paşve

 

Ramana Kolektva Ronakbrn Kurd: VI

Jana dil ya mezin ya Kurdistan: Komkujya birayn zid li Şengal

 

Berbnyek e gişt ye ku sedsala 21an d sedsala Kurdan be, sedsala Kurdistan be. Nşan doneyn konkret hene di ser da j avabna Kurdistana Federal li ber avan e. Dsa bilindbna bizava netewey demokratk ya xelk Kurd li bakur, rojhilat rojavayabar hebna berxwedana gerlla nşaneyn geşbnya paşeroja Kurdistan ne ev yke xewa dijminan direvne. Belm digel hem dek dolab entrkayn kolonyalstan j, sedsala 21an d sedsala Kurd Kurdistan be der pencereyn ronahy j vebne. Bo dijminan rik ev prosese d bi serkevtina mezin ya Kurdan bi tac bikeve!

Di rya azady da helbet her destpk bi jan e, bi ş e netewey Kurd ji hem neteweyn bindest zdetir ev jan ş kşa mixabin ku hj j dikşe. Di nav van şertn gelek dijwar giriftar yn rojhilatanavn bi gişt chan da xuya ye ku d hj j bikşe. Digel hind j gihiştina v qonaxa ro yk ji armancn netewey Kurd b ku li pareyek j be, hem dewleta xwe ava bike, hem j jyaneke azad bextewar gav bi gav vehne pşve bibe. Belm rastyek j li ber avan e ku netewey Kurd hj di pcneya ewil ya avakirina jyana n da ye. Gihiştina v qonax pişt gelek nişv evraz, ket rab sedan astengan bi dest ve hat. Di v proses da toka mirin li dor Kurdan hate teng kirin, car hat bhna xelk Kurd hema bjin hate ik kirin. Neyarn xelk Kurd Kurdistan kiryarn xwe yn kujer sojer bi metodn gelek xeddar pknan. Bi taybet sedsala 20an bi kiryarn gelek trajk yn li ser Kurdan ve tij ye. Cografyaya Kurdistan bi hem pareyn xwe ve, b nşangeha dewletn kolonyalst dagrker. Netewey Kurd bi hem n, bask, grb kategoryn xwe ve, bi hem dn, mezheb baweryn xwe ve b armanca rişn her hovane yn dewletn dagrker.

Ev tabloya reş tar, jyana dramatk hetta trajk mixabin ku bela xwe ji netewey Kurd venake!. Yk ji van byern trajk j 14 Tebax li Şengal pkhat nezk 500 [pnc sed] Kurdn zid hatin kuştin, nzk v hejmar j birndar. Reng metod kiryar kivş e detay e. Esas kiryar ew e ku, dij netewey Kurd, dij destkevtn netewey Kurd, dij avabna Kurdistana Federal, dij pşkevtina bi gişt ya bizava netewey ya xelk Kurd, kiryareke gelek hovane ji teref dewletn dagrker yn Kurdistan ve hatye kirin. Kakil armanca neyaran netewey Kurd e, Kurdistan e. Di destpka avabna Kurdistana Federal da, li 1995 li Zaxo, pişt hilweşandina rejima Seddam ya li 2003y j bi rz ve li Hewlr, li Kerkk, li Msil, li Mexmr rişn mezin hatin kirin bi sedan Kurd hatin kuştin. Armanc kivş e, zelal e; mirandin tkbirina netewey Kurd welat wan Kurdistan e!. Di nav v armanca mezin ya neyaran da şik tda nne ku ev kiryara dawy ya li Şengal pkhat, spesfken li ser Kurdn zid hatye kirin di v riş da motfn dn yn slam j bi zanah hatine bi kar nan. Di v plan neyaran da, bi zelal kivş dibe tte xwastin ku di nav netewey mezin y Kurd da, kmanya dn ya Kurdn zid bi taybet terorze bikin hem ji erd xwe bidine bar kirin, hem j tovn xismeta dn di nav Kurdan da j binin şn bikin.

Li paş v kiryar, di aroveya kolonyalzma li ser Kurdistan da, planek navnetewey heye elementn v plan j Tirkye, ran Srye ne helbet xeleka nasyonalstn Ereb yn Iraq j pve ye. Tiştek veşart nne ku Tirkye, ran Srye hem mekanzmayn xwe gelek koordne dij Kurdistana Federal bi kar tnin ku goya nebe nimne ji bo pareyn Kurdistan yn di bin dagrya wan da!. Ajawe, provakasyon tkvedana ku ji ser were dikin baş tte zann. Heta nihe end kiryarn teror bi dest ajann van dewletan ve hatine kirin. