêş kir. Di vê programê da plankirina kampanyaya zimanê Kurdî û kivşkirina roja “Cejna Zimanê Kurdî” hebû.

Di programê da 14ê Gulanê, ku roja duyemîn ya kombûna giştî ya KNKyê bû û herweha komisyon jî di wê rojê da hatibû damezrandin, wekî roja “Cejna Zimanê Kurdî” dihate pêşniyar kirin. Program bi berfirehî hate gotûbêj kirin û bi yêkdengîya endamên komisyonê hate qebûl kirin. Konseya Rêvebir ya KNKyê jî ev program û teklîfa komisyonê bi yêkdengî qebûl û herê kir û bû biryara giştî. Li goreyî vî planî 12ê Tebaxa 2006ê jî digel gelek rêxistinên sosyopolîtîk û sosyokulturel û medyaya Kurdî li avahîyê Mala Kurda li Kolnê kombûneke fireh hate kirin.

Amadekar û koordînasyona kombûnê:

KNK - [Komisyona Ziman û Perwerdeyê]

Beşdarên kombûnê:

Enstîtuya Kurdî ya Brukselê

Enstîtuya Kurdî ya Berlînê

Enstîtuya Kurdî ya Stockholmê

Enstîtuya Kurdî ya Stanbolê [*]

Akademîya Hunermendên Kurd

Pena Kurd – Mehmet Şahîn

Konfederasyona Komeleyên Kurd, Kon-Kurd

Yêkitîya Mamostayên Kurdistanê

Yêkitîya Rojnamevanên Kurdistanê

Yêkitîya Elewîyên Kurdistanê

Federasyona Komeleyên Ezidîyan

Civaka Islamî ya Kurdistanê – Mela Şafiî

Yêkitîya Ciwanên Kurdistanê

Yêkitîya Jinên Azad – Ewrûpa

Newaya Jin

Heyva Sor ya Kurdistanê

Yeni Özgür Politika

ROJ TV

Radyoya Dengê Mezopotamyayê

Ji “Hevgirtina Rewşenbîrên Kurdên Rojavayê” -

Selîm Biçûk

PJAK

PYD

Not:

[*] Enstîtuya Kurdî ya Stanbolê ji ber binasên teknîkî nikarîn beşdarî kombûnê bibin, belêm serokê enstîtuyê Samî Tan bi nameyê piştevanîya kombûn û kampanyayê kirin.

Nivîskarên ku bi nameyê desteka xwe kivşkirî jî ev in:

Seyitxan Anter

Necîb Balayî

Jan Dost

Berken Bereh

Feratê Dengizî

Mehmet Tanrikulu

Planê ku “Komisyona Ziman û Perwerdeyê ya KNKyê” pêşniyar kirî, ji teref beşdaran ve hate parve kirin û desteka xurt hate dan. Konseya Rêvebir ya KKKyê (Nihe KCK ye)  jî 21ê Tebaxa 2006ê bi daxuyanîyekê destek da vê kampanyaya KNKyê.

Li goreyî vî planî ji 8ê Îlona 2006ê pêve heta 14ê Gulana 2007ê, roja Cejna Zimanê Kurdî, kampanyaya zimanê Kurdî hate dest pê kirin.

Di midehê kampanyayê da, rêze kombûn û semîner hatin kirin û programên radyo û TVyê hatin çêkirin. Kampanyayê di medyaya Kurdî da cihekî fireh girt û hate destek kirin. Di 12ê Çileya 2007ê da “Sempozyûma Zimanê Kurdî” li Parlementa Belçîkê digel Enstîtuya Kurdî ya Brukselê hate kirin. Di 14ê Gulana 2007ê da jî, di dîroka Kurdistanê da ewil car “Cejna Zimanê Kurdî” hate pîroz kirin. Serokê konseya rêvebir ya KKKyê [nihe bû KCK] Murad Karayilan bi rêya TVyê mesajeke piştgirîyê ya pîrozbahîya cejna ziman belav kir. Cejn li seranserê Kurdistanê bi coş û heyecaneke mezin hate pêşwazî û pîroz kirin.

“14ê Gulanê, Cejna Zimanê Kurdî”, bi pîrozîya 14ê Gulana 2007ê pêve, tradisyoneke nû hate dest pê kirin û ev cejna zimanî dê bibe çeperekî xurt yê parastina zimanê Kurdî. Bila li neteweyê Kurd pîroz be.

Biryara KNKyê ya li ser “14ê Gulanê, Cejna Zimanê Kurdî”, ji teref TZPKyê [Tevgera Ziman û Perwerdeya Kurdî] ve jî di konferansa Amedê [Diyarbekir] da, 24-25ê Sibata 2007ê, hate qebûl kirin.

**

14ê Gulanê, Cejna Zimanê Kurdî hate pîroz kirin

Serokê Konseya Rêvebir ya KKKyê [nihe KCK ye.] Murat Karayilan mesajek bo Konseya Rêvebir ya KNKyê şand.

Mesaja Karayilan li jêr e:

”Bila rojeke zimanê Kurdî jî hebe”

Ji bo birêz serok û rêvebirîya Kongreya Neteweyî ya Kurdistanê,

Ji bo we hemûyan, silav û rêzên xwe pêşkêş dikin û di xebata we da ji bo we serkevtinê em dixwazin. Biryara 14ê Gulanê, bi roja zimanê Kurdî be, em jî biryareke di cih da dibînin. Bila rojeke zimanê Kurdî jî hebe. Zimanê Kurdî belkî di dîrokê da, zimanê herî zêde kevn û di heman demî da zimanê herî zêde di bin zextê da mayîye. Ji bo wê jî zimanekî wiloyî qedîm û pîroz, rojeke xwe hebe di cih da ye. Ji ber wê yêkê em biryara we ya ji bo 14ê Gulanê bi roja zimanê Kurdi be, piştbazîya wê dikin. Dîsa di vê salê da, ev roja wekî roja zimanê Kurdi bête pêşwazî kirin, em jî tiştê ku bikeve ser milê me em dê bikin. Têkoşîna Azadîya Kurdistanê gelek bi cefa û bi ked û bi şehîd pêşdikeve. Têkoşîna Azadîya Kurdistanê di vateyekî da ji bo çanda Kurd e ji bo zimanê Kurdî ye. Me heta niha ji bo ziman û çandê gelek şehîd dan. Şehîdên me dayî ji bo jîn û jîyandina çand û zimanê Kurdî ye. Eger ne Têkoşîna Azadîya Kurdistanê bûya, bi taybetî di Kurdistana Bakur da, ji salên 70yî şûnda, di pêşengîya rêber Apo da, ev pêlên têkoşînê ya berxwedanî pêşneketa, belkî îro zimanê Kurdî pir di halekî xirab û belengaz da bûya … Lê ema berxwedana şoreşgerên Kurdistanê, çanda Kurdî, zimanê Kurdî rûh danê, hêz danê û xurt kirin…. Iro gelek sazî û dezgehên ji bo çand, ji bo ziman, li hundir welat, li derveyî welat da li ser vî esasî çêbûne. Û ji vir pêvê jî em dê ji bo pêşxistina ziman hêj zêde hewildanê pêşxînin. Heta niha gelek caran me kampanya çêkirine. Car dî curbecur wek şêwazên perwerde em pêşdixînin. Bi van hemû hewildanan em dixwazin, zimanê me, zimanê Kurdî, bi rastî di civakê da, di hemû têkilîyan da zimanê esasî be. Lê mixabin vê xisûsê da lawazî heye. Ev lawazî raber dike ku dîsa em hêj zêde, bi israr vê têkoşînê bibin pêş. Û hertim wek rewşeke kampanya birêxînin. Ji bo ku her kesek bi Kurdî bixwûne, bi Kurdî bifikire, bi Kurdî binivîse. Di vî derheqî da, xebatên hûn pêşxînin, hemûyan em piştbazê wan in. Îro di Kurdistanê da gelek zarava hene. Hebûna zaravayan, zengînîya edebîyata Kurdî ye, zengînîya zimanê Kurdîye. Divêt ku mirov li van zaravaya hemî lê xwedî derkevin û xurt bikin. Yekî nexe pêş yekî, li ser hemîyan bixebitin. … Lê ema, îro di Kurdistanê da, pêvîstî bi yêk zaravayî heye, wek zaravayekî millî, pêvîstî pê heye. Di heman demî da, pêvîstî bi tipên yêkbûyî heye. Îro niha li alîyekê bi tîpên Latînî tê nivîsîn, li alîyê dî bi tîpên Erebî tê nivîsîn. Vaya wilo nabe. Pêvîst e hevbeşî hebe, tîp yêkbin û zaravayekî me yê millî hebe. Vaya elbet xebatekê dixwaze, hewildanê dixwaze û dem dixwaze. Lê tiştê herî pêvîst ew e ku mirov xebateke wilo birêbixîne. Vê xisûsê da em dibêjin, KNK dikare pêşkêşîyê bike, rolekê bileyize. Yanî rola KNKyê ne tinê di warê sîyasî da, heman demî da di warê ziman û çandî da jî ji bo ku ber bi hevbûn çêbe, ji bo hevbeşî pêşkeve, dikare xwudan xebat û rol be. Di vê xisûsê da jî em, xebata ku KNK bimeşîne, em dê her tim piştbazîya wê bikin. Li ser vî esasî ez carek dî we hemûyan ra silav û rêzên xwe pêşkêş dikim û di xebata we da serkevtinê dixwazim.

Murat Karayilan

Serokê Konseya Rêvebir ya KKKyê [nihe KCK]. 

14 Gulan 2007, Kurdistan

**

Resepsîyona Cejna Zimanê Kurdî

14ê Gulanê, “Cejna Zimanê Kurdî” bi resepsîyonekê li merkeza KNKyê li Brukselê hate pîroz kirin. Ji bîyanîyan heta Kurdan nêzîkî 70 kes beşdarî vê resepsîyonê bûn. Resepsîyon bi axivtina serokê “Komisyona Ziman û Perwerdeyê ya KNKyê” Rojan Hazim dest pê kir. Paşê jî endamê komisyona ziman û perwerdeyê Nîzamedîn Togûç jî axivt. Hozan Dilovan bi cumbuşa xwe û kurê wî Reşo jî bi meya xwe, sazbend Hekîm jî bi bilûra xwe muzîkeke xweş pêşkêşî mêhvanan kirin. Ji bîyanîya nivîskar Dogan Ozguden û xanima xwe, serokê ”Institute for International Assistance and Solidarity”, Gerd Greune ji Belçîk û çend kesên dî yên Belçîkî beşdarî resepsîyonê bûn. Ji organîzasyonên Kurdan jî, serokê KNKyê Elî Egîd, serokê Kongreya Gel Zubeyir Aydar, serokê PYDyê Fuad Barzan, serokê Enstîtuya Kurdî ya Brukselê Derwêş Ferho, serokê Civata Îslamî ya Kurdistanê Mela Şafiî, nûnerê DTPyê (Partîya Civata Demokratîk) yê Yêkitîya Ewrûpayê Faîk Yagizay, endamên konseya rêvebir ya KNKyê Gulistan Perwer, Hêwî Berwarî, Ferîde Abbasoglu, Tahir Kemalîzade, Felemez Başboga, Corc Aryo,  endamên komisyona ziman û perwerdeyê Haydar Işik, Mîrhem Egîd, Mamoste Maşallah, Ehmed Aktaş, ji Akademîya Hunermendan Seyitxan, serokê Yêkitîya Mamostayên Kurdistanê Muharrem, ji Yek-Komê Bahaddin Dogan, temsîlkarê PDK-Iran, Kawa, ji nivîskaran Medenî Ferho, Amed Tigrîs, Dîyar Bohtî, Jîr Dilovan û ji rojnamevanên Roj TV û Radyoya Dengê Mezopotamyayê, Mamoste Kazim, Ejder Şêxo, Mehmûd Onder, Duzgun Deniz, Aynur Bozkurt û herweha gelek mêhvanên dî jî beşdarî resepsîyonê bûn. Resepsîyonê seet 18.00yê êvarî dest pê kir û heta 21.00ê şevê dom kir. Di resepsîyonê da xwarinên edetî ji mêhvanan ra hatin pêşkêş kirin.

Roj TVyê resepsîyon bi kamerayê kêşa û kire nûçe û belav kir. Rojnameya Özgür Politikayê jî nûçeyê resepsîyonê weşand.

Berî pîrozîya ”Cejna Zimanê Kurdî” spotreklamek bi sponsorîya ROJ TVyê hate çêkirin û heftîyekê di TVyê da zivirî. Di spotreklamê da serokê KNKyê Elî Egîd, serokê Kongreya Gel Zubeyir Aydar, serokê Konseya Rêvebir ya KKKyê [nihe KCK] Murat Karayilan, serokê Komisyona Ziman û Perwerdeyê ya KNKyê Rojan Hazim, serokê Kon-Kurdê Nizamedin Toguç, jina Kurd Şehnaz Atug, zarok Merîvan Denîz [keça rojnamevan Düzgün Denîz], nivîskar Medenî Ferho, rojnamevan Avesta Aysel Aydin bi zaravayê kurmancî, rojnamevan Erdal Er bi zazakî û rojnamevan Pûran jî bi soranî spotên li ser giringîya makziman û Cejna Zimanê Kurdî pêşkêş kirin.

Nûçeyê ”Cejna Zimanê Kurdî” di ROJ TV, Radyoya Dengê Mezopotamyayê, Rojnameyên Azadîya Welat, Yeni Özgür Politikayê û gelek malperên Kurdî yên wekî Xweza, Diyarname, Ciwan û gelekên dî da jî cih girt.

**

Axivtina ROJAN HAZIM ya li resepsîyona “14ê Gulanê, Cejna Zimanê Kurdî”

Mêhvanên hêja,

Hûn hemû bi xêr hatin vê resepsîyonê.

Îro 14ê Gulana 2007ê ye û di dîroka Kurdistanê da ewil car e ku rojek wekî “Cejna Zimanê Kurdî” tête pîroz kirin. Zimanê Kurdî yêk ji wan zimanan e ku cejnek heq kirîye. Heta îro gelek ziman bi ber asîmîlasyonên xelk û dewletên serdest ketine û hindek ji wan jî mixabin ku helîyane û ketine nav rûperên dîrokê. Belêm, zimanê Kurdî ji vê kadastrofa mezin, bi ket û rabê jî be, xwe rizgar kirîye û jîyana xwe garantî kirîye. Ev berxwedana zimanê Kurdî di kêm zimanan da tête dîtin. Kêm ziman hene ku li ber asîmîlekirin û birandina herî dijwar karîne xwe li ser pêya jînde bihêlin. Gerçî ew êrişkarîya asîmîlasyonîst hêj jî dom dike li ser Kurdî û bi taybetî jî li parçeyê bakur, li Tirkîyeyê, Tirkîzasyon di dereceya herî birandêr da tête domandin. Belêm heke bi giştî li rewşê bête nêrîn, herçend jar û lawazkirina Kurdî bête dîtin jî, lê mirandina Kurdî ji teref asîmîlatorên Tirk ve êdî ne mumkun e, ji ber ku bizava neteweyî ya xelkê Kurd, wekî pêla ava biharê fûrya ye û ev pêşkevtine tesîra pozîtîv li ser ziman jî dike û bi kar înana Kurdî her diçe pêşdikeve. Vêca ji ber vê berxwedana pîroz ya zimanê Kurdî ya beramberî asîmîlasyona Tirkî û zimanên dî yên dewletên serdest yên Kurdistanê, “cejna ziman” êdî heqê zimanê Kurdî ye jî. Gelek ziman hene li cîhanê “cejnên xwe” pîroz dikin. Yêk ji wan jî Bengalî ye ku ew jî 21ê Sibatê cejna xwe pîroz dikin. Bengalî jî vê rojê, bi munasebeta dijî asîmîlasyona Urdu ya di demê kolonyalîzma Pakistanê da ku ji bo fermîkirina Bengalî têkoşîn kirine, pîroz dikin.

Nimûneyek jî ya zimanê Tirkî ye ku wekî zimanekî asîmîlator li ser zimanê Kurdî tête bi kar înan; Cejna Zimanê Tirkî jî 26ê Îlonê ye û ev biryare jî 26ê Îlona 1932ê di “Kongreya yêkemîn ya zimanê Tirkî” da hatîye girtin û ji wê rojê were jî fermîyen tête pîroz kirin. Û helbet gelek nimûneyên dî jî hene li cîhanê…

KNKyê jî sala 2006ê, bi pêşnîyara „Komisyona Ziman û Perwerdeyê ya KNKyê“ 14ê Gulanê wekî roja „Cejna Zimanê Kurdî“ qebûl û îlan kir. Eve gav û biryareke dîrokî ye. Ji ber ku zimanê Kurdî hêj jî berxwedana xwe ya dijî asîmîlasyonê didomîne. Di serda jî, di nav Kurdan bi xwe da jî edetê kêm axivtina Kurdî her diçe zêde dibe û eve rê li ber otoasîmîlasyonê jî xweş dike. Lewma zimanê Kurdî ji du alîyan ve, hem dijî asîmîlasyona der ve, hem jî dijî otoasîmîlasyona navxwe berxwe dide. Vêca ev pîrozkirina cejna zimanî dê şuûra li ziman xwedîderketinê mezin û bilind bike di serê mirovê Kurd da.

Erf û edet, bi giştî tradisyon piştî bûn û bûyeran pêktên. Destpêkirina pîrozkirina « Cejna Zimanê Kurdî » jî dê bibe çeperekî xurtkirin û pêşvebirina zimanê Kurdî û em hêvî û bawer dikin ku dê di nav xelkê me da bibe tradisyoneke saxlem û her sal ji sala borî geştir bête pîroz kirin.

Em „14ê Gulanê, Cejna Zimanê Kurdî“ li neteweyê xwe, li neteweyê Kurd pîroz dikin.

Herweha em ji dil spasîya we jî dikin ku hûn hatin beşdarî vê roja „Cejna Zimanê Kurdî“ bûn û vê cejna bihadar li we jî pîroz dikin.

ROJAN HAZIM

Endamê Konseya Rêvebir ya KNKyê

Serokê Komisyona Ziman û Perwerdeyê ya KNKyê

14ê Gulana 2007ê, Bruksel

**

Nivîsarên li ser ”14ê Gulanê, Cejna Zimanê Kurdî” li jêr in:

14ê Gulanê roja ”Cejna Zimanê Kurdî” ye

01 Gulan 2007, Yeni Özgür Politika

ROJAN HAZIM

Cejn, ji hewcehîyên erf û edetî, sosyokulturel, sosyopolîtîk, neteweyî, dîrokî anjî dînî bin, ji bo ”ferd” û ”civatê” bûyîn û bûyer û platformên pîrozîyê ne. Civat wekî pêkhatineke kolektîv bi hev ra cejnên xwe pîroz dike. ”Ferd” jî cejna xwe digel ”ferdên dî” parve dike. Lewma karekterîstîka sereke ya ”cejn”ê, pîrozîya kolektîv e. Cejn li ser bûn û bûyîn û bûyeran ava dibin û bi vî rengî jî dibin tradisyonên komî yên mayînde û berdewam. Cejn di jîyana ”ferdî” da be, anjî di ya ”komî” da be, şahîyê sembolîze dike. Cejn herweha ”ferdî” be, an ”komî” be, encama ”serkevtinekê” ye. Di jîyana xelk û neteweyan da sedan cejn hene ku bi hizir û bîreke tîr û tijî ya hevrayî têne pîroz kirin. Di nav van cejnên bi hevratîyeke bilind da têne pîroz kirin, yên neteweyî û dînî, di serî da tên. Lê di nav vê silsileya cejnan da jî yên herî kolektîv cejnên neteweyî ne. Netewe wekî hebûneke kolektîv, ji alîyê sosyolojîk û bîr û hizirî ve heterojen e, belêm ji alîyê stûna ragir ve homojen e. Ziman stûna ragir ya neteweyî ye û ji xerca homojen ya neteweyî pêkhatîye. Netewe bi zimanê xwe yê “yêkpare” hebûna xwe diparêze û bi vî rengî xwe mayînde û berdewam dike. Neteweyên bi ber êriş, dagîrî û birandinê dikevin, di serî da xwe bi hêza zimanê xwe li ser pêya dihêlin. Êrişkar, dagîrker û kolonyalîst jî, xelk û neteweyên ku bindestkirî, her di serî da ji alîyê ziman ve hildigirin binê zeptûrepta xwe û metodên birandina zimanê wan bi kar tînin û zimanê xwe serdest dikin. Têkoşîna dijî van dagîrker û kolonyalîstan jî di serî da bi parastina ziman dest pê dike. Di rikeberîya xelkê Kurd û dewleta dagîrker û kolonyalîst ya Tirk da ev prosese hate jîyan û mixabin ku hêj jî dom dike. Dewleta Tirk, birandina neteweyê Kurd her ji destpêka komarê pêve bo xwe kire armanc û ji bo vê polîtîka xwe ya qirêj jî aşê hêrana zimanê Kurdî, anku mekanîzmaya asîmîlasyonê di dereceya herî bilind da xebitand. Dewleta Tirk bi polîtîka asîmîlasyonê xwast reya jîyanê ya neteweyê Kurd bibire û xelkê Kurd nîne bike. Belêm nikarî û di vê polîtîka xwe ya dijmirovî da sernekevt. Zimanê neteweyê Kurd, Kurdî, her bi çi rengî be xwe parast û pêşve bir. Zimanê Kurdî, wekî alaya dengî ya neteweyê Kurd, di hiş û bîr û gewrîya mirovê Kurd da jînde ma û heta hêza xwe ya dawîyê, dijî asîmîlasyona “Tirkî” berxweda. Dewleta Tirk, herçend îro jî polîtîka xwe ya asîmîlasyonê didomîne jî, lê êdî nikare Kurdî bihelîne. Zimanê Kurdî, dijî asîmîlasyona Tirkî, serkevtîye û cejna xwe heq kirîye. Neteweyê Kurd, deyndarê zimanê xwe ye û divêt bi cejneke mezin vê serkevtina zimanê xwe pîroz bike. Vêca di van waran da pêşengîyek jî pêdivî ye.

Kongreya Neteweyî ya Kurdistanê jî, di vî warî da gaveke dîrokî avêtîye û “14ê Gulanê” wekî roja “Cejna Zimanê Kurdî” qebûl û îlan kirîye. KNKyê di banga xwe ya 4ê Adara 2007ê da wisa gotîye: “Hemû xelk û neteweyên cîhanê, di rojeke salê da, cejna zimanê xwe pîroz dikin. Heta nihe tradisyoneke bi vî rengî di nav xelkê Kurd da nehatibû dest pê kirin. Kongreya Neteweyî ya Kurdistanê, KNKyê, di sala 2006ê da, bi pêşniyara komisyona ziman û perwerdeyê ya KNKyê, 14ê Gulanê wekî roja ”Cejna Zimanê Kurdî” qebûl kir û dîyarî xelkê Kurd kir. KNK hêvî dike ku xelkê Kurd dê li roja cejna zimanê xwe xwudan derkeve û hersal vê cejna zimanê xwe pîroz bike û vê cejnê mayînde bike û wekî tradisyon bidomîne. Zulm û zora li ser xelkê Kurd di serî da bi qedexekirina zimanê Kurdî dihate kirin û îro jî tête domandin. Asîmîlasyona li ser zimanê Kurdî hatîye kirin, li çu zimanan nehatîye kirin. Belêm xelkê Kurd bi rikeke nedîtî, li zimanê xwe xwudan derket, zimanê xwe jînde kir. Bi jînde mana zimanê Kurdî xelkê Kurd jî jînde ma. Xelkê Kurd bi parastina zimanê xwe, xwe jî parast, paşeroja xwe ronahî kir.” Ev biryare gelek di cih da ye, biryareke neteweyî ye. Di prosesa têkoşîna azadîya xelkê Kurd û parastina zimanê Kurdî da, beramberî asîmîlasyona zimanên dewletên dagîrker û kolonyalîst û bi taybetî jî dijî asîmîlasyona Tirkî, berxwedaneke xurt hate dan û di vê rikeberîyê da zimanê Kurdî, digel hemû kêm û kasîyan jî be, serkevtî bûye. Lê belê, tehlîkeya li ser zimanê Kurdî hêj jî dom dike û divêt hişyarî û baldarîya ji bo parastina zimanê Kurdî bête domandin û şuûra li zimanê xwe, li Kurdî xwudanderketinê jînde bête girtin û bizava di vî warî da neête sist kirin. “Cejna Zimanê Kurdî” ji ber vê yêkê dê bibe platforma herî xurt ku xelkê Kurd hem dijî asîmilasyonê bi zanîn û serwextî li zimanê xwe xwudan derkeve, hem jî bi bîr û hizirike yêkgirtî ya neteweyî nîşana hebûna xwe, anku zimanê xwe, bi cejnekê pîroz bike û ev cejne dê bibe binasê bilindbûna hiş û bîr û şuûra parastina zimanî di nav civatê da ku eve herweha dê otoasîmîlasyona li navxweyî jî bişkêne. Bi vê hêvîyê, 14ê Gulanê, Cejna Zimanê Kurdî, bila li neteweyê Kurd pîroz be!

Ez vê carê nivîsara xwe bi paragrafa ji banga KNKyê bi dawî tînim. KNK bangî xelkê xwe dike, guh bidinê: “Bo organîzasyonên sosyopolîtîk, sosyokulturel, sosyoekonomîk, medyaya Kurdî, ronakbîr, nivîskar, rojnamevan, hunermend, rêvebirên polîtîk û îdarî yên Kurdistanê û timamî xelkê Kurd; Ji nav elementên ku neteweyan pêktînin, ziman yê sereke ye. Ziman îdentîtêta neteweyan e. Ziman alaya dengî ya neteweyan e. Zimanê me, zimanê Kurdî jî, nîşana hebûna xelkê Kurd e. Zimanê me, zimanê Kurdî, îdentîtêta xelkê me ye. Zimanê me, zimanê Kurdî, alaya dengî ya neteweyê me ye. Zimanê me, zimanê Kurdî, bi salan ji teref dewletên kolonyalîst û dagîrker ve hate qedexe kirin, asîmîlasyoneke nedîtî li ser zimanê Kurdî hate bi kar înan û ev polîtîka asîmîlasyonê bi rengên cuda îro jî tête domandin. Belêm xelkê me, wekî hemû xelkên cîhanê, bi rik, berxwedan û têkoşîneke xurt, ev hebûna xwe ya pîroz parast. Îro xelkên cîhanê salê rojekê cejna zimanên xwe pîroz dikin. KNKyê jî bi vê bîr û bawerî û bihazanîna berxwedana pîroz ya zimanê Kurdî ya dijî asîmîlasyonê, roja 14ê Gulanê wekî roja ”Cejna Zimanê Kurdî” qebûl û îlan kir. KNK hêvî û bawer dike ku xelkê Kurd dê vê rojê bi hizir û bîreke bilind ya neteweyî pîroz bike û wekî tradisyon bidomîne. KNK bang dike ku ”14ê Gulanê, Cejna Zimanê Kurdî”, li Kurdistanê, li her derê ku Kurd lê, bi şahî, bi semîner, konferans, sempozyûm û axir her bi çi rengî be, bête pîroz kirin. Parastina Kurdî, parastina Kurdetîyê ye. KNK ji nihe ve 14ê Gulanê Cejna Zimanê Kurdî pîroz dike.”

**

Ziman û mirov

25 Nîsan 2007, Yeni Özgür Politika

AHMED AKTAŞ

Li ser ziman gelek axaftin hatine kirin. Ev gotinên hatine kirin hemî di cihê xwe de ne û rast in. Lê mixabin hêz û dewletên desthilat nahêlin her kes û her gel bi kêfa dilê xwe zimanê xwe bi kar bîne û çand û hunera xwe bijî. Machiavelli, di pirtûka xwe ‘Prens’ de, dibêje; “Eger hûn hez dikin gelekî bixin bin destê xwe, pêwîst e hûn berî hemî tiştî ziman û çanda wî di nava ziman û çanda dewleta xwe de bihelînin (asimile bikin)”. Dewletên dagirker hemî, lê bi taybetî Dewleta Tirkiyeyê, wisa xuyaye ku şîreta Makyavel baş girtiye û dev jê bernade! Ne bi tenê zimanê kurdan qedexe kiriye û di nava zimanê xwe de dihelîne, navên erdnîgariyê û heta yên ajalan jî guheriye. Bi vê jî ranewestiya ye, hemî çanda kurdan jî ji xwe re dixe mal û bê şerm ji cîhanê re jî wisa dide diyarkirin. Eha qaşo cejna xwe ya 23’ê avrêlê ya zarokan pîroz dikin. Ji hemî gelên cîhanê zarokan tînin Tirkiyeyê. Zarokên her gelî bi zimanê xwe diaxive, tu astengî nîn e. Lê xwedêgirevî zarokên 40 milyon kurdan yên birayên wan in û mixabin ev zarok, cejna wan be jî bi zimanê xwe pîrozkirina wan qedexe ye. Ma ew qas jî bêwijdanî dibe? Ev çend salên dawî dest bi sextekariyeke berfireh kirine; qaşo dixwazin zarokên kurdan bidin xwendinê, ji bo zarokan dibistanan vedikin, internet, kompitur, û hwd.dibin Kurdistanê. Wey mala minê, ewqas li ber zarokên kurdan dikevin û dixwazin wan jîr û zana bikin! “Bavo min bişîne dibistanê”, bi van navên balkêş hez dikin keçikên me jî bibin xwendekar û pêşve bikevin! Hedef ev e “bavo min bişinîne bike tirk.” Ev helwestên wan dema kevn tîne bîra mirovan, ku bi navê “dibistanên herêmê…” zarokên kurdan biçûkanî digirtin û dibirin dikirin tirk. Ev qenciya wan e ji kurdan re! Qenciya wan bixwe serê wan! * * * Gotinek heye, cudatiya mirovan ji ajalan mejî ye. Rast e, lê ji bo ramana mejî bibe malê hemî mirovan pêdivî bi ziman heye û hema piştî vê jî jiyana hevbeş a civakî çand têt. Eger ev her sê bi hev re be, encex behsa nasnama mirovekî rast, civakeke rast, gelek an jî neteweke rast bête kirin. Ji ber ku, dagirkeran derbe li ev taybetmendiyên me dane, lewma kesayetî û civaka me tevlihev e. Bi tenê cihê dilxweşiyê ev e ku, diyar e ziman û çanda me pir dewlemend e, lewma dagirkeran heta niha nikaribû bi tevayî têk bidana. Dîsa cihê şanaziyê ye ku, her çend kêmasî hebin jî, sazî û dezgehên me yên neteweyî û ziman û çand û hunerê gelek hatine avakirin.

Niha saziya me ya bilind KNK, ji bo ziman û çanda me biparêze û xurt bike û pêşve bixe, dest bi rêzeçalakiyan kiriye. Yek ji van çalakiyên gelek bi rûmet û pir giring ev e ku, 14ê gulanê weke Cejna Zimanê Kurdî pejirandiye. Divê di serî de hemî kesên xwe rewşenbîr dibînin û hemî gelê me vê rojê weke cejneke neteweyî pîroz bike û li her cihî û her roj di jiyana xwe de zimanê xwe bi kar bîne. Bi zanistî jî hatiye pejirandin ku, mirov bi zimanê dayika xwe baştir dikare pêş bikeve.

**

Cejna Zimanê Kurdan [*]

11 Gulan 2007, Yeni Özgür Politika

HAYDAR IŞIK

„Zimanê neteweyekê, ruha wî neteweyî ye“ dibêje zanyarê Elman Humbolt. Ruha neteweyê Kurd jî; Makzimanê wî yê Kurdî ye ku xelkê Kurd li ser reyên wî yên sosyal radigire, huvîyetê û rengî didê. Belêm ruha xelkê Kurd li Tirkîyeyê di bin qedexetîya makqanûnî da ye. Di maddeyê 42. yê makqanûnê da: „Ji bo hevwelatîyên Tirk, ji bilî Tirkî çu zimanên dî di dezgehên perwerdeyê da nikarin bêne dan. Çarçoveya rêzikên perwerdeya zimanên bîyanî yên di dezgehên perwerdeyê da bêne dan û perwerdeya li dibistanên ku bi zimanên bîyanî perwerdeyê bikin, bi qanûnê tête danan.“ „Herwisa maddeyên 3. û 4. yên makqanûnê jî: „Dewleta Tirkîyeyê bi welat û neteweyê xwe ve yêkpare ye û lêkve nabe. Zimanê wê Tirkî ye. Maddeyê 3. nikare bête guhorîn û teklîfa gihorînê nikare bête kirin“ tête gotin û ev qedexe di maddeyê 81. yê qanûna partîyên polîtîk da jî dom dikin. Disa li maddeyê 42ê „Perwerde, bi armanca şoreş û prensîbên Atatürk û prensîbên zanyarî û perwerdeya hevdem û di bin çavdêrî û kontrola dewletê da tête kirin. Cihên perwerdeyê yên dijî van norman nikarin bêne vekirin.“ Çi ne ev şoreş û prensîbên Atatürk ku hinde têne gotin? Cilê unîform e. Kirasê dînan e. Tîmarxane ye. Sulteya generalan e. Çetetî ye. Nijadperêsî ye. Faşîzm e. Bi kurtî sîstemê dewleta Tirk e. Barbarîya ku Kurdan li fabrîkayên asîmîlasyonê bihelînine. Zimanê neteweyê Kurd hildigire binê qedexe û zulmê û ruhê lê tarî dike, huvîyet û kesayetî û hebûna mirovîyê nîne dike. Xelkekî ku zimanê wî hatîye qedexe kirin, ji reyên xwe yên sosyal tête piçandin. Bê huvîyet û bê şexsîyet dibe. Darek çawa li ser reyên xwe şîn dibe û bejn dide, xelkek jî li ser zimanê xwe dibe xwudan huvîyet, kultur û şexsîyet. Kurdî qedexe ye, li dibistanên dewletê nayête fêr kirin, dîyar e ku qedexe ye, hingê tête xwastin ku xelkê Kurd ji reyên xwe bête piçandin. Tiştê ku min li jorî gotî, rewşa Kurdan ya îro ye; Kurdê hişyarbûyî, Kurdê welatvîn dij radiweste, vê prosesa asîmîlasyonê asteng dike. Belêm li milê dî em Kurd bi zimanê ku li me sanahî [hesan] têt diaxivin û dinivîsin. Anku bi rengekê em hevkarîya kolonyalizmê dikin. Otosansûrê tînin ser zimanê neteweyekî mezin.. Etnologê Elman Prof. Eickstedt dibêje ku, xizmeta herî mezin ya Kurdan ji bo dîrokê, ev ziman ji kûrahîyên dîrokê heta îro înane. [Berê xwe bidin pirtûka Tirk-Kurd-Îranî, ji demên destpêkê heta îro] Zanyarên ku qazanc dîtine, mixabin ku Kurd nabînin. Dîsa heke bi çavekî unîversal lê bête nêrîn, makziman wekî mafekî bingehîn yê mirovî tête dîtin. Başe Kurdan ji bo vî mafê kolektîv heta îro tiştek kirin? Mirov dikare bêje ku nikarîne heta îro tiştekê bikin. Heke Tirkîyeyê ji ber tîpa ”W”, birêz Osman baydemîr derêxiste pêş dadgehê, dîyar e ku me mesele hêj nedaye têgihiştin. Ewrûpa zimanê Kurdî di dereceya mafê kesînî da dibîne. Başe kîjan kampanyaya me da zanîn ku ev maf ne mafekî kesînî ye, mafekî kolektîv e? Berî ku em bêjin tênagihin, me karî têbigihînin? Komisyona ziman ya Kongreya Neteweyî ya Kurdistanê [KNK], ku li ser vê pirsê difikire û riberizê dike, sere vê salê li Parlementa Belçîkê sempozyûmeke ziman pêkîna. Şik têda nîne ku dikarî berfirehtir biba, belêm tiştê min dîtî, di van salên dawîyê da yêk ji xebatên pêşve bû. Serokê komisyonê heval Rojan Hazim li ser zimanî polîtîka nûkirin, aktîvî û lê xwudanderketinê di pratîkê da bi kar tîne. Li goreyî vê yêkê, KNKyê 14ê Gulanê wekî roja „Cejna Ziman“ îlan kir û ji nihe û pêve jî dê wekî tradisyon bidomîne û pîroz bike. Şik têda nîne ku ev gave divêt ji alîyê xelkê me yê ku ruha wî hatîye êxsîr kirin wekî gaveke giring bête dîtin û her Kurdekî bi rûmet, xwudan şexsîyet û huvîyet divêt destekê bide vê gavê. Di serê meha Adara îsal da enstîtuyeke Belçîkî sempozyûma li ser „Makziman û jin“ li Dêrsimê fînanse kir û yêk ji berpirsiyarên ku beşdarî vê sempozyûmê bûyî ji min ra wisa got: „Min mereq kir çu kes bi makzimanê xwe nediaxivt. Piştî pirsa min dest bi axivtina Kurdî kirin“. Ma eve resmê kêmasîya me ya di vî warî da nîşan nade? Em wekî ferdên xelkê ku hatîye kolonî kirin, ne di nav paranoyayê da ne ku bêjin zimanê Kurdî maka zimanan e. Belêm xwudanderketina li zimanê ku neteweyekê ji nav kûrahîya dîrokê înayî, tête manaya xwudanderketina mirovahîyê. Rewşa me ya îro ji ya berê baştir e. Berê medyaya me nebû. Îro Tvyên me, radyo û rojnameyên me hene. 14ê Gulanê, Cejna Zimanê Kurdî ya ku KNKyê îlan kirî, bila li we hemûyan pîroz be! Li zimanê xwe yê bab û bapîran xwudan derkevin. Bi Kurdî biaxivin, têr rûmet bin. Kirmancî qesey bike! Kirmancî biwane! Kirmancî fikre xo waze!

[*] Kürt Dil Bayramı

11. 05. 2007

Kurdîya wê: ROJAN HAZIM

**

Zimanê Kurdî û Cejna Zimanê Kurdî [*]

10 Gulan 2007, Yeni Özgür Politika

MAŞALLAH ÖZTÜRK

Di roja me da, yêk ji mijarên ku zêdetir li ser tête rawestan û riberiz kirin, ziman e. Binasê ku li ser ziman zêdetir tête rawestan û riberiz kirin ji hêz û giringîya zimanî têtin. “Ziman, aletê pêşîyê yê dîroka medenîyetê ye ku gava mirov ji demê jîyana kûvî derbazî jîyana mirovbûnê bûyî. Di naskirin û têgihiştina mirov ya xwezayê da, di manadan û parvekirina digel mirovên dî da faktorekî giring e” û di eynî demî da, “di navbeyna ferd û civakê da wekî alet rola yêkparekirinê dibîne” û “berê xîmî yê bihayên civakî ye”.

Di vê kontekstê da ziman timamîya kultur, huner û bihayên hatine afirandin yên civakê ye. Ji ber vê yêkê jî zimannas û ramanwerê Elman W. von Humbolt wisa gotîye; “Zimanê neteweyekê ruha wî ye”. Bi vê gotinê ji bo neteweyekê giringîya jîyanî ya zimanî destnîşan kirîye. Li ser vê xalê neteweyan bi jîyandina zimanî xwe jîyandine, yên ku li zimanê xwe xwudan derneketine, zimanê xwe nedayne jîyandin pûç bûne. Lewma hebûn û nebûna xelkekê bi zimanê wî ve hatîye girêdan. Li goreyî hindek lêkolîneran di nav van 400 salên dawîyê da ji 1000an zêdetir ziman berze bûne çûne. Di rewşa îro da ji 6000 zimanên ku têne axivtin, bahra pitir bi tehlîkeya nînebûnê ve rûbirû ne. Tehrîbatên kolonyalîzmê, koç û emperyalîzma kulturê jî vê yêkê dilezîne. Şik têda nîne.

Yêk ji xelkên ku zerara mezin ji kolonyalîzmê, parçebûnê û koça bi darê zorê dîtî jî Kurd in. Kolonyalîzma Tirk, Ereb û Farisan ku Kurd razandine ser doşeka mirinê, bi sedsalan e xwûnê ji devê Kurdan divereşînin. Hemû bihayên neteweyî yên xelkê Kurd hatin îpotek kirin. Kurdîtî hate biçûk kirin. Lewma ew zulma ku xelkê Kurd dîtî, êşa kêşayî, çu xelkan nejîyaye. Bi taybetî TCyê [Komara Tirkîyeyê] polîtîkeke nedîtî ya asîmîlasyonê di rê bir û navên gund û çîyayên Kurdî guhortin, navên zarokên nûbûyî bi zorê kirine Tirkî û hertiştê ku bêhna Kurdî jê hat qedexe kir. Li ser vê zihnîyeta qedexetîyê ya dewletê, hebûna dibistanên bi razan yên navçeyî û TVyên Tirkî jî, asîmîlasyon rabû dereceya herî xedar.

Bi xurtbûna hereketa PKKyê ya di nîveka salên 1970yî da, qedera Kurda jî ya zimanê Kurdî jî hate guhorîn. Bi gotina birêz Mehmûd Baksî, ku em bi rehmet bi bîr tînin; “Ev zimanê ku berê tinê ji teref ronakbîran ve rexbet didît, bi derketina PKKyê ve milyonên ku zimanê wan ji teref TCyê ve hatibû kilîl kirin, vebû. PKKyê tirsa TCyê şkand. Kurdî kifinê xwe dirand û kasetên Kurdî ne tinê li Kurdistanê, li metropolan jî rexbeteke mezin dît. Gerçî astengên fermî li pêşîya zimanê Kurdî ranebibûn.

Belêm milîtanên PKKyê singên xwe beramberî fîşekan kirin sîper û dane legal kirin. Gelek xwûn rijya. Bedelê wê gelek giran bû. PKKya ku herdiçû xurt dibû, pêşîyê bi weşana rojnameyan, paşê jî bi weşana radyoyan Kurdî ji nînebûnê rizgar kir. Kovarên mîzahî yên Kurdî, pirtûkên Kurdî bazar û çarsû xemilandin. Kurdî êdî bû zimanekî axivtinê û jê hate hez kirin û lê hate geryan.“

Li ser van, kar û xebatên ji weşana Med TV heta Roj TV, ku di pêşveçûna zimanê Kurdî da roleke unîversîteyê leyist, kampanyaya Parlementa Kurdistanê ya li derveyî welat ya „Kurdî bifikire, Kurdî biaxive, Kurdî binivîse“ û konferansên li ser ziman yên ku enstituyên Kurdî amade kirî dewam kir. Û kelebçeya li ser zimanê Kurdî hatîye danan hate parçe kirin.

Li ser vê yêkê gaveke dîrokî jî KNKyê avêt. Dijî tehlîkeya otoasîmîlasyona heyî, bi armanca ku zimanê Kurdî bidin hez kirin, pêşve birin û bidin axivtin, di kombûna xwe ya giştî ya 2006ê da, biryareke dîrokî wergirt û 14ê Gulanê wekî ”Cejna Zimanê Kurdî” qebûl kir. Di manaya xwudanderketin û pêşvebirina zimanê Kurdî da ev biryara KNKyê biryareke gelek giring e. Şik têda nîne. Ev cejna ku dê ewil car 14ê Gulanê bête pîroz kirin, dê hem mil bide pêşveçûna zimanê Kurdî, hem jî dê hessasîyeta li ser zimanê Kurdî bilind bike.

Di vê çarçoveyê da ji bo xebata KNKyê ku cejna zimanê Kurdî bike tradisyon divêt destek bête dan. Rêya ku manayê bidine vê cejnê jî ew e ku, li malê, li kar, li dibistanê, li kolana, bi kurtî li hemû warên jîyanê bi Kurdî bête axivtin, bi Kurdî bête xwandin û nivîsîn û ya herî giring jî ji zimanê Kurdî bête hez kirin.

Çiku: ”Zimanê Kurdî zimanê me ye. Zimanê Kurdî ev rewşa me ye. Zimanê Kurdî hebûna me ye. Ew winda nabe, heta em hebe.”

[*] Kürt Dili ve Kürt Dil Bayramı

10. 05. 2007, Yeni Özgür Politika

Kurdîya wê: ROJAN HAZIM

**

Cejna Zimanê Kurdî

14 Gulan 2007, Yeni Özgür Politika

MEDENİ FERHO

Gelê Kurd di demjiyana îroyîn de, li ser azadî, aştî û demokrasiya cîhanê diaxive. Ev destîniya gelên bindest e. Dema gelên bindest, ji bo jiyaneke bi rûmet dest bi têkoşînê kirin, pêwiste destdirêjiyan li bextê cîhanê bikin. Destdirêjiya li bextê cîhanê, hiş û ramanên nû, siyasetên nû, felesefeyên nû di afirîne, rê û şivîleyên nû derdixe holê. Di her alî de erdhejînek çêdibe. Dema gelên bindest hebin, ademiyet nîne, mafê mirovan bin pê dibe, mafê jiyaneke bi rûmet û azad tune ye; bextê cîhanê têkçûye, zordestî, wêranî û talanê dest pê kiriye; yase, rêbaz, peyam û peymanên navneteweyî û gerdûnî ji holê hilatine. Bi gotineke din, hinek ji gelan hene ku di şaristaniya cîhanê de, di rûmetdariya jiyanê de cihê xwe ne dîtine. Lewra dixwazin bigihin xisletên pîroz yên cîhan û jiyanê. Ev jî, wî gelê pêwistî şer dike. Gelê Kurd jî, yek ji van gelan e û di nava civata cîhanê de bêxwedî û bêxwedan e. Lewra, piralî, berfireh û li eniyên cuda cuda şer dike. Dijminê gelê Kurd, dixwazin ku despotîzma pirranî û dîroka xwedest, gelê Kurd gunehkar bikin, bikujin, pîroziyên wî pûç bikin. Lê em dikarin bi şanazî û serbilindî destnîşan bikin û bibêjin ku, Têkoşîna Azadixwaz a Gelê Kurd, li dijî vê destînî û dîroka xwedest, têkoşîn kir û paşerojên gelê Kurd, ji wêranzariyê xelas kirin. Îro serazadên gelê Kurd, li her çar aliyên cîhanê, di nava şerekî piralî û berfireh de ne. Îlan kirina Cejna Zimanê Kurdî, eniyeke nû, lê dijwar ya şer e. Gelê Kurd, xwe siparta bextê cîhanê, xwe avête tor û bextê navê mirovaniyê. Lê Kurdan ev dexalet bi xwîna xwe da. Gelê Kurd ku bêbextî, bextreşî û xiyanetê baş nas dike, îro, xwedî hêz e ku nirxên xwe, bi diparêze. Yek ji van nirxan kultur e. Kultur xweser Birca babîl e. Û ziman….. Kultur eger xisletek ji ya hebûna neteweyî be, bêguman ziman xeleke sereke ye. Pir balkêş e ku gelên cîran, ji bo şaristanî û kultura xwe zindî bigirin serî li nirxên gelê Kurd dane. Feylesofê Frensî, Paul Valery dibêje: “Bedena şêr, ji lawirên dixwê pêk te”. Dijminên gelê Kurd jî, ji bo “ecdad”ê kultur û nirxên xwe çêbikin, piştî talan û diziyê, kultur, ziman û hebûna gelê Kurd înkar dikin. Gelê Kurd, li hemberî vê dorpêçana berfireh, kirêt û zexim, li gelek eniyan şer dike û “sefalet”a cîhanê diqîre. Têkoşîna 30 salî şoreşek derxistiye holê. Ev şoreş, bûye sîstem û asoyên dîtin û nêrîna gelê Kurd di çepereke berfireh de vekiriye. Greva birçîbûna Starsbourgê şerek e… Meşa Strasbourgê û hwd. şerek e… Pîroz kirina Cejna Zimanê Kurdî li payîtexta YE Brukselê, li avaniya KNKê şerek e. 10ê Tebaxa 1702 an, Saint-Just li parlamena Frensa, Destura Bingehîn pêşkêşî parlamenteran dikir û digot: Îro em li ser azadiya cîhanê diramin û diaxivin, Gelên Cîhanê we temaşe dikin û hun li hember azmuneyeke mezin in. Roja ku we Destura Bingehîn da gelê Frensa, hunê qiral, -tacîdar- ji holê rakin, hûnê bi peyama bingehîn, bersivekê bidin cîhanê. Her gel layiqî jiyana bi rûmet û xiret e. Ev gotinên ku berî 295 salan li parlamena Frensa olan vedidan, îro li salonên Kongreya Neteweyî a Kurdistanê bi rengekî cuda olan vedidin. Gelê Kurd, şerê azadiya gelên bindest dike. Cîhanê, di azmûneya azadî, mafê mirovan û huquqê navnetweyî de, di “sinif”-pol de ma. Ilan kirina Cejna Zimanê Kurdî, xwedî derketina li nirxên gelên bindest e. Di demeke ku li Strasbourgê 18 cengawerên Kurd, canê xwe, ji bo xwedî derketina li rûmet û xîreta Kurd, li ser ferşê teneşîrê dirêj kirine, îlan kirina Cejna Zimanê Kurdî, pirr watedar e. Barê vî karê pîroz li ser milên şakirdên zimanê Kurdî ye. Em çiqasî gunehkariyê bikin aliyê dijmin û kefika gunehên wan giran bikin xêr nake. Saziyên kulturî yên Kurd jî, pêwiste bizanibin ku Ferheng nasnameya zimanê gelan e û ne tenê dewlemendiya ziman destnîşan dikin, zanistiyên dema xwe jî himbêz dikin û pêwiste kêmasiyên di vê hêlê de bêne temam kirin. Larousse, xweser pirtûkxaneyek e. Ziman, saziya hunandina dengên civakî ye û xwedî taybetmendiyên giyanê neteweyî ye. W. Humboldt dibêje: Zimanê gelekî giyanê wî ye, giyanê wî jî zimanê wî ye. Barê vî karê giring li ser milên, rojnamevan, entel, rewşenbîr, arîstokrasî û pirtir ji her kesî li ser milên nivîskaran e. Pêwiste ev çînê bijarte, di berz kirin, pêşxistin û xurtkirina kadroyên gotina edebiyata Kurdî de, bi termînolojiyên cûda yên civakî û jiyanê, di rengekî şoreşî de di “sinif”- pol de nemîne. Eniya çînê bijrate, heya îro di “şerê gotinê” de, serneketiye. Hêviya me ewe ku ji niha û pê de serketin bête bidestxistin. Cejna Zimanê Kurdî, li gelê Kurd pîroz be.

**

Pîrozbahîya “Cejna Zimanê Kurdî” ji nav gerîlla jî hat.

Nivîskar û ronakbîr Hesen Huseyîn Denîz digel pîrozbahîyê, nivîsarek jî şand. Belêm mixabin ku ji ber mîzanpaja rûperan me birek ji nivîsarê wergirt. Name û nivîs li jêr in:

Hevalê Rojan,

Beyankirina we ya li ser Cejna Zimanê Kurdî min xwend, gelekî kêfxweş bûm. Veqetandina rojekê ji bo zimanê kurdî pêwîstiyek û grîngiyek e. Bi vê sedemê ez jî cejna we pîroz dikim û hêvî dikim ku ji aliyê gelê me ve weke cejneke netewî were pejirandin, himbêzkirin û pîrozkirin. Em jî tişta ji destê me were, emê bikin.

