pave

                   

ntervya 

digel edtor git y 

Medya TVy, Ferda etn

 

 ROJAN HAZIM

***

Derketina organn weangerya Kurd, bi git piran ve encama refleksa netewey civak ye. Ji v al ve, ji dezgehn apemen weangerya li chan ji ertn hebna wan, cudatir e. Ev taybetye di Med TV Medya TVy da akeratir konkrettir in. Med TVy, nuqteya dawy dana dv van riberizn li ser hebna ziman, mzk kultura Kurd yn dewleta Tirkyey, ku evro hj j didomne. Med TV, daw li direwn ferm gevezetyn serdest entelektuel na. Kurda cara pn bi sstemek ku serdest nikarin r li ber bigirin, xwe fade kirin deng xwe gihandine xelkn d. Di v xal da, inkara dewleta Tirk kesteke micid xwar pit v kestin j bi hem hza xwe ve, ji cepheyn poltk, ekonomk dplomatk ve ri Med TV Medya TVy kir

 ***

Ev nterv ber ku Medya TV bte girtin, hatib plan kirin pirs j hatibn andin. Belm, bans em bjin, tam di w dem da ew biryara poltk ya di bin kiras huqq da ji aly dadgeha bilind ya Fransay ve hate dan 12 Sibat Medya TV hate girtin. d, pit v biryara neheq bdad, amadekirina v ntervy giringtir hewcetir dib. Ji ber ku, Med Medya TV, irskn py yn medyaya bnahy elektronk ya Kurd bn. Di w atmosfer konjonktra girtina Medya TVy da, me ji berpirsiyar Medya TVy tika kir ku bi bhna fireh bersivan bidin binasn girtin j li ser bersivan zde bikin. Ferda etn, pit ku xwe ji karbarn xwe sivik kir, bersiv andin. Belm bersivdan kete nav w dem rawestandina wean, ku demek li ser dev kr b, demek navbir b. Li milek realteyeke konkret li ber avan b, bdad j be, poltken Medya TV hatib girtin, l li mil d j Medya TV bi tradisyona xwe ve dihate jyandin, ku evro j dij. Lewma, me j form pirs bersivan di aroveya dem niha y borda parast. Ji xwe mexsed li ser Medya TVy agahdarbn agahdarkirin b, ku di bersivan da hem perspektva weangery, hem j pratka weangery ya Medya TV y, hetta ya Med TVy j, tte dtin. Ev nterv ji alyek ve j, b notek ji bo drok, ku li ser weangerya Med Medya TVyan v tradisyon, fikreke zelal j dide.

Medya TV, wek dewsgira Med TVy, di demn weana xwe da roleke giring leyistin. Ew bn ziman, hawar gazya bizava netewey ya xelk Kurd. Ew strn peng yn weangerya bnahy elektronk ya Kurda bn. Wan r vekir pit destpka wan, TVyn d j yn satellt yn Kurdan vebn. Med Medya TVyan, di weangerya bi git Kurd da roleke ore leyistin. Ew di esman sah y Kurdistan da strn ge bn. Dewleta Tirkyey bi hem leyiz desseyn dijminane, ew dane girtin, l nikar ronahya wan tar bike. Ew li ber per esman sah y Kurdistan hj j dibiriqin. Li tenita wan, strn d rz bne chana br hizir ya xelk Kurd ge dikin. Esman Kurdistan, bi Med Medya TVyan, Kurdistan TV Kurdsatan, Mezopotamya TVyan nihe j bi streke d ya biriq, bi Roj TVy ve xemilye. Strn ge biriq u cara ji esman narijin. Xwkn Med Medya TVyan, -(Ger Kurd zdetir bira dibjin, l v car bila wekhev pkbt!)-, Kurdistan TV, Kurdsat, Mezopotamya TV Roj TV, gelek jnde dnamk, rola xwe ya ragihandin, tgihandin, serwextkirin, zana agahdarkirina xelk Kurd didomnin. Ew, -bi hem fermyetn xwe ve j bin-, herweha deng, hawar, gaz, ziman huvyeta xelk Kurd in bi v msyon weann xwe didomnin. Ew pencereyn xelk Kurd in ku vedibine chana xelkn d. Xelk Kurd bi van pencereyan xelkn d yn cihan dibne xwe bi wan dide dtin zann. Di gihitin pvena br hizirn netewey da, di prosesa netewebna modern avakirina binaxeya dewletbn da, rola TVyn Kurd gelek e. Bi avakirina van dezgehn ragihandin, xelk Kurd nan yar neyaran da, ku ew bi hz iyana xwe dikarin organn dewletbna xwe ava bikin biafirnin. Xelk me, bi rya van TVyan li arnikar welat dinyay haj xwe dorber xwe dibe, hiyar dibe. Ji bo paeroj, xm dewleta serbixwe netewey ya Kurdistan bi van kar xebatan saxlem dibe, dwarek qam li ser v xm bilind dibe. Ji xwe ew bi xwe j kon pramd dewletbn ne. Van kar xebatan bi teknka satellt ji 1995 pve dest p kir ku gava pn, wek maka Medya TVy, ya Med TVy b. Digel hem km kasyan, Med Medya TVyan, bi ryek sp xizmeteke bi xr br kirin, di v war da tecrubeyek ava kirin r li ber dewsgirn xwe xwe kirin. Nihe chana medyaya bnahy elektronk ya xelk Kurd, bi TVyn hey roj bi roj pdikeve, zengntir dibe. Em hvi dikin ku hejmara TVyn Kurd zdetir be... Xelk Kurd, di war medyaya bnahy elektronk da, irskn xwe yn ewil, bnahya avn xwe yn py, Med Medya TVyan ji br nake, d rz vna xwe herdem biparze wan bi br bne.

Em li jr ntervya digel koordnator git y Med Medya TVyan, Ferda etn pk we dikin. etn, di bersivn xwe da, agahyn giring ronker dide. Em j v ntervy by komentar herwek xwe diwenin dyarya brnana Med Medya TVyan dikin. 

ROJAN HAZIM

Sibat 2004

***

Digel ku em we nas dikin, l axir bi gotina klask, hn dixwazin, bi kurt j be, xwe bidin nas kirin?

Ferda: Ez li sala 1960 li naveya Baskil ku girday Eleziz ye, hatime dinyay. Min Fakulteya Huqq ya Unversteya Stanbol xilas kir. ar sala awkat (parzer) kir. Li sala 1992 seredtorya heftenameya Yeni lke (Welat N) edtor rvebirya rojnameyn zgur Gndem (Rojeva Azad) zgr lkey (Welat Azad) kir. Sala 1995 mecbr mam ku terka welat bikim. Min 1998 li Med TVy, 1999-2000 j li rojnameya zgr Politikay (Poltka Azad) koordnatorya git ya wean kir. Li saln 2002 - 2004, (heta hatye girtin), j koordnatorya weana git ya Medya TVy bi cih na.

Hn dikarin behs maceraya damezrna Medya TVy bi kurt j be bikin? Ez bjim TVyn satellt yn ewil yn chana Kurd, Med-Medya TV bn, ma ne wisa ye? We boi hewceh bi v aparat dt?

Ferda: Di apemenya Kurd ya li ar paeyan derketye meydan da, di sedan weann nivsk da, di radyo televizyonan da, mirov dikare bje ku armanceke hevpik hissyateke kolektv pkhatye. Mirov herwisa dikare bje ku, eve dij poltkn serdestan ya red, inkar asmlasyona li Kurdistan, armanca xelkek ya ji bo jyandin domandina by rawestan ya ziman, kultur xwebnya netewey ye. Derketina organn weangerya Kurd, bi git piran ve encama refleksa netewey civak ye. Ji v al ve, ji dezgehn apemen weangerya li chan ji ertn hebna wan, cudatir e. Ev taybetye di Med TV Medya TVy da akeratir konkrettir in. Med TVy, nuqteya dawy dana dv van riberizn li ser hebna ziman, mzk kultura Kurd yn dewleta Tirkyey, ku evro hj j didomne. Med TV, daw li direwn ferm gevezetyn serdest entelektuel na. Kurda cara pn bi sstemek ku serdest nikarin r li ber bigirin, xwe fade kirin deng xwe gihandine xelkn d. Di v xal da, inkara dewleta Tirk kesteke micid xwar pit v kestin j bi hem hza xwe ve, ji cepheyn poltk, ekonomk dplomatk ve ri Med TV Medya TVy kir. Mirov dikare bje ku, ji sala 1995 pve, yk ji armanc hetta ykemn armanca dplomasya dewleta Tirk, girtina van televozyonan bye. Bi git Kurd bi taybet j tradisyona Med TVy, pit hinde tkon, komer tecrubeyan nikarin bne asteng kirin. Di prosesa sivlzasyona mirovahy da, jyana xelk Kurd ya bi reng xwe, ziman, kultur huvyeta xwe, end xwezay mafek proz be; hebna medyaya Kurd j, wek encama v maf xwezay, hind mer pdiv ye.

We nav logoyn Med Medya TVyan awa hazir kirin? Boi ev nav ev logo?

Ferda: Navn Med TV Medya TV, xwudann eyn orjn kan ne. Med, di drok da yk ji sivlzasyonn her giring in, ku byne dewlet. Medya di eyn dem da tte manaya welat ku Kurd l dijn. Xelkek heke poltkn mha inkar heta nveka hestyn xwe bij, ma ne normal e ku, di war apemen weangery da, adyeta xwe di dereceya her bilind da fade bike herweha hewcehya bi kar nana semboln xwe bi akeray his bike? Di rengn herdu televizyonan da j cihek taybet y rengn zer, sor kesk hene. Ev renge di logoyan da j hatine bi kar nan. Sembolek, heke yn ku te inkar dikin, wek mocek (boxe) ku sor dibne, har, hc travmatk bike, di eyn dem da abn keyfeke mezin bide we, hem nadeke rast e, hem j tercheke aqilane ye. Di encam da, btehemmulya dewleta Tirk ya li beramber van hers rengan rika xelk Kurd ku hem meydann jyan bi van hers rengan ve xemilandin, helbet bne logo sembola dezgehn her giring yn xelk Kurd.

We keng dest bi weann test normal kir. Weann test dirj ka?

Ferda: Ji bo herdu televizyonan j demn dirj yn test nehatin vebirn. Ez bjim, herdu televizyona j du mehan weana test kirin.

Di destpk da we end seet wean kir ber girtin end seet wean dikir?

Ferda: Medya TVy bi 12 seetan dest bi wean kir. Ber ku bte girtin j 13 seetan wean dikir.

Weann we end seet zind, end pakt bn?

Ferda: Seda 30 weann Medya TVy zind bn. Eve bi giran paneln riberiz, programn mzk ahy bn.

Malyeta weangerya TVy divt giran be. Rewa fnansal ya we awan e, hn reklaman werdigirin?

Ferda: Medya TV, bi zdeh ve, bi hevkarya xelk Kurd, ya wexfn ku xizmeta ziman kultura Kurd dikin, hatina reklaman firotina program dokumantern arv mesrefa xwe derdxe. Televizyon, li gorey ertn em tda, hatineke ba ji reklaman werdigire.

Rvebirin dareya we awa dibe, ez bjim TVya we, dezgehek frmaya prvat ye, ne wisa? Di dareya we da sstemek kolektv demokratk heye, an tarzek hyerark sentralst?

Ferda: Televizyona me herwek emsaln xwe tte di r birin. Hem organek ku ji tevay dezgeh berpirsiyar, hem j organek ku tin ji rvebirina dar ve berpirsiyar heye. obeyeke ku kar bar bac sgortey, huqq burokratk muhasebey bi r ve dibe j heye. Medya TV hem frmayeke ku li gorey esasn ticar, hem j ji aly xebata weangery prensbn kar ve j li gorey pvn demokratk kar dike. Ry w y sentralst hyerark km e, l ry w y demokratk hevray girantir li ptir e.

Di nav xebatkarn we da rewa profesyonel amatory awan e?

Ferda: Di nav xebatkarn me da yn ku perwerdeya rojnamegery dt xwudan tecrube j hene, yn ku cara pn di televizyona me da dest bi rojnamevany kir j hene. Mirov dikare bje ku di hejmara herdu cnan da terazyek (balansek) heye. Di war teknka deng, ronah rejy da j herwisa ye.

Angajmana poltk ya TVy heye? Heke hebe, hn terazya w awa radigirin? Di TVy da bi git perspektva we ya weangery i ye?

Ferda: Helbet xeteke deolojk poltk girday v j terchn televizyona me hene. Dtina w ya li ser chan, rojhilatanavn Ykitya Ewrpay net e. Maf azadyn kesane, biratya xelkan, azad wekhevya wan, termn at demokrasy, wek aroveyeke deolojk poltk di Med Medya TVyan da giranya xwe hergav parastin. Ji bo v arovey, her gav sanyey hewceh bi kontrol darekirin nne. Xebatkarn me, edtorya me hem komisyonan ev aroveye di zihna xwe da ba gihandine bi cih kirine. Ji ber hind, pv terazya w xwe bi xwe tte dtin ragirtin xwe diafirne.

TVya we, di weangerya xwe da end ferm, end sivl e? Hn tixb fermyet sivlyet awa tesbt dikin? Hn end otonom in beramber fermyet?

Ferda: Riberizn li ser balt serbixwetya organn apemeny ji ber were hatine kirin. Hj j dom dike ev riberize. L bel, li ser ry erd u organn wean ne bal ne. Bixwaze j nikare bibe. Di jyan da, poltk da, kultur huner da, di lnrnn dorber da, di ravekirina termn terorzm, meryet, at demokrasy da balt awa nabe, organeke wean ya bal j nabe. Organeke wean boi tte damezrandin? Bik ji bo armancek, bo weangerya ku xizmeta armanc bike. Ji ber hind, lnrna Medya TVy ya li ser pirsgirkn git yn mirovahy areserya pirsgirka xelk Kurd, xeta poltk weangery gelek vekir net e. Di v yk da, tagra tkona azady ya Kurd e. Belm, ev tagrye, nate manaya ku ji aly organk ve girday rxistin be, wek xelekeke rxistin kar bike li gorey program destra rxistin weangery bike. Xebatkarn Medya TVy, edtorn w, komteya wean, xet huvyeta w dizanin, lewma bi zanah tev karbarn Medya TVy bne. Ji ber v end, tkilyn di nav karbar xebat da, ne li ser balanseke wek dev kr ne herweha ne j her meh, her heft heroj tne kontrol kirin destwerdan l dibe.

Otorteya tek tin ya ku ji xeta Medya TVy, poltka wean, amadekirina programan, danana programn n anj rakirina wan berpirsyar, komteya wean rvebirya TVy ye. Di poltka weana me da, prensbn me yn git yn li ser wean mutereka asgar ya xebatkarn me, zelal e. Li pirs pirsgirkn bi git mirovahy, xelk Kurd tevah bindestan xwudan derketin; avakirina kultureke pkevt ku di pratk da gotinn at, azad, wekhev dady, realize bike van hemyan bi weangeryeke ku ji prensbn unversal pkhat, bi cih bne... Ji ber hind, Medya TV, di amadekirina xeta wean, naveroka programan, mijarn ku li ser bne axivtin aktuelkirina wan da, hind hn bjin rehet azad e.

Di nav programn we da para weann li ser mijarn sosyal, kultur, huner, folklor, aktuel, magazn, ne poltk seda end in?

Ferda: Di Medya TVy da, para programn poltk, aktuel riberiz seda (%)17 ye. N programn ney %26, yn kultur, huner mzk %28, programn bikan (zarokan) % 8, programn perwerdey % 8 yn danasn reklaman j % 13 ne.

Ziman sereke ferm y TVy Kurd ye, ne wisa?

Ferda: Bel, Kurd ye.

Hn kjan zaravayn (diyalekt) Kurd bi kar tnin? end, anku para wan seda end e? Hn terazya (balansa) di navbeyna karnana zaravayan da awa bi kjan krteran radigirin?

Ferda: Bi giran zaravayn Kurmanc, Soran Zazak carna j Hewraman Lor bi kar dihat, belm para wan seda end b, rast nikarim agahyeke net bidim.

Hn zimann kmanyn d yn etnk yn li Kurdistan bi kar tnin? end di kjan programan da?

Ferda: Di Medya TVy da, %1.5 Ereb, %3.25 Suryan bi kar hat.

Hn bi kjan zimann biyan programan dikin? end di kjan programan da?

Ferda: Di Medya TVy da, demek kurt bi Ingilz ne hatin xwandin, wek d bi u zimann ewrp wean nehat kirin.

Bi taybet para weana bi Tirk seda end e? Heke para sed bilind be, boi?

Ferda: Weana bi Tirk %18 b. Ev tekabul ne programn poltk riberiz dikir.

end kes kar dikin di TVy da? Para jin mran awan e di nav hem xebatkarn we da?

Ferda: Nzk 200 (du sed) kes kar dikin ji wan j 70 kes jin in.

Kalteya weana we awan e? Hn bi xwe j raz ne?

Ferda: Di naveroka weana me da kalte u cara ne bes ye. Di nav programn ku em di wenin da, di brann snema, tiyatro spor da em dizanin ku, em di sewyeyeke gelek nebes da ne. Me wek komteya wean bi xwe j tesbt kirye ku weann me yn hey yn ji bo zarok ciwanan nebes ne. Belm, ji ber ku em ji dervey Kurdistan wean dikin, lewma ji serkany dr bn digel xwe pirsgirkan j tne. Hergav dest nade ku xwe bigihnin ne bynan. L bel, weann me ji aly dzayn, dekor, ronah, deng dmen ve li gorey standardn git ne eve j nan dide ku em weangeryeke bi kalte profesyonel dikin.

Rewa bner awan e? Li ser v yk lkolneke we heye? Reaksiyonn bneran yn negatv poztv di i derecey da ne? Hn van reaksiyona awan dipvin? Bi git tkilyn we digel bneran di kjan sewyey da ne?

