pave

 

ntervya kovara BIZAW, digel ROJAN HAZIM

 

Pirsn Bekir iwan

Edtor Kovara Bizaw li Kurdistana Federal

  1. Bi git pvajoya [prosesa] hilbijartinan li Tirkyey awa dibnin?

  2. Gelo ans Kurdan heye ku v car pit 16 salan carek d biin meclis d bikarin doza Kurd bxin rojeva parlementa Tirk?

  3. Gel Kurd li bakura Kurdistan i ji nnern xwe dixwaze? 

**  

Bersivn ROJAN HAZIM

  1. Di ser da divt bte gotin ku hilbijartin bi ser xwe ne nana demokrasy ye, belm elementek giring y demokrasy ye. ro li Tirkyey mirov nikare ji demokrasyeke ku di standarta chana demokratk da ye, behs bike. Li Tirkyey ark demokrasyeke di bin wesayeta ert da tte dtin ew j ji bo Tirkan kar dike, belm li Kurdistan rengek fazan nandide. Ji xwe biryara v hilbijartin j di bin e-muhtiraya fast ya 27 Nsan ya ert da hate standin 22y Trmeh j d hilbijartin bne kirin. Ev hilbijartin her di ser da bi naveroka xwe ya ant demokratk d bte kirin ku ew j baraja seda 10 [% 10] e. Komara Tirkyey bi v baraja seda 10 (deh), dixwaze r li ber partyn orjn Kurd bigire ku wek part nekevin parlement. Ji ber v seqetya sstem qanna hilbijartin, Kurd mecbr mane ku bi namzetn serbixwe bikevin hilbijartinan. Di war legal da partya ku hza temslyeta Kurda tda heye DTP ye [Partya Civata Demokratk] w j biryar daye ku bi namzetn serbixwe bikeve hilbijartinan. Ber DTPy, di hilbijartinn ber da, HADEP DEHAP bi nav party ketibn hilbijartinan seda e nv [% 6.5] reh nabn. Hukmeta ro di van hilbijartinan da b qudret e prosesa hilbijartinan di bin siha ert da p dikeve. Ert timam hza xwe daye ser proses ku di ser da partyn nasyonalst yn wek MHP [Partya Hereketa Nasyonalst] CHP [Partya Xelk ya Komar] serkevt bin. Ev herdu part j timam propagandaya xwe li ser dijayetya Kurdan dikin. Partya Erdogan AKP [Partya Edalet Pven] j, ji ber rehyan km van partyan namne di dijayetya Kurdan da. Anku ant Kurdt di ser rojeva hilbijartinan da ye. Hem partyn Tirk yn sstem, propagandaya xwe li ser dijminahya Kurdan bi r ve dibin. Tansyona hilbijartinan di war dijayetya Kurdan da gelek bilind e. Li ser v dijayety, ert j li hem bajrn Kurdistan operasyonn xwe didomne xelk dide zor ku rehyn xwe nedin namzetn serbixwe yn DTPy. Ert bi taybet depoya rehyan ya DTPy, naveya Hekar Botan kirye naveya leker ya qedexe. Bi kurt prosesa hilbijartinn Tirkyey di nav v atmosfer da ye ku ji aly Kurdan ve gelek negatv e. L bel, digel km kas kor leng zulm zora ert dijayetya hem partyn sstem kolonyalzm j be, namzetn serbixwe yn DTPy, bi hem hewildanan berxwe didin ji bo ku bne hilbijartin xebateke xurt j dikin. Herwisa divt bte gotin ku desteka xelk Kurd j bi zdeh ve heye xelk di nav heyecan coeke cesr da ye ji rin dewlet j natirse namzetn serbixwe yn DTPy wek namzetn xwe dibne, wisa bi nav dike l xwudan j derdikeve.

 

