pave

 

Cranya ba

 

 

 

ROJAN HAZIM

 

anitosa@gmail.com

 

 

Di jyan da hindek tit hene ku by xwastin by hilbijartin terchkirina mirov pktn. Peydabna mirov bi xwe j yk ji van byeran e. u kes dayk bab xwe bi daxwaza xwe nahilbijre. Mirov ji prosesa xwezay ya gihitina hev ya dayk baban av xwe vedike dinyay. Yn ku byne binas hatina mirov ya dinyay, d ji aly byolojk ve yk dayk e, yk j bab e. Bi timam wek v prosesa peydabna mirov nebe j, cranbyn j bi git ne bi daxwaz ye. ertn jyan v yk kiv dikin. Di jyana gundewary da, mumkun e ku imkan mirov hebe ku cran xwe hilbijre anj bibe cran mirovek bi dil xwe. L bel, ev imkane di jyana ehrewary da hergav ne mumkun e. Li bajrek mezin xaneyeke di apartmaneke pirqat da mirov qismet xwe ye. Raz b raz neb, k b cran ew e.

 

Eve di hevtixbya xelk welatan da j wisa ye. u xelk, xelkek d bi rizaya xwe wek cran nahilbijre. ertn poltk, sosyolojk, cografk demografk taynker in di v war da. Bo nimne; Kurda ev crann xwe yn ro bi rizaya dil xwe nehilbijartine, bo xwe nekirine cran. Tirk ji ol beyarn n Man li ser pita hespokn xwe hatine, digel welat me welatn gelek xelkan j dagr kirine xwe bi dar zor kirine cran!. Cranbyna Ereban j wisa ye bi er islam xwe gihandine ber tixbn Kurdan. Belm ev cranetya van xelkn serdest by dil pkhatibe j ro d bye realteyek mixabin. Ji bil cranbyna bdil, ev cranetye bye kence toka mirin j di stuy xelk Kurd da. Anku cranetyeke jahrn. Digel v rasty j Kurd ne dij cranya van xelkan in. L bi v cranya nemirov zalimane j qayl nnin. Kurd li cranyeke dostane, cranyeke wekhevane, cranyeke azadane cranyeke atyane digerin.

 

Gotineke klask e di lteratura epgiry bi git br hizira humanter da: Biratya xelkan!. Wek gotineke abstrak helbete xwe e herweha xwe j tte ber guh. L eve di rastya jyan da u cara manayeke konkret fade nake di jyana Kurdan da j u cara cih xwe negirtye. Bi taybet bi nav xelkn serdest yn cran, rvebiryn poltk, hukmetan ev edebyata biraty bi armanca berjewendyn xwe yn serdest dagry gelek hostane bi kar nane hj j tnin. Dsa ev rvebiryn dagrker kolonyalst hevdny j di aroveya v biraynya ne birayane da bi kar tnin: Em birayn musulman in!. Dagrker van gotinn sihr birayn hevdnya islam bst ar seet wek bent di dev xwe da dicn dixwnine ser mirov Kurd!. Birayn hevdnya di ferhenga wan da manaya ku Kurd j j istifade bikin, xrek j bibnin nade. Manaya ku ew tdigihin ev e: Em bira ne, em musulman in, ferqa me ji hev nne, l ub me bin, bibine em! Anku bibine Tirk, bibine Ereb bibine Faris!. Tit ku ew ji birayn hevdny tdigihin ev e!.

 

Di v war da Tirk ji hemyan pvetirin!. Tirka ji bo v edebyata birayny gelek teor j afirandine: Kurd birayn me ne, iku di esl xwe da Tirk in! V gotin j tra nekirye wisa gotine: Kurd Tirkn esl ne! ya her balk j gotina Kurd Tirkn iyay ne! ye. [Ji xwe em qet ji w komedya ku goya nav Kurd ji kartkurta li ser rvena befr peyda bye behs nekin!]. Gava Kurdan wacibn birayny ji wan xwastin j, bersiva wan hazir e: Aa eve i ferq cudahye hn dikin. Em hem bira ne, hem j dn me j yk e! dibjin bi riryeke mezin. Di biraynya wan da cih wekhevy nne. Heq huqq birayny di deftera wan da nay nivsn. Ya wan biraynyeke zupzuha ye!. Ev biraynya bmana p ji aly Ereb Farisan ve j tte dubare kirin.

 

Helbet zik Kurdan gelek tr e ji van gotinn xir xal! i birayn? Di biraynya tin byolojk da j wekhev, heq huqq kamilen nne, heta ku di biraynya Tirkan, Ereb anj Farisan ya destkir [sn] da hebe. Di ser da Tirkan hem dagrkern d pkve istismara birayniy kirine heta ro ew dilsax navya Kurdan bi niyeteke gelek xirab dij Kurdan bi kar nane. Lewma Kurd li birayny nagerin divt negerin j. Biray ku di ser da ziman nasname hem hebnn d yn xwumal j hatine standin i reng bira ye? d u hukm v biraynya ku Tirkan dagrkern d avtine ber Kurdan nemaye. Biraynya ku dagrker j behs dikin, bi gotina amyane, bi timam direw e!.

 

Bae Kurd li i digerin? Kurd li cranyeke ba, cranyeke wekhevane, cranyeke dostane, cranyeke azadane cranyeke atyane digerin divt bigerin. Kurd ro hem ji aly cograf ve, hem j ji aly sosyolojk demografk ve digel Tirkan xelkn d yn serdest cran in. L bel, cranyeke bmaf, bhuqq, newekhev, zalimane neyarane heye ro. L Kurdan prosesa guhorna statuya kevin daye dest p kirin d ev re meyye. Droka ku serdestan bi direwa biraynya ne birayane nivs ro ji aly Kurdan ve hatye p kirin. Kurdan ew edebyata direwn ya birayny serbin kirye. Cranya bi rast cran d ji teref  Kurdan ve tte ava kirin. V proses dest p kirye heta cranya li ser bingeh serxwebn pktt j d dom bike. Statuya ku ro li bara Kurdistan [Kurdistana Federal] pkhat j rengek v cranbyn ye. Eve d li pareyn d j pkbt ew roj j ne dr e. Ji bo pkve man anj pkve jyana digel van xelkn serdest, lla gotina birayny hewce nne. Di nav statuyeke otonom, federal, konfederal da jyan anj avabneke cuda wek dewleteke serbixwe bi birayny ve girday nne. Kurd bi cranyeke ba j dikarin bi van xelkan ra li rex hev gelek atyane bijn.

 

Kurd divt ji v kompleksa birayny xwe xilas bikin v edebyata birayny terk bikin. Tkilyn ji bo cranyeke ba esasen pdiv ne. Bo bi hev ra jyaneke azadane, wekhevane, atyane yarane, bo pkve jyaneke li ser esas cranyeke ba divt xebat bte kirin tkon bte dan. Divt gelek akera ji dewlet xelkn serdest ra bte gotin ku, em Kurd cranyeke kamilen ba dixwazin. Statu i dibe ferq nake, otonom be, federasyon be, konfederasyon be anj serxwebn be, Kurd cranyeke wekhevane, azadane, atyane dostane dixwazin. Avakirina cranyeke ba bi v reng mumkun e divt mumkun bikin.

 

ROJAN HAZIM

 

25 ir [Oktober] 2010

 

ser