Ferda: Li ser para sed ya bnery da anketeke me nne em ji lkolneke zanyar ya dezgehek d j ne agahdar in. Belm, em dikarin bjin ku di hejmara bnern TVyan da, hejmara yn Medya TVy gelek bilind e. Di dest me da lkolneke veart ya ku RTK (Rvebirya Bilind ya Radyo TVyan ya Tirkyey) Muduryeta Git ya Emnyet bi hev ra kir, heye. V lkoln di apemenya Tirkyey da cih girt. Di v lkoln da tte kiv kirin ku li Kurdistana Bakur bi gelek ve Medya TV tte seyir kirin; bi roj %40, bi ev j %60 tte seyir kirin ku ev pare bilind in ji aly weana TVyek ve parn mukemmel in. Eve tte manaya ku em li ser ryeke rast in, weangeryeke ba dikin ku eve ji razbna bneran j xuya dibe.

Profl bnern we i ye? Kjan grbn sosyal, j (emir), cinsyet zdetir seyir dikin?

Ferda: Em nikarin bersiveke rast zanyar bidin, ji ber ku di dest me da agahyn bi lkolneke zanyar hatine peyda kirin, nnin.

Tesra TVy ya li ser jyana rojane ya li Kurdistan i ye? Li ser v yk tesbteke we heye?

Ferda: Bi bersiveke kurt li ser tesra TVy ya li ser jyana rojane rawestan, ya rast ne mumkun e. Heke bi kurtebir bte gotin; em bi v fonksiyon, realteya ar parey ya welat neteweyek, hem tnin bra xelk Kurd, hem j hem dinyay. Digel v yk, zengn delalya ziman kultura Kurd gelek bi konkret, herwek ji n ve tte jyandin. Digel tkona netewey, li ziman Kurd (bi hem zaravayn xwe ve) hate xwudan derketin, ku bi salan e tte inkar asmle kirin. Xizmetn li ser pve birina ziman yn di warn gramatk, rast karnan bingehn ziman da, bi ser xwe pknan. TVy ev xizmete da. Gelek akera ye ku Med Medya TVyan di zengnkirin karnana hevray ya ziman da xizmeteke mezin kirin. Pa, dewletn serdest bi salan hebna drok, kultur tradsiyonn xelk Kurd Kurdistan an inkar kirin, anj berevaj serbin kirin. TVyn me di v war da j xebateke micid kirin ku rasty bidine zann.

Hn raman dikin ku TVy ji aly Kurdistana Bakur ve msyonek taybet heye? Heke hebe, weann we yn bi ziman Kurd bes dikin herweha tesreke xurt heye trker in?

Ferda: Msyon her giring y TVya me, di war ziman da, bi programn perwerde neyan ve fonksiyona dibistan dt. Belm, heke mirov ber xwe bide karn ku hatine kirin, me dikar sstematktir, zanyartir herweha bi plantir programeke perwerdeya ziman kin. Di v xal da em km man. Em ne amade bn, di v war da n bn, ji ber hind j tit ku me dikar batir bikin, pknehat. L bel, titn ku hatine kirin j divt bik nene dtin, karn giring hatin kirin. Weankirina bi Kurd hema bi ser xwe, msyonek e. Di herdu TVyan da j, -Med Medya TV-, ziman bingehn sereke Kurd b. Programn bi Kurd ji aly hejmar para sed ve trker bn. Belm, di war programn zarokan da bi rast j em gelek km man.

Peryodn plankirina programn we awan in? Hn programan li gorey dem nzk, navn dr plan dikin? Heke hewceh bi programn lezn b, krtera lezny i ye?

Ferda: Li tenita programn me yn rojane, programn heftey, 15 roj mehane j hene. Bo nimne, di Medya TVy da programn Sla Sor Lnrna Roj, rojane, Pelge Wererxan, heftey, Panela bi Ereb, mehane bn. Ji bil van me programn taybet lezn nnin. Heke bi rast j byern lezn rdan, em di nav ne programn rojane da bi kar tnin, anj bi formata Programa Taybet programek li w roj dikin.

Hn di flm, rzeflm flmn karton da ziman Kurd awa bi kar tnin? Wergr, dublaj binnivs bi kar tnin? Xebatn we yn flmn ykser bi Kurd hene?

Ferda: Hind ku imkan dest didin, em hers zaravayn Kurd bi kar tnin. Di dublaja flmn me bi xwe da pirsgirkek nne. Pit tekst hatin nivsn, ji aly redaktorn me bi xwe ve tne serat kirin. Med TV Medya TVy, ji produksiyonn xwe zdetir, flmn snemay dokumanter, ji frmayn byan kirn. Ev materyale, py bo Kurd tne tercume kirin pa j tne bideng kirin. Em binnivs gelek km bi kar tnin. Ji bil studyoyn me yn serek, li Swd, Elmanya, Rusya Tirkyey j tmn me yn tercume dublaj dikin j hene. Flmn me yn dokumanter belgey yn xwumal j hene. Belm, flmn dirj yn ku me kir, hj nnin.