Li gel silav û rêzên germ.

Hesen Huseyîn Denîz

13 Nîsan 2007

**

ZIMAN HEBÛN E;

BÊZIMANBÛN TINEBÛN E!

Dawî, em Kurd jî bûn xwedî cejneke zimanê xwe. Ji aliyê KNKê (Kongreya Neteweyî ya Kurdistanê) ve, roja 14ê Gulanê wekî Roja Cejna Zimanê Kurdî hatiye pejirandin û beyankirin. Destpêkê em vê rojê li tevahiya mirovên kurd û li giştiya mirovahiya cîhanê, ya bi sedê salan e li hemberî qirkirina li ser gelê Kurd, zimanê Kurd, çand û wêjeya Kurd bê deng dimînin dikin ku belkî bi saya vê roja cejna zimanê Kurdî hinekî bala wana bikişe ser nirxên Kurdan û hinek ronahî bikeve wijdanê wan û ji bo rakirina zulma li ser zimanê me qe ne nebin alîkarê dagirkerên Kurdistanê.

Dîsa hêvîdar im ku ev cejna 14ê Gulanê ya ji aliyê KNKê ve hatiye beyankirin ji aliyê tevahiya sazî, rêxistin, dezgeh û kesayetên Kurdî ve were pejirandin û rûmeteke tê xwestin were dayîn. Divê neyê jibîrkirin ku ziman navgîneke gelemperî ye; ew ne zimanê beşekê, çînekê, komekê, zayendekê yan girseyekê ye. Ew zimanê giştiya nijadekê û kesên wî zimanî bikar tînin e. Bîrûbaweriya wan kesan çi dibe bila bibe zimanê wana dikare hevbeş be û rêzikên rêziman, xwedîderketin û jiyandina rêziman her kes pêwîst û girîng dibîne. Kesên demokrat jî, yên sosyalîst jî, yên lîberal jî, yên faşîst jî ger di nava civakekê de cih digrin û ew civak zimanekî bikar tîne, bê ku van cudahiyan bidin ber çav, pêwîst e her kes li ziman xwedî derkeve û bide jiyandin. Ji bo vê em wekî civaka Kurd jî; cudahiyên ramanî, olî, zayendî çi dibin bila bibin, divê em tev li zimanê xwe xwedî derkevin û ger ji aliyê cihekî ve ji bo lipêşxistin û jiyandina zimanê me gaveke erênî li ku derê were avêtin, divê wekî ew gav ji aliyê me ve hatiye avêtin em lê xwedî derkevin û bidin jiyandin.

Bi vê hizirê hêvîdar im her Kurd li vê pêngava ji aliyê KNKê ve hatiye avêtin xwedî derkeve û ji bo pêşdebirin û jiyandina wê hemû hêz û jêhatiniya xwe derxîne holê.

Bi van hest û ramanan ez Cejna Zimanê Kurdî li tevahiya Kurdan cardin pîroz dikim.

Li gel silav û rêzên Kurdinî.

HESEN HUSEYÎN DENÎZ

**

Pîrozbahîya Samî Tan, serokê Enstîtuya Kurdî ya Stanbolê:

Cejna Zimanê Kurdî pîroz be!

Me jî dixwest di vê roja girîng de di nav we bin, lê belê ji ber pirsgirêkên vîzeyê me nekarî li wir amade bin. Têkoşîna gelê kurd a ji bo azadî û parastina nirxên neteweyî her ku diçe geş û gurtir dibe. Zimanê kurdî girîngtirîn nirxê neteweyî ye. Parastin û pêşvebirina zimanê kurdî barê ser milên hemû mirovên azadîxwaz e. KNK‘ê di warê têkoşîna parastin û pêşvebirina zimanê kurdî de gaveke girîng avêt û 14ê gulanê wekî Cejna Zimanê Kurdî destnîşan kir. Em vê rojê di serî de li rêberê gelê kurd û li têkoşerên azadîxwaz, li hemû kurdên azadîxwaz pîroz dikin. Em bawer dikin ku dê ev roj di geşbûna doza parastin û pêşvebirina zimanê kurdî de bibe destpêkeke nû. Bi van bîr û baweriyan em Cejna Zimanê Kurdî li we pîroz dikin û rêz û silavên xwe pêşkêş dikin.

Samî Tan

Serokê Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê

Berdevkê demê yê Tevgera Ziman û Perwerdehiya Kurdî (TZPKurdî)

11 Gulan 2007

**

Nûçeyên ji Kurdistanê yên li ser pîrozîya

”14ê Gulanê, Cejna Zimanê Kurdî”

Li Elkîya Hekarîya jî Cejna Zimanê Kurdî hate pîrozkirin

Li Navçeya Elkî ya Hekarîya bi munasebeta 14ê Gulanê Cejna Zimanê Kurdî, banga xwudanderketina li zimanê Kurdî hate kirin. Rêxistina Partîya Civata Demokratîk (DTP) ya bajêrkê Elkî, li ser “14ê Gulanê Cejna Zimanê Kurdî” daxuyanî da çapemenîyê. Şehridarê Elkîyê, Faîk Dursun û Serokê Rêxistina DTPyê ya navçeyê Yusuf Temel jî di nav da nêzîkî 100 kes beşdarî daxuyanîya ku li avahîyê DTPyê ya navçeyê hatîye dan bûn. Serokê Rêxistina DTPyê ya Elkîyê Yusuf Temel, di daxuyanîyê da bal kêşa ser asîmîlasyona ku li ser zimanê Kurdî tête meşandin û wisa got: ”Tinê binasê (sebebê) hebûna me xwudanderketina li çand û ziman me ye. Em Kurdîyê pêşda bibin û dewlemendîyên wê bi cîhanê bidin nasîn.” Piştî axivtinan hindek nivîsarên li ser zimanê Kurdî hatin xwandin û derheqê ziman da agahî hatin dan.

14.05.2007, Elkî

**

Li Wanê jî ”Cejna Zimanê Kurdî” hate pîroz kirin:

WAN - Partiyên sîyasî û rêxistinên civakî yên sivîl yên li Wanê, “14ê Gulanê, Cejna Zimanê Kurdî” bi daxuyanîyekê pîroz kirin. Rêxistina DTPyê ya Bajêrê Wanê, GOÇ-DER, YODER, Şaxê ÎHDyê, TUHAD-DER, Şaxê KURDÎ-DERê, Komeleya Hevwelatîyên Azad, Navenda Çand û Hunera Serhedê, Mala Dengbêjan û TZP-Kurdî, bi munasebeta “14ê Gulanê, Cejna Zimanê Kurdî” li Kuçeya Hunerê daxuyanîyek hevpar dan çapemenîyê. Li ser navê sazîyan Rêvebirê Şaxê KURDÎ-DERê yê Wanê Selîm Ozkan daxuyanî xwand. Ozkan, dîyar kir ku ziman nasname, rûmet û hebûna miletekî ye û da zanîn ku miletekî bêziman weke miletekî mirî ye. Ozkan, got ku mixabin bi salan e ji alîyê hêzên serdest ve bi rengên cuda li ser ziman û bihayên xelkê Kurd yên herî xwezayî polîtîkên inkar û ji halê rakirinê têne meşandin. Ozkan, îna ziman ku di serî da ziman, bihayên neteweyê Kurd têne inkar kirin, ji ber vê yêkê bi rengekî sîstematîk zext û zorên li ser xelkê Kurd têne zêde kirin. Ozkan, got ku bi taybetî jî li ser çand, huner û zimanê Kurdî polîtîkên qedexekirin, inkar, asîmîlasyon û nînekirinê têne domandin. Ozkan, daxuyand ku her ku xebatên parastin û pêşxistina nasname û zimanê Kurdî geş dibin, ev polîtîkên inkar û nînekirinê jî zêde dibin. Xebatên parastinê her roj zêdetir dibin.Ozkan, bal kêşa ser xebatên parastina zimanê Kurdî û wisa pê da çû: ”Li hemberî van polîtîk û kiryarên li dijî huqûq û mirovahîyê têkoşîna ji bo parastina nasname û zimanê Kurdî jî, her roja diçe geş û gurtir dibe. Têkoşîna hişyarî û hişmendîya parastina zimanê Kurdî û şikandina polîtîkên asîmîlasyon û otoasîmîlasyonê her roja diçe pêş ve diçe. Nîşana vê yêkê ya herî berbiçav jî îlankirina “Cejna Zimanê Kurdî” ye.” Ozkan, bang li hemû Kurdan jî kir û wisa dawî li axivtina xwe îna: ”Em bang dikin ku hemû derdorên Kurd û xelkê Kurd bi çu rengî polîtîkên asîmîlasyon û otoasîmîlasyonê qebûl nekin û li dijî vê yêkê derkevin. Divêt neyê ji bîr kirin ku ziman nasname û rûmet e, divêt wekî hemû xelk û neteweyan li nasname û rûmeta xwe xwudan bête derketin. Bi vê munasebetê, em bi hêvîya ku hemû zimanên cîhanê û zimanê Kurdî azad bibin Cejna Zimanê Kurdî li xelkê Kurd pîroz dikin.”

DÎHA - YENİ ÖZGÜR POLİTİKA

15 Gulan 2007

**

ji rojnameya Yeni Özgür Politika û ajansa DIHAyê:

Pîrozîyên dî yên ”14ê Gulanê, Cejna Zimanê Kurdî”

KNKyê 14ê Gulanê wekî Cejna Zimanê Kurdî îlan kiribû. Ji bo vê yêkê pêr li gelek cihan Cejna Zimanê Kurdî hate pîroz kirin.

14ê Gulanê ku ji alîyê Kongreya Neteweyî ya Kurdistanê (KNK) ve wekî ‘Cejna Zimanê Kurdî’ hate îlan kirin, bi resepsîyonekê li merkeza KNKyê li Brukselê hate pîroz kirin. Li Wan û Enqereyê jî bi şahîyan hate pîroz kirin. Herwisa, şehridarîya Pirsûsê jî şahîyek organîze kir. Dîsa li navçeya Elkî ya Hekarîya jî bi munasebeta 14ê Gulanê Cejna Zimanê Kurdî, banga xwedîderketina li zimanê Kurdî hate kirin.

Resepsîyona KNKyê bi axivtina Endamê Konseya Rêvebir ya KNKyê û herwisa Serokê Komisyona Ziman û Perwerdeyê ya KNKyê Rojan Hazim dest pê kir. Gelek kes beşdarî resepsîyona ku li merkeza KNKyê ya li Brukselê hatîye amade kirin bûn. Hazim di axivtina xwe da roja Cejna Zimanê Kurdî pîroz kir û got: “Îro 14ê Gulana 2007ê ye û di dîroka Kurdistanê da ewil car e ku rojek wekî “Cejna Zimanê Kurdî” tête pîroz kirin. Zimanê Kurdî yêk ji wan zimanan e ku cejnek heq kirîye. Heta îro gelek ziman bi ber asîmîlasyonên xelk û dewletên serdest ketine û hindek ji wan jî mixabin ku helîyane û ketine nav rûperên dîrokê. Belêm, zimanê Kurdî ji vê kadastrofa mezin, bi ket û rabê jî be, xwe rizgar kirîye û jîyana xwe garantî kirîye. Ev berxwedana zimanê Kurdî di kêm zimanan da tête dîtin. Kêm ziman hene ku li ber asîmîlekirin û birandina herî dijwar karîne xwe li ser pêya jînde bihêlin. Gerçî ew êrişkarîya asîmîlasyonîst hêj jî dom dike li ser Kurdî û bi taybetî jî li parçeyê bakur, li Tirkîyeyê, Tirkîzasyon di dereceya herî birandêr da tête domandin. Belêm heke bi giştî li rewşê bête nêrîn, herçend jar û lawazkirina Kurdî bête dîtin jî, lê mirandina Kurdî ji teref asîmîlatorên Tirk ve êdî ne mumkun e, ji ber ku bizava neteweyî ya xelkê Kurd, wekî pêla ava biharê fûrya ye û ev pêşkevtine tesîra pozîtîv li ser ziman jî dike û bi kar înana Kurdî her diçe pêşdikeve. Vêca ji ber vê berxwedana pîroz ya zimanê Kurdî ya beramberî asîmîlasyona Tirkî û zimanên dî yên dewletên serdest yên Kurdistanê, “cejna ziman” êdî heqê zimanê Kurdî ye jî.” Hazim bi bîr xist ku, KNKyê sala 2006ê, bi pêşnîyara “Komisyona Ziman û Perwerdeyê ya KNKyê” 14ê Gulanê wekî roja”Cejna Zimanê Kurdî”qebûl û îlan kirine û “14ê Gulanê, Cejna Zimanê Kurdî” li neteweyê xwe, li neteweyê Kurd pîroz kir. Piştî axivtina Hazim, endamê komisyona ziman Nîzamedîn Togûç jî axivtinek kir. Her wisa Hozan Dilovan bi cumbuşa xwe û kurê wî Reşo jî bi meya xwe, sazbend Hekîm jî bi bilûra xwe muzîkeke xweş pêşkêşî mêhvanan kirin. Ji bîyanîya nivîskar Dogan Ozguden û xanima xwe, serokê Institute for International Assistance and Solidarity, Gerd Greune, ji Belçîk û çend kesên dî yên Belçîkî beşdarî resepsîyonê bûn. Ji organîzasyonên Kurdan jî, serokê KNKyê Alî Yigit, serokê Kongreya Gel Zubeyir Aydar, serokê PYDyê Fuad Barzan, serokê Enstîtuya Kurdî ya Brukselê Derwêş Ferho, serokê Civata Îslamî ya Kurdistanê Mela şafiî, serokê Yêkitîya Mamostayên Kurdistanê Muharrem, ji Yek-Komê Bahadîn Dogan, temsîlkarê PDK-Iran, Kawa, ji nivîskaran Haydar Işik, Medenî Ferho û ji Roj TV û Radyoya Dengê Mezopotamyayê û herweha gelek mêhvanên dî jî beşdarî resepsîyonê bûn. Di resepsîyonê da xwarinên edetî ji mêhvanan ra hatin pêşkêş kirin.