  1. Namzetn serbixwe yn DTPy, bi nav xelk Kurd, bi armanca ku bikevin parlement ketine hilbijartinan. Di nav sstem ark demokrasya Tirkyey da j be, Kurd dixwazin li hindek areyn demokratk bigerin parlement j di war legal da eperek e ku tda tkon bte dan. Lewma Kurd giring dibnin ku dewleta Tirk di nav parlement da j bidine zor fiar ji ser wan km nekin. Di realtey da ev deme ji dem ber relatven j be cudatir e. Dewleta Tirk di 1994 da parlementn Kurd ji parlement bi zora pols leker avtin deh sal di zndan da hlan. L ro Tirkye di nav prosesa endametya Ykitya Ewrpay [YE] da ye, anku ji bo endametya YEy namzet e. Belm, helbet ev dere herwisa j Tirkye ye u garantya norm krtern chana demokratk j nnin li Tirkyey mixabin. Her seet her gav li Tirkyey dikarin surprz bin. Erta Tirk gelek drekt di nav prosesa hilbijartinan da ye hind ji dest wan tt r li ber Kurdan digirin ku nekevin parlement. Anku bo namzetn serbixwe baraja % 10 nne, l bel baraja ert heye hind ku dem roja hilbijartinan nzk dibe, ert pols j enbera xwe li dor namzetan hilbijrn Kurd teng dikin. Di ser v zulm da, dadgehn dewlet j ketin dor doz li ser doz vedikin dij namzetan. Anku dewlet ji hem cepheyan ve ant Kurdtyeke btixb dike. Digel v toka mirin j ans Kurdan heye ku bi kmas 20 (bst) heta 25 (bst pnc) parlementeran rkine parlement. Li gorey qann rzikeya parlement, 20 (bst) parlement dikarin bibine grb heke Kurd hejmara grb bi dest ve bnin, digel hem zor zehmetyan j be, dikarin roleke bi nsyatv bileyizin di parlement da. Byna grb huvyeteke kolektv xurt dide parlementeran di temsla tkilyn navnetewey da j dibine xwudan rol. Ji ber hind j dewlet bi hem hz mkan mekanzmayn xwe ve enbera li dora Kurdan diidne ku qet nebe hejmara parlementern Kurd km bike ku nebin grb di parlement da. Kurd bi hejmareke tra grb, anku bst zdetir, anj ji bstan kmtir j be, bikevin parlement, helbet d kar xebat bikin ku pirsa Kurd di rojev da bigirin. L divt ney ji br kirin ku partyn Tirk yn sstem, di navbeyna wan da i problem hebin j, dij parlementern Kurda hevdu digirin cephey ant Kurd d hem hza xwe bi kar bne ku berpyn parlementrn Kurd teng bikin.

 

  1. Bi pirsa duy ve girday mirov dikare bje ku ji aly iyana parlementern hilbijart ve divt armanc gelek neyte mezin kirin. Mezinkirina hvyan ne gelek realst e. Parlementern Kurd d di nav aroveya makqann qannn hey da bixebitin ku ew j bi hizaran astengan ve tij ne. Naveroka makqann gelek ant Kurd e bi ser xwe dest pyn parlementern Kurd d girde. Partyn Tirkan d parlementern Kurd hilgirin bin fiareke mezin ya pskolojk ku keys xebat nedin. Ji ber hind tabloyeke gelek poztv li hvya parlementern Kurd nne. Belm axir li gorey ertan d bikarin tkonek di bin ban parlement da j bidin.

Parlementern Kurd, hejmara wan ji bstan zde, anj km be, dikarin di nav prosesa Ykitya Ewrpay da, deng, daxwaz xwastekn xelk Kurd her bi i reng be bilind bikin. Helbet divt rasyonel j bte fikirn bte zann ku di ertn ro da, deh an bst parlementern Kurd nikarin u karn mczew bikin, l dsa ve xelk Kurd d li hvy be ku parlementern Kurd bi cesaret xwastek daxwazn demokratk yn xelk xwe bilind bikin parlement ji bo doza heq ya xelk Kurd bikine platformeke tkona demokratk di war axivtina pirsa Kurd da normalzasyonek pkbnin. Xelk d li hvy be ku parlermentern Kurd qet nebe ji bo rakirina bend astengn li p ziman Kurd perwerdeya Kurd herweha denttta netewey ya Kurd, tkon xebateke xurt bte dan encameke poztv bte wergirtin ku eve j di qonaxa ewil da d bibe destkevteke giring.

Welhasil, namzetn serbixwe yn DTPy, bi nave Namzetn hizar hv ketine hilbijartinan em j hv dikin ku kar bikin bi hejmareke tra grb bikevin parlement tkona doza xelk Kurd di w meydan da j bidin.

L bel, di encam da ev hem hvye, girday domandina prosesa demokratk e. Heke erta Tirk bi ihtimaleke gelek bik j be, cuntay bike, hing reweke n tkoneke n d bte meydan.

ROJAN HAZIM

8 Trmeh 2007

[Ev nterv di kovara BIZAW ya li Kurdistana Federal, hejmara 7 ya meha Trmeh da hatye weandin.]

ser