Di weangerya we da krtk otokrtk di kjan derecey da bi kar tt?

Ferda: Di TVya me da mekanzmaya krtk otokrtk gele jnde dnamk e. Bi ser kmas nebesyan ve hatin bi van herdu mekanzmayan dibe. Serws, komisyon komteyn me yn rvebir wean, krtk otokrtk her hefty dikin van nebesyan ji hal radikin.

Di weangerya we da sansr otosansr heye?

Ferda: Di weangerya me da prensbn unversal normn navnetewey armancn me yn bingehn in. Digel van prensbn git, xeta weangerya me bi xwe j mekanzmayeke xwumal ya otokontrol heye. Her ne, her byer, her dmen, her program, ber ku bte plan kirin, sedased die ber herkirina komteya me ya wean. Pit hatin amade kirin j, ji bo biryara weandin an neweandin die ber komisyona pve mijl li ser w j komteya wean heye. Bi kurt, heta ku bynn weandin neweandin hebin, d mekanzmaya kontrol j biv nev hebe.

Di medyaya nivsk bnahy da mekanzma, anj organek ku normn etk kontrol bike heye? Hn di weangerya xwe da v yk awa dikin?

Ferda: Li Kurdistan dervey welat, ji bil organn wean, hindek dezgehn rojnamevan di nav kar da ne. Belm, ev organ dezgehn hey bi van fonksiyon pozisyonn xwe ve ji bo kontrolkirina medyay ne otorte ne.

Ji bil we end TVyn satellt hene li Kurdistan? Tkilyn we digel yn hey hene, heke hebin di i sewyey da ne? Hn raman dikin ku danstandina wean digel hev bikin herweha di rojn netewey da weana zind bi hev ra bikin?

Ferda: Ji bil Medya TVy, Mezopotamya TV, Kurdistan TV Kurdsat TV, wek TVyn ku Kurdan damezrandine bi r ve dibin, wean dikin. Ev TVye bi rya satellt di meydana navnetewey da wean dikin. Ji bil van, hind ku em dizanin, gelek TVyn ku weana lokal j dikin hene. Digel hem TVyn Kurdan, me mrate bihayn hevray hene. Mixabin ku heta evro j di navbeyna TVyn Kurdan da mirov nikare ji tkilyeke her km j behs bike. Me wek Medya TV, hergav xwast ku di navbeyna TVyn Kurdan da tkil hebin ji tecrubeyn hevdu istifade bikin. Di v war da, daku bibe destpk, me rvebiryn van TVyan, ji bo rojn taybet prozyan bi ferm vexwandin. Belm, mixabin ku wan TVyan ne bersiva me dan, ne j ji aly wan ve vexwandinek hat. Me hergav xwast ku tkilyn me hebin pve bibin. Bi rya we em v daxwaza xwe dubare dikin. Em hazir in ku tkilyan danin, hevkarya hevdu bikin ji bo amadekirina projeyn hevray j pkve kar bikin.

Poltkn weanya TVyn Kurd, tarz rvebirya wan, rewa fnans tkilyn wan ji hevdu cuda ne. Hewce nake ku ev ferq cudahyn hey, bne wekhevkirin, ku ji xwe ne mumkune j. Hing ev organn me yn wean, digel van hey hebnn xwe yn cuda ve j dikarin di nav tkilyan da bin. By qeyd ert dikarin xebat karbarn hevray pkve bikin. Ber her tit, ji bo pvebirina ziman zaravayn Kurd, bo derxistina hem reng heyyn kultur, mzk folklora Kurd projeyn hevray dikarin bne kirin. Di war zann, tecrube programan da j dikarin danstandin bikin. Nebna tkil danstandina di war rojnamevan, perwerdeya teknk, transfera eleman zanah tecrubeya pratk da, kmasyeke mezin e. Bi dilek keser kovan dikarim bjim ku di roja evro da, ji bil hebna hissyata diln pve u tkilyn me digel TVyn Kurd nnin. L bel, ez bawer hv dikim ku ev rewa negatv, di rojn pya me da d ji hal bne rakirin tkilyn germ d bne danan.

***

Pirsa li ser girtina Medya TVy

Mixabin ku Medya TV j hate girtin. Hn dikarin li ser binasn v encam j rawestin? Boi hate girtin?