‘Xwedî li zimanê xwe derkevîn’

Herwisa ‘14ê Gulanê  Cejna Zimanê Kurdî’ li Wanê jî bi şahîyan hate pîroz kirin. Di şahîyan da bang li hemû kesan hate kirin ku li dijî asîmîlasyon û zulma  li ser ziman, herweha otoasîmîlasyonê têbikoşin û xwedî li ziman derkevin. Şahîya ji alîyê şaxê KURDÎ-DERê ya Wanê ve hatîye organîze kirin, li Salona Navenda Çand û Hunerê ya Serhedê (SKSM) hate kirin. Rêvebirê şaxê KURDÎ-DERê Selîm Ozkan ku axaftinek kir, îna ziman ku ew dê ji bo rakirina asîmîlasyona li ser ziman, têbikoşin. Ozkan, bang li hemû Kurdan jî kir ku li dijî zulm, asîmîlasyon û otoasîmîlasyona li ser zimanê Kurdî têbikoşin û xwedî li zimanê xwe derkevin. Piştî axivtinê, şahî bi şanoyek ku bi yêk kesî tête leyistin û mijara wê asîmîlasyon û otoasîmîlasyona zimanê Kurdî bû, dom kir. Bername bi stranên dengbêjên Mala Dengbêjan ve dawî bû.

Li Enqereyê eleqeya ciwanan zêde bû

Li Enqereyê jî, bi heman munasebetê, ji aliyê Meclîsa Tevgera Ziman û Perwerdahîya Kurdî (TZPKurdî) ya Enqereyê ve, li avahîyê Kurd-Derê şahîyek hate kirin. Gelek kes ku piranîya wan ciwan bûn beşdarî şahîyê bûn. Şahî bi rêzgirtina şehîdan dest pê kir. Di şahîyê da endamê Meclisa TZPKurdî ya Enqereyê Îhsan Kandemîr, li ser manaya rojê axivtinek kir û li ser giringiya cejnan ya di jiyana kesan û civakê da rawesta. Kandemîr weha got: “Cejn di jîyana kesan û civakê da di heman demî da şahî ne.” Piştî axivtinan, kifteya xav hate çêkirin, şano û leyizên Kurdî hatin nîşandan û çîrokên Kurdî hatin gotin. Şahîya ku dengbêjên Kurd bi dengên xwe rengîn kir, bi dîlanê bi dawî bû.

Cejna Zimanê Kurdî li Pirsûsê hate pîroz kirin

Şehridarîya Pirsûsê, bi munasebeta ‘14 Gulan Cejna Zimanê Kurdî’ li Salona şanoyê ya Navenda Çandê ya Prz. Îmam Şahîn şahîyek pêkîna. Di şahîyê da Serokê Rêxistina DTPyê ya Rihayê Îbrahîm Bînîcî, şehridarê Pirsûsê Ethem Şahîn, Serokê Rêxistina DEHAPê ku xwe fesh kir ya Rihayê Ahmet Dagtekîn, nûnerên KESKê, dayîkên şehîdan û nêzîkî 100 kes amade bûn.

Di şahîyê de Endamê Kurdî-Derê Cûdî Îmrek, îna ziman ku ziman nasname, rûmet û hebûna miletekî ye. Îmrek, daxuyand ku ji bo ku zimanê Kurdî pêş bikeve û dewlemend bibe, lazim e hemû civak di hemû warên jiyanê da bi Kurdî biaxive û wiha got: “Divêt êdî em dest ji zimanê serdest û bîyanîyan berdin. Pêwist e zimanê civakê, zimanê bazirganîyê û zimanê siyasetê bibe Kurdî. Heta ku di hemû qadên jîyanê da Kurdî neyê bikarînan, pêşve naçe. Mirov bi zimanê xwe mirov e. Dîsa neteweyek bi zimanê xwe heye.”

CÎK: Inkara Kurdî ne li goreyî musulmantîyê ye

Dîsa Civaka Îslamî ya Kurdistanê (CÎK) ji bo 14ê Gulanê Cejna Zimanê Kurdî daxuyanîyeke nivîskî weşand û got ku inkara zimanê Kurdî ne li goreyî îslamîyetê ye. Serokê CÎKê Mela Şafiî bal kêşa ser xebata Ehmedê Xanî û got; “Em îro ji mamosteyên Kurd dixwazin ku wekî mamosteyê mezin ji Kurdî hez bikin û xwedî li Kurdî derkevin.” Mela Şafiî da zanîn ku Kurdî zimanekî bi qîmet e û xwest xwedî li zimanê Kurdî bê derketin.

16 Gulan 2007

Yeni Özgür Politika,

Navenda Nûçeyan

**

Li Hekarîya pîrozîya

”14ê Gulanê, Cejna Zimane Kurdî”

Kurdî-Der, li avahîyek li kêleka Aka Hali Saha ya Geverê hate vekirin. Şehridarê Çolemêrgê Metîn Tekçe, şehridarê Geverê M. Salîh Yildiz, Serokê Giştî yê Kurdî-Derê Mehmet Mazhar Akbaş û nûnerên rêxistinên civakî yên sivîl bi tevahî nêzîkî hizar kes beşdarî vekirina avahîyî bûn.

Rêvebirê şaxê Kurdî-Dera Geverê Qahir Bateyî ku di merasima vekirinê da axivtinek kir, got ku vekirina şaxê Kurdî-Derê di nihe da watedar e. Bateyî, dîyar kir ku di demekî ku zulma li hemberî zimanê Kurdî zêde bûye da şaxê komeleyê vedikin û wiha dom kir: “Tam di serdemeke ku zimanê me bi nînebûnê ra rû bi rû maye da vekirina sazîyek wiha, wê di hêla xwedîderketina gel ya li zimanê xwe da, ristek giring bilîze. Ji ber ku zimanê me rastî otoasîmîlasyonê têt. Herçiqas pergal ji bo nînekirina zimanê me di nav hewildanan da be jî, em jî li hemberî ziman û çanda xwe, xerîb dimînin.”

Serokê Giştî yê Kurdî-Derê Mehmet Mazhar Akbaş jî dîyar kir ku Kurdî di nav zimanên hatine qedexekirin da cih digire û wiha dom kir: “Mirov nikare li hemberî vê yêkê nerazîbûn nîşan nede. Ji ber ku ev zimanê pir dewlemend, Mem û Zînan, Cegerxwînan û gelek bihayên dî ku bûne destan, derxistiye holê. Ji ber vê yêkê, hurmeta xwe ji bo kesên ku zimanê Kurdî belav dikin û di vê rêyê da gelek bedêl dane pêşkêş dikim. Hebûna miletekî, bi zimanê wî xuya dibe.” Şehridarê Gêverê M. Salîh Yildiz jî di axivtina xwe da got ku sazîyên ji bo azadkirin û ragihandina Kurdî hatine ava kirin, gelek pêş ketine.

Piştî axivtinan, kokteylek hate dan û bi awayekî temsîlî, dersa ziman û perwerdehîya Kurdî hate dayîn.

DÎHA / ÇOLEMÊRG

16 Gulan 2007

Yeni Özgür Politika, Navenda Nûçeyan

**

Nameya li ser 14ê Gulanê

Bo Samî Tan

Serokê Enstîtuya Kurdî ya Stanbolê

Kek Samî,

KNKyê bi pêşnîyara « Komisyona Ziman û Perwerdeyê ya KNKyê » 14ê Gulanê wekî roja « Cejna Zimanê Kurdî » qebûl û îlan kirîye. Kongreya KNKyê ya 2006an di 13-14ê Gulanê da pêkhat. « Komisyona Ziman û Perwerdeyê ya KNKyê » di roja duyê ya kongreyê da, anku di 14ê Gulanê da hate damezrandin.

Komisyonê jî gava li ser xebata bi giştî zimanê Kurdî plan û programa xwe amade kirî, bo zimanê Kurdî jî bi giringî li ser hewcehîya « cejna zimanî » rawesta û ev roja duyê ya kongreyê, anku 14ê Gulanê, bi yêkdengî wekî roja « Cejna Zimanê Kurdî » teklîf kir û bi yêkdengî jî hate qebûl kirin.

Ev gave di kombûna 12ê Tebaxa 2006ê da li Kolnê ji teref hemû rêxistinên sosyopolîtîk û sosyokulturel ve jî hate qebûl kirin û KKKyê jî destekeke mezin da vê biryarê.

Ewil car dê 14ê Gulana 2007ê bête pîroz kirin.

Bi hêvîya ku bibe çeperekî xurt yê bizava parastina zimanê Kurdî.

14ê Gulanê, Cejna Zimanê Kurdî li xelkê me, li we hemûyan pîroz be.

Digel silavên dostane.

ROJAN HAZIM

Serokê Komisyona Ziman û Perwerdeyê ya KNKyê

11 Gulan 2007

**

Spotên Kampanyaya zimanê Kurdî

Mesajên kurt û balkêş ji bo xelkê Kurd:

Dayê, babo, digel min bi Kurdî biaxivin!

Em dayîk, divêt digel zarokên xwe bi Kurdî biaxivin!

Kurdî makzimanê me ye, divêt em zarokên xwe bi Kurdî mezin bikin!

Kurdî makzimanê me ye, Kurdî zimanê bab û bapîrên me ye, divêt em bi Kurdî biaxivin!

Kurdînîya xwe divêt em bi Kurdî bikin!

Kurdîyê biparêzin, çiku parastina Kurdî, parastina Kurdetîyê ye!

Zimanê Kurdî, stûna ragir ya neteweyê Kurd e, wê stûnê saxlem ragirin!

14ê Gulanê, Cejna Zimanê Kurdî ye, bila li xelkê Kurd pîroz be!

Her reng nivîsa xwe bi Kurdî xiyal bikin û bi Kurdî binivîsin!

Nûçeyên jîyanê bi Kurdî bibihîzin û bixwûnin!

Em Kurdî biaxivin, Kurdî bixwûnin û Kurdî binivîsin!

Axivtin, xwandin û nivîsîna Kurd, divêt bi Kurdî be!

Bo hunermendê Kurd, hunera herî mezin, hunera xwe bi Kurdî kirine!

Kurd î? Pêşîyê bi zimanê xwe, bi Kurdî biaxive, paşê jî çend zimanan bizanî fayde ye!

14ê Gulanê, Cejna Zimanê Kurdî ye, ji bîr nekin, pîroz bikin!

14ê Gulanê, Cejna Zimanê Kurdî, bila li neteweyê Kurd pîroz be!

* Komisyona Ziman û Perwerdeyê ya KNKye *

**

14ê Gulanê, Cejna Zimanê Kurdî li Kurdistana Federal jî hate pîroz kirin.

Nûçeyê li jêr ji DIHAyê ye û di Özgür Politikayê da hate weşandin.

Kurdî nasnameya Kurdan e

 ‘14ê Gulanê’ ku ji hêla Kongreya Neteweyî ya Kurdistanê (KNK) ve wekî ‘Cejna Zimanê Kurdî’ hatibû îlan kirin, ji hêla roşinbîrên [ronakbîrên] Herêma Kurdistana Federal ve jî bi erênî hate pêşwazî kirin. 

Roja 14ê Gulanê piştî ji hêla Kongreya Neteweyî ya Kurdistanê (KNK) ve wekî ‘Cejna Zimanê Kurdî’ hate îlan kirin, li tevahîya deverên Kurd lê dijîn tête pîroz kirin. Li Herêma Kurdistana Federal jî ev roje bi erênî hate pêşwazî kirin. Roşinbîrên li Herêma Kurdistana Federal ev roj li hemû gelê Kurd pîroz kirin û nêrînên xwe yên derbareyê rojê da ji DÎHAyê ra înan ziman. Mamoste Mihemed Osman li ser mijarê daxuyand ku bi salane ji bo standartkirina Kurdî xebatê dimeşîne û di vê mijarê da pirtûk nivîsîne. Osman, nêrînên xwe yên li ser 14ê Gulanê bi van gotinan înan ziman:

‘Pirsgirêka sereke jî cudabûna zaraveyan e’

“Ji bo neteweyan ziman pir giring e. Ji ber vê yêkê jî Kurdî nasnameya hemû Kurdan e. Lazim e hemû hewildan û xebatên me ji bo pêşvebirina Kurdî bin. Di zimanê me Kurdî da niha hindek pirsgirêk hene. Pirsgirêka sereke jî cudabûna zaraveyan e. Lazim e ev kêşe bête çareser kirin. Lazim e zaraveyên nêzîkî hev bên cem hev û yekitîyek di nav zimanê Kurdî da çêbibe.“

‘Alfabeya Latînî zêdetir li gorî kurdî ye’

Li ser cudabûna alfabeyên ji hêla Kurdan ve têne bikarînan jî Osman derbirî ku piranîya Kurdan tîpên Latînî dizanin û bi kar tînin. Osman axivtina xwe weha domand: “Herweha tîpên Latînî zêdetir li goreyî Kurdî ne û pêdivî û peywirên zimanê Kurdî baştir bi cih tînin. Ji ber ku ev alfabe ji bo hemû zaraveyên Kurdî tête bikarînan û guncan e jî. Ku alfabeya Latînî bête bikarînan, dê ev yêk di nava hemû zaravayan da standartbûnekê pêkbîne. Bikarînana tîpên Latînî û hevgirtina zaravayan, dê ji bo standardbûna ziman bibe bingeh.” 

‘Binemaya herî mezin ziman e’

Dîroknas û Helbestvan Abdulxaliq Sersam jî îna ziman ku meseleya herî mezin ya di destê Kurdan da mayî zimanê Kurdî ye. Sersam wiha dirêjî da axivtina xwe: “Ziman bingehê her tiştî ye. Tiştê neteweyan dike netewe ziman e. Miletekî ku zimanekî yekgirtî û dewlemend hebe çu caran ji holê ranabe. Hêvîya min ew e ku hemû roşinbîr [ronakbîr] ji bo zimanê Kurdî bixebitin. Lazim e em zimanek wisa pêşve bibin ku li Amed, Hewlêr, Mahabad û hemû Kurdistanê pê biaxivin. Ez dixwazim hemû Kurd ji zaravayên hev fêhm bikin...”

15 Gulan 2007

ADNAN MISTEFA / NÎHAT KAYA

DÎHA / HEWLÊR

YENİ ÖZGÜR POLİTİKA

**

[Ev nivîsên li jorî di KNK Bulten hj. 3, Tîrmeh 2007ê da hatine weşandin.]

**

Zimanê me; nasname û rûmeta me ye

Cemîl BAYIK

23 Gulan 2007

[Serkanî: www.azadiyawelat.com]

Yek ji polîtîkayên civakî yên ku mêtingehkarî herî zêde serî lê dide asîmalosyon e. Ev bişavtin û tunekirina çanda gelekî îfade dike. Armanca mêtingeriyê ew e ku bi ziman û çanda xwe ziman û çanda kurdî bêtesîr bike, bifetisîne. Ziman û çanda mêtingeriyê bi vî awayî pêşve diçe, di qada xwendin, nivîsandin, axaftin, siyaset û aboriyê de dibe çand û zimanê rêxistinbûn û xweîfadekirinê.

Heke bêdilî kurdî were bikaranîn, hîngê zirarê dide kesê dişixulîne. Di van mercan de ziman û çanda mêtingeran, ziman û çanda kurdî tîne rewşa ku nikaribe xwe ser piyan bigire. Ji ber ku ziman û çanda kurdî nebûye zimanê serdest ê nivîskî, bisazîbûna xwe û yekîtiya xwe pêk neaniye dikeve rewşekê ku nikaribe xwe biparêze û bijî. Êdî di van mercan de asîmîlasyona li ser gelê kurd wê tenê bi qada ziman û çandê ve bi sînor nemîne, wê di tevahî qada civakî de pêk were û her biçe wê hebûna gelê kurd bikeve xetereyê. Êdî wê di her qadê de sazkirina xwe li gorî mêtingeriyê pêk bê û wê ji rastiya xwe dûr bikeve. Di bin zext, komkujî, înkar û îmhayê de bi nasname, ziman û çanda xwe jiyana serbest û azad wê pir zehmet bibe, helîn, tunebûn her biçe wê kûr bibe

Li ser gelê kurd tunekirin û ji xwe dûrxistineke bêînsaf diqewime. Ya ku pêk tê tam polîtîkayeke nijadkujiyê ye. Di encama vê polîtîkayê de gelê kurd civaka mêtinger re dibe yek. Ev ketina bin fermana mêtingeriyê ye. Heta ziman û çand neyê tunekirin ne gengaz e ku nasname, heyîn û azadiya gelekî bê tunekirin. Ziman nasname, ruh, hebûn, pêşeroj û kesayetiya gelekî ye. Gelê zimanê xwe winda bike, gelekî ku ev hemû winda kiriye û tune bûye. Tu gelek nikare bê ziman bijî, nikare nasname û hebûna xwe biparêzê. Bê ziman pêş nakeve û wê hebûna xwe winda bike. Ziman; xwe pêşxistin, xwe îfade kirin, xurtkirin, xwe dan qebûlkirin, hebûna xwe dan pêkanîn, kesayet, nasname û bidestxistina ruh e.

Dixwazin bi qedexekirina kurdî, bi zorê, zimanê xwe bikin serdest wê armancên xwe pêk bînin. Gelekî ku zimanê xwe winda bike wê hişmendiya xwe, wijdana xwe winda bike, wê wateya xwe, hebûna xwe, rûmeta xwe her tiştê xwe winda bike. Ger gelê kurd dixwaze bijî divê li hemberî vê xwedî li zimanê xwe derkeve, biparêze û pêş bixe. Divê bi kurdî fikirîn, axaftin, nivîsandinê, pêşxistina yekîtiya zimanê kurdî mutleqe û bêyî derengî weke erka pêşîn bide pêşiya xwe û bi ser bixe. Yên hişyariya wan a ziman nebe li hemberî gel û civakê jî hişyariya wan pir zêde çênabe, ger hebe jî seqet e.

Bi awayekî rast bi zanebûna civakekê, rast teşegirtina wê, pêkanîna hebûna wê, bi pêşketina zanistiya ziman û dîrokê gengaz e.

Tu civakeke ku ev zanistiya wê nebe, winda kiribe nikare derfeta jiyanê peyda bike. Ya ku gelê kurd û kurdan bi rastiya dîrokî re rast bide naskirin, bigihîne hev û wê bixe riya pêşketina azad bi awayekî têkûz bi nivîskî û devkî bikaranîna zimanê kurdî ye.

Gelê kurd gelê herî kevin ê Rojhilata Navîn e. Ziman û çanda kurdî, ziman û çanda ku destpêkê şoreşa neolîtîk dayî destpêkirin û dayî pêşxistin e. Çavkaniya ziman û çanda me ji koka hind-ewropî pêk tê. Gel, ziman û çandeke ku şaristanî afirandiye, her tiştê şaristaniyê pêk aniye lê ji aliyê şaristaniyê ve hewl tê dayîn bê tunekirin û înkarkirin. Ê şaristaniya Sumer derbasî qadên din kirî gelê kurd e.

Tevî ku şaristanî pir tiştan deyndarê gelê kurd e, ji vî gelê ku ew afirandiye tolê hiltîne. Weke destpêkê zext û asîmîlasyona Sûmeran li ser kurdan pêş dikeve. Her diçe ev zêde dibe û heta roja me tê û şeklê di roja me digire. Bi netew-dewletê re pêvajoya asîmîlasyonê ya li ser ziman û çanda kurdî kûrtir dibe. Zext û bandora tirkî, erebî, farisî pêş dikeve. Mêtingerên ku derfetên ziman û teknîkê yên zêde dibin bi kar tînin, ziman û çandên xwe pêş xistine, zexta siyasî zêde kirine, bi vê yekê ziman û çanda kurdî perçiqandine û anîne radeya tunebûnê.

Li xwedîderketina nasname, ziman û çanda kurdî dikin rewşa sûcê herî giran, bi cudakarî, xiyanetê ve wekhev dibînin, kî bêje ew heye û ji bo pêşketina wî bikeve nav hewldanekê weke sûcdar tê îlankirin û tê cezakirin.

Herî hindik qasî mêtingeran çînên serdest ên kurd jî ji vê encamê berpirsiyar in. Di dîroka me de serdestên kurdan berjewendiyên xwe di hevkariya bi mêtingeran, bi hêzên dagirker re, di teslîmbûn û bi xulamtiya wan de dîtine. Çînên serdest ên kurd, weke mêtingeran ziman û çanda kurdî kêm xwe dîtine, jê dûr ketine, xweziya xwe bi ziman û çanda mêtingeran anîne, ew esas girtine, pêşketina wê çandê teşwîq kirine. Di pêşxistina asîmîlasyonê de, di tunekirina ziman û çanda kurdî de adeta bi dilxwazî erk girtine ser xwe. Serdestên kurdan ku ketine bin xizmeta mêtingeran, yê ziman, çand û nasnameya kurdî parastî jî gelê kurd e. Gelê kurd ku karî hebûna xwe biparêze, bigihe roja îro, ev bi hêza ziman û çanda kurdî gengaz bûye. Çavkaniya esasî ya ev ziman û çand derxistî û pêşxistî, jiyana gelê kurd û berxwedana nîşan wî ye.

Piştî ku Tevgera Azadiya Kurd di bin pêşengiya Rêber APO de pêş ket, bi vê re pêşî li hewldanên asîmîlasyonê yên mêtingeran û serdestên kurdan ên ji wan re xulamtî dikirin hatiye girtin. Vê hêz daye berxwedana pêkanîna nasname, ziman û çanda kurdî.

Berî têkoşîna Tevgera Azadiyê kurdîtî adeta belaya serî bû û reva ji vê belayê pêş diket. Di nav kurdan de pêvajoya ber bi mêtingeriyê ve bazdan, bi wê re bûyîna yek, bi vî awayî bûyîna “zilam” û peydakirina derfetê jiyana fizîkî bi lez bû. Ev lezbûna pêvajoya tunebûnê bû. Bi Tevgera Azadiyê re pêşî li vê hatiye girtin û bûyîna kurd, bi kurdî axaftin, zimanê kurdî jiyîn bûye weke rûmetekê. Ev destkeftiyeke pir girîng e, lê pêwîst e ev hîn bêhtir were têkûzkirin. Tevgera Azadiya kurd merc û derfetên pêşketina nasname, ziman û çanda kurdî afirand.

Di roja me de bikaranîna teknolojiyê jî ji ber tevahî qedexekirin bêwate hîştine, êdî ew cih û derfet çêbûne ku ziman û çanda kurdî cihê jiyanê ji xwe re bibîne û pêş bikeve. Erka her mirovekî/e kurd e ku kesên di vî warî de kedayî pîroz bike, ji hewldanên wan re bibe alîkar. Divê her kurdek pêşxistina ziman û çanda xwe weke erka xwe ya esasî fêm bike.

Divê ji zimanê xwe, çanda xwe hez bike, bide hezkirin. Divê bi zimanê xwe biaxive, bi zimanê xwe binivîse, bi çanda xwe bijî. Ev çand û ziman, çand û zimanekî ku şoreşa herî bingehîn a mirovahiyê pêk aniye, pir nirxên mezin pê daye qezenckirin. Divê her mirovekî/e kurd bi ziman û çanda xwe şanaz be. Divê zimanê mêtingeran ji zimanê axaftin û   nivîsandinê derxe, divê bi çandên         wan nejî, ji asîmîlasyon û xwe tunekirinê re xizmet neke.

Yekîtiya ziman, yekîtiya gelekî diafirîne, pêşketina wê jî pêşketina gelekî, mezinbûna raman û rihê wî pêk tîne û têkneçûyî dike. Cejna zimanê kurdî, ji yekîtiya zimanê kurdî, pêşketina wê, weke zimanê axaftin û nivîsandinê di nav gelê kurd de serdestbûna wî re xizmet dike. Azadbûna kurd û têkneçûna wî pêk tîne. Fikirîn, jiyan û berxwedana hevbeş, tenê bi hebûn, yekîtî û pêşketina ziman gengaz dibe. Xwe naskirin, xwe pênasekirina gelê kurd bi pêşxistina zimanê kurdî gengaz e. Pêkanînên mêtingeran ên tunekirinê yên li ser ziman û çandê em dikarin bi xwedî derketina li ziman û çanda xwe berteref bikin.