Ferda: Med TV Medya TVy, poltka dewleta Tirkyey ya inkar mhay defre kir hem mirovah p hesand, ziman kultura xelkek ji n ve vejand r li ber mha asmlasyon bir. Digel v, beramber poltka dewleta Tirk ya inkarkirina huvyeta xelk Kurd ya netewey poltk, br baweryeke giring ya li xwe xwudanderketin adyet j afirand. Ev rikeberye di eyn dem da dihate manaya hilwen flaskirina deolojya ferm ya dewlet ya ku 80 sal e didomne. Ji ber v yk, dewlet hem imkann xwe yn madd, lob ticar ji bo girtina TVyn me xerc kir. Ji bo v yk hewildann mezin pknan. Van kiryarn xwe hj j didomne.

Lsans Med TVy ji aly Ingilstan ve hatib dan. Herend di xuyay da lsans karbarn d yn weangery bi dest dezgehn dr dewlet yn serbixwe bne di r birin j, mixabin ku biryara dawy ya dewlet bi xwe ye. Li Ingilstan j dezgeh lsans, ITC (Independet Television Commision), Komisyona Serbixwe ya Televizyon ye. V komisyon lsans Med TVy, tam di dem revandina Abdullah Ocalan ya bi komployeke navnetewey, betal kir. Ji ber hind, qet ika me nne ku ev biryare bi agah destwerdana hukmeta Ingilz pkhat. Herend tte gotin ku ITC serbixwe ye j, pa derkete meydan ku direw e. iku, yk ji koordnatorn ITCy, Robin Biggem, di dem li ser kar da bazirgan j dikir. Derkete meydan ku, Robin Biggem, irk koordnator frmaya Britishairspare (BAS) ye, ku slehan difiroe Tirkyey herweha digel ticarn Tirk j di nav tkily da ye. Rojnameyn Ingilstan pit girtina Med TVy salek, ev byere bi nav rezalet weandin br reh agahdar kirin. Belm, helbet v rezalet tra nekir ku lsans Med TVy pave bte dan. Di nav argumentn betalkirina lsans da, dihate doz kirin ku goya tkilyn TVy digel PKK hene destek dide kiryarn teror. Ev komisyona lsans, di weana ar salan ya televizyon da bdeng dimne pa j di nik da pdihese ku tkilyn televizyon digel PKKy hene destek dide teror! Em j, hem xelk Kurd j ba dizanin ku ev argumente hem pkve direwn mezin bn xwudan v termnolojy j dewleta Tirkyey berpirsiyarn wan in.  

Medya TV j, wek frma, organzasyon rvebiryeke cuda xweser, li Fransay ser li lsans da 31 Trmeha 1999 dest bi weana xwe kir. Serldana w ya ji bo lsans, ji aly Komisyona Kontrola Televizyon ya Fransay, CSA, hate red kirin. Medya TVy j ser li dadgeh da. Doz heta dadgeha bilind . CSAy j di v mideh da, li ser naverok kalteya weann me u krtk nekirin u hiyar, anj ciza nedan. Berevaj v yk, CSAy dtinn xwe yn li ser weana Medya TVy bi ba dan got ku w di mideh weana xwe da dij prensbn weanger apemeny wean nekirye rayet rzikan kirye. Dadgeha bilind, wek li ser dosyaya doz lkoln dikir, ji komser hukmet j rapor xwast. Komser hukmet j, ku karmend otorteya poltk e, raporeke poztv li ser weana TVy da got ku w u ihlaln prensbn weangery nekirine tam bereks weangeryeke gelek fleksbil poztv kirye. Digel hind j, bi behaneya ku Medya TV dewsgira Med TV ye lsans Med TV j ji aly Ingilstan ve hatye betal kirin, ji ber van binasan lsans Medya TV j hate betal kirin.

Bi bawerya me, ev biryare j, herwek biryara li Ingilstan, ku bi daberizya hukmet hatib wergirtin, hate dan. Gelek akera ye ku, dewleta Fransay ji ber angajmann xwe yn ticar yn digel Tirkyey, tercha xwe dij maf weangerya xelk Kurd bi kar na. iku pit ku dadgeha bilind lsans betal kir, hj du seet ser ra derbaz neby weana me hate birn. Hewce nedtin ku biryar teblx me j bikin. Belm, em ba dizanin ku %65 sermayey byan y li Tirkyey, y Fransay ye. Ev tkil para sermayey d i qazanc bne, em ba dizanin. Dsa em ba dizanin ku li Fransay nzk 80 televizyon hene ku ser li komisyona lsans j nedane. Gelek ji van yn xelk kmanyn cuda ne by qeyd bend ertan weana xwe j dikin. end kirasn huqq li van biryara bne berkirin argumentn xiyal bne gotin j, rast ev e. Mafn xelk Kurd, maf azadyn bingehn, tin dikarin tesr li wijdanan hisn mirov bikin. Belm, paund, dolar euro li warn d bi tesrtir encamgirtir in.

Spas ji bo bersivan.

Ferda: Ez j gelek spas dikim ku we ev nzkah germah nan TVya me da silav rz.

Sibat 2004

***  

Tbn:

Li ser girtina Medya TVy

(Ji nivsara "Sibat Teror - Sibat 2004"

Medya TV 12 sibat hate girtin. Maka w, Med TV j 22 Adara 1999 hatib girtin. Girtina herduyan j bi biryarn goya huqq hatin akera kirin. L ya rast, herdu biryar j di bin kiras huqq da poltk bn. Her di ser da dewleta Tirkyey, di meydana dplomasya navnetewey da hem rol giranya xwe bi kar na ku van televizyonn Kurda bide girtin. Gihite mexseda xwe j. Eve ji aly TCy ve ne xerb e, ji ber ku ew dixwaze deng Kurdanli her der bibire, lewma ev pratka wan ya nemirov tte tgihitin! L bel, wek dewletn Ewrp dibin darudestey poltkn TCy, eve balk dibe. Ev biryara dewleta Fransay j gelek vekir, ji ber berjewendyn xwe yn ekonomk poltk tawzdana dewleta Tirkyey ye. Ev tawzdana yk ji dewletn Ewrpay, Fransay, gelek akera binpkirina normn demokratk bi git j krtern Kopenhag ne, ku Ewrpa wan krteran bo xwe wek bingehn ykity qebl dike. Belm, mixabin ku bi v biryara girtina Medya TVy, tirpanek li huqq, normn demokratk, mafn azadya br raman ya bi git apemeny hatye dan. Bi v biryara poltk, neheq bdadyeke mezin li xelk Kurd hatye kirin. Ewrpa bi van biryarn antdemokratk, ry xwe re dike, dubilmoralyeke btixb dike ku eve ji bo paeroja Ewrpayeke bi rast demokratk j tehlkyeke berbiav e. Esas ev biryarn bi v reng, di bin kjan kiras nav da bne dan bila bne dan, ji alyek ve teroreke dewlet ye j. Xwudan desthilat bi van kiryarn teroryane, dengn opozisyonan dibirin. Belm, mixabin tit ku ji me tt, tin protestokirina v biryara neheq, bdad antdemokratk e. Bila ry wan re be!

L cih ahy ye ku ew hzn bi nav xelk Kurd van karn bihadar dikin, dezgehn ragihandin ava dikin, xwe sist nakin, li na yn tne girtin, yn n bi cih dikin rika xebat tkona xelk Kurd di pratk da didomnin. Em hv dikin ku ev televizyona n, ROJ TV, rast aqbeta Med Medya TV net. L bel, herwisa tte hv kirin ku, xwudan rvebirn televizyona n j, bi berpirsiyar rabin r nedin a kmasyan herweha keys nedin xrnexwaz neyaran.

Medya TV hate girtin, bila ry TCy, y destekdarn wan, y dewleta Fransay re be!

ROJ TV vedibe, -1 Adar dest bi weana normal dike-, em hv dikin ku jyek dirj serkevt bibne bila av xelk Kurd ronah be! Keda yn dixebitin helal be!

ROJAN HAZIM  

Sibat - 2004

***

Bo rvebirya MEDYA TVy,

Rawestandina weana MEDYA TVy, biryareke poltk e. Ev biryare, bi nav huqq ji aly dadgeha bilind ya Fransay ve hatibe dan j, hizar car poltk e! Dewleta Fransay, bi rdana v biryar gelek akera krtern Kopenhag binp kirine. Ev biryare, xizmeta poltka ant Kurd ant Kurdistanya li rojhilatanavn navnetewey, dike. Eve beramber xelk Kurd, bdadyeke nedt ye. Ev biryare, mafn her proz yn mirov, gelek bperwa nne dike. Ev biryare, di bin kiras huqq da, dij ziman, kultur, weangerya azad hebna xelk Kurd kiryareke teror ye.

Em gelek bi xurt v biryara teroryane ya dij maf weangerya azad, protesto dikin!

Yn ku bi nav huqq ekrann weana azad tar dikin, xizmeta tarty dikin!

Bizava netewey ya xelk Kurd ev eper televizyon bi tekoneke bihabilind bi destvenab d bikare biparze j. Em hv dikin ku ew tradisyona ev eper xurt pknay, d gaveke xurttir pvetir biavje ekrann televizyonn xelk Kurd bi weaneke saxlemtir ronah bike.

Pitgir bo MEDYA TVy!

Digel rz silavan.

ROJAN HAZIM

13 Sibat 2004

***

Med TV: Adar 1995 Adar 1999

Medya TV: Trmeh 1999 Sibat 2004

Roj TV: Adar 2004 bi hvya jyek dirj!..

 

 ser