Ji bo ku em hebûna xwe pêk bînin, xwe bidin qebûlkirin, ji bo em bikaribin bi azadî û demokratîk bijîn ferz e ku em zimanê kurdî weke zimanê axaftin û nivîsandinê pêş bixin. Xwedîderneketina li ziman û çanda xwe, windakirina nasnameya xwe, qebûlkirina bêşexsiyetî û bêrûmetiyê, pejirandina mirinê ye. Ya mêtinger didin ferzkirin, dixwazin pêk bînin, ya ji bo kurdan layîq dibînin, ev e. Tu mirovekî/e kurd a mêtinger layîqê wî/ê dibîne qebûl nake, berevajî wê li hemberî vê pir hêrs dibe, vê yekê vediguherîne rastiya zanistiyê, zanistiyê vediguherîne rêxistinê, rêxistinê vediguherîne çalakiyê, çalakiyê jî vediguherîne serkeftinê.

Rûmeta civakî bixwebawerbûn, li xwe xwedîderketin e. Hêza xwe zanîn û pêşxistin e. Ev jî li ziman, çand û nasnameye xwe xwedî derketin e. Cejna zimanê kurdî li tevahî gelê me pîroz be. 

***

[Rojnamevan: Tahir Elmas]

Pirsên Yeni Özgür Politikayê

Intervûya

bi ROJAN HAZIM ra 

‘Ziman bi perwerdeyê rizgar dibe’

”Zimanê Kurdî bi taybetî li bakur û di nav tixûbên fermî yên Tirkiyeyê da di xeterê da ye, lê bi bilindbûna têkoşîna azadiyê ve, ew vîraja tirsbar hatîye zivirîn, ji ber hindê jî ne li ber mirinê ye. Ji çembera mirinê xilas bûye.”

Pirs:

1- KNK’ê Roja Zimanê Kurdî çawa û ji bo çi îlan kir?

2- Li gorî we ziman çi ye, rola ziman di civakê de çi ye?

3- L gorî we zimanê kurdî di bin xetereyê de ye? Hûn dikarin rewşa zimanê kurdî ya îro çawa rave bikin?

4- Di demên dawî de ligel asîmîlasyonê oto asîmîlasyon jî tê niqaşkirin. Der barê mijarê de dîtinên we çi ne?

5- Zimanê kurdî dikare çawa bê rizgar kirin? Proje û xebatên KNK’ê çi ne, çi difikire?

6 - Derbarê Konferansa Zimanê Kurdî de ji kerema xwe tu dikarî agahiyê bidey?

TAHİR ELMAS, YÖP

Bersiv: ROJAN HAZIM, Serokê Komisyona Ziman û Perwerdeyê ya KNKyê

1.       KNKyê di 13-14 Gulana 2006ê da kongreya xwe ya ji nû ve avakirinê [reorganîzasyonê] pêkîna. Di roja duyê ya kongreyê da, anku di 14ê Gulanê da li ser ziman û perwerdeya Kurdî biryarên giring hatin standin. Avakirina Komisyona Ziman û Perwerdeyê jî yêk ji wan biryaran bû. Komisyonê programeke xebata li ser ziman û perwerdeyê amade kir. Li goreyî vê programê kampanyaya li ziman xwudanderketinê hate plan kirin. Dijî asîmîlasyona dewleta Tirk û xemsarîya xelkê Kurd bi xwe ya di derheqê bi kar neînana ziman da, anku dijî otoasîmîlasyonê xebateke xurt hate organîze kirin. Daku şuûra neteweyî ya xwudanderketina ziman bête bilind kirin û ziman bête parastin, hewcehî bi çeperekî saxlem yê bizava zimanî hebû. KNKyê biryar da ku ”14ê Gulanê” bike roja ”Cejna Zimanê Kurdî” û hersal ev edete bête domandin ku bîr û hizira li ziman xwudanderketinê bête saxlem kirin. Cara pêşîn jî di ”14ê Gulana 2007ê” da bi resepsîyonekê li merkeza KNKyê, li seranserê Kurdistanê û li dîasporayê jî bi boşahîya xelkê ”14ê Gulanê, Cejna Zimanê Kurdî” hate pîroz kirin. Di serî da KCKyê bi hemû sîstem û mekanîzmayên xwe ve piştevanîya vê biryara KNKyê kir û li bizava ziman xwudan derket. Di roja cejnê da serokê ”Konseya Rêvebir ya KCKyê”, Murat Karayilan bi vîdeoe programekê, digel berpirsiyarên komisyona ziman û perwerdeyê ya KNKyê, Instîtuya Kurdî ya Brukselê, Yêkitîya Mamostayan, Civata Islamî ya Kurdistanê û Yêk-Komê beşdarî programa zindî ya ROJ TVyê bû. Karayilan wisa got di mesaja xwe da: ” Biryara 14ê Gulanê, bi roja zimanê Kurdî be, em jî biryareke di cih da dibînin. Bila rojeke zimanê Kurdî jî hebe. Zimanê Kurdî belkî di dîrokê da, zimanê herî zêde kevn û di heman demî da zimanê herî zêde di bin zextê da mayîye. Ji bo wê jî zimanekî wiloyî qedîm û pîroz, rojeke xwe hebe di cih da ye. Ji ber wê yêkê em biryara we ya ji bo 14ê Gulanê bi roja zimanê Kurdi be, em piştbazîya wê dikin…” [KNK Bulten, hj. 3, r. 13.Tîrmeh 2007]. [[Tam jî li vê xalê, dixwazim bêjim ku ev mesaja Karayilan, ya pîrozîya ewil ya Cejna Zimanê Kurdî bû. Di serê meha Gulana îsal da dewleta Tirk ji bilî êrişên hewayî, şerê psîkolojîk jî dike û daku xelkê Kurd demoralîze bike, dengûbehsên nerast yên kuştina Karayilan belav dike. Ji ber protestoya vê êrişa dewleta Tirk û propagandaya şerê psîkolojîk, bi manaya piştevanîya bizava neteweyî, ”Cejna Zimanê Kurdî” ya îsal, bila dîyarî têkoşîna Murat Karayilan be.]].Li bakur û Tirkîyeyê jî TZP Kurdî û Instîtuya Kurdî ya Stanbolê digel gelek komeleyên dî yên Kurdî cejna ziman bi boşahîyeke mezin pîroz kirin. Herweha li başûr, li rojhilat û başûrarojava jî cejna ziman hate pîroz kirin. Ev tradisyon dewam dike. Îsal jî Komisyona Ziman û Perwerdeyê ya KNKyê û Înstîtuta Kurdî li Elmanya bi hev ra, bi konferanseke li ser zimanî, li Berlînê pîroz dikin. Konferans û pîrozîya cejna zimanî ya îsal bi sloganên ”Parastina zimanê Kurdî garantîya paşeroja neteweyê Kurd e” û ”Bo her reng asîmîlasyona li ser zimanê Kurdî êdî bes e!” têne kirin. Piranîya dewlet û neteweyan cejnên zimanê xwe hene. Bi van cejnan bizava li ziman xwudanderketinê tête xurt kirin. Bi taybetî ji bo zimanê Kurdî, ku adeta li ber aşê asîmîlasyonê tête hêran, cejna zimanî hêzeke nû ya li ziman xwudanderketinê ye û herweha motîvasyoneke ku xelk hem bihayê zimanê xwe bizane, hem jî biparêze.

2.       Ziman hem aletê têkilî û di hevdu gihiştinêye, hem jî huvîyeta xelk û neteweyan e. Herdu fonksîyon jî bêyî hevdu nabin û hevdu timam dikin. Rola ziman bi mîsyonê ziman ve girêdayîye. Ziman ji bo hemû xelk û neteweyan, civatan nîşaneya ”hebûn”ê ye. Ziman bêyî xelk û netewe, xelk û netewe bêyî zimanê xwe nabin. Pêkve hene. Bîr û hizir bi rêya zimanî reng û rûyî dide civatê. Lewma rola zimanî bingehîn e di jîyana xelk, netewe û civatan da.

3.       Zimanê Kurdî bi taybetî li bakur û di nav ”tixûbên fermî” yên Tirkîyeyê da di xeterê da ye, lê bi bilindbûna têkoşîna azadîyê ve, ew vîraja tirsbar hatîye zivirîn, ji ber hindê jî ne li ber mirinê ye. Ji çembera mirinê xilas bûye. Belêm li milê dî, di prosesa pêşveçûna zimanî da astengên mezin jî hene. Yêk ji wan asîmîlasyona dewletê ye, yêk jî otoasîmîlasyona xelkê bi xwe ye. Li Tirkîyeyê, her diçe nufûsa Kurd ya bi zimanê xwe, bi Kurdî, diaxive kêm dibe. Eve bi serê xwe xeterekê îfade dike. Jar û lawazbûna ziman digel xwe feqîrî û xîzanîya zimanî jî tîne. Ziman ji alîyê term û gotinan ve kêm dimîne. Gava ziman di nav sîstemê perwerdeyê da nehate bi kar înan, bivê nevê ziman paş dikeve û îro zimanê Kurdî li bakur û Tirkîyeyê bi vê tehlîkeyê ve rûbirû ye. Ji alîyê bi giştî zimanê Kurdî ve jî, du alfabetî pişta bizava pêşveçûna zimanî dişkêne û tesîreke gelek negatîv li yêkitîya zimanê Kurdî dike.

4.       Asîmîlasyon, ji teref dewletên dagîrker û kolonyalîst ve tête kirin û êrişa kuştinê ya li ser zimanî ye. Otoasîmîlasyon jî ji teref xelkê bindest ve mixabin tête kirin û xelkê bindest zimanê neteweyê serdest bi kar tîne, bihayî nade zimanê xwe û di bizava xwudanderketina zimanê xwe da xemsarîyê dike. Ev nisaxîye bi taybetî li bakura Kurdistanê û Tirkîyeyê heye ku avê dikêşe ser aşê asîmîlasyona dewleta Tirk ya li ser zimanê Kurdî. Ji ber hindê jî, divêt hem dijî asîmîlasyonê, hem jî dijî otoasîmîlasyonê, anku asîmîlasyona xwebixwetî reftareke xurt bête nîşan dan û têkoşîneke organîze bête dan.

5.       Heke em bi hevokekê bêjin, rizgarîya nîhaî ya ziman bi rizgarîya xelkê Kurd û Kurdistanê ya mezin ve girêdayîye. Lê eve proseseke dirêj e. Ji ber hindê, têkoşîn pêkve divêt bi zimanê Kurdî bête dan. Anku zimanê Kurdî divêt bête jîyandin. Eve jî bi rik bi kar înana zimanî dibe. Di jîyana rojane da, di her xeleka jîyanê da divêt zimanê Kurdî bête fonksîyonel kirin. Bilindkirina vê şuûra neteweyî giring e û KNK bi van reng xebatan dixwaze di gava pêşîn da vê bîr û hizirê bide rûniştandin. Li alîyê dî, ziman divêt di nav sîstemê perwerdeyê da bête bi kar înan. Zimanek heke nebe zimanê perwerdeyê, bivê nevê paş dikeve, çiku ji fonksîyonelîya jîyanê dûr dikeve. Lewma divêt giringîyeke mezin bête dan ji bo bizava zimanî ku bikeve nav sîstemê perwerdeya fermî li Tirkîye, Îran û Sûrîyeyê. Yêk ji karên sereke û bingehîn yê KNKyê jî ev e ku neteweyê Kurd serwext bike, têbigihîne ku li zimanê xwe xwudan derkeve.

6.       Konferansa Zimanê Kurdî, di programa Komisyona Ziman û Perwerdeyê ya KNKyê ya 2006ê da ji xwe hebû. Planê komisyonê ew bû ku di midehê du salên xebata KNKyê da ev konferanse bête kirin. Ev konferansa di ”14ê Gulanê, Cejna Zimanê Kurdî” da li Berlînê tête kirin, li goreyî vî planî digel Instîtuta Kurdî li Elmanya bi hev ra hatîye organîze kirin. Di konferansê da zêdetir pirs û pirsgirêkên zimanî yên giştî, rewşa zaravayan û polîtîka ziman dê bête axivtin. Ji hemû parçeyên Kurdistanê û dîasporayê niviskar, ronakbîr û akademîsyenên Kurd hatine vexwandin. Konferans du roj in, 14-15ê Gulanê, li avahîyê Parlementa Eyaleta Berlînê, li Salona Kulturê tête kirin. Problemên zimanê Kurdî helbet tinê bi yêk-du konferansa çareser nabin, lê axir bi giştî konferans platformên gotûbêj, axivtin û riberizan e. Ev konferanse jî xelekeke ji wan rêze xebatan. Ev platformên zanyarî ji alîyê dayîna perspektîvan ve, relatîven jî be, xizmeta pêşvebirin û çareserkirina pirsên zimanî dike. Ev konferanse ji alîyê beşdaran ve jî têr û tijî ye û em di wê bawerîyê da ne ku dê encamên bikêr, berwer û çêker ji konferansê derkevin.

8 Gulan 2008

Not:

Ev roportaj di YENİ ÖZGÜR POLİTİKA, 14 Gulan 2008 û KNK Bulten, hj. 6, Teşrîn-Mijdar 2008ê da hate weşandin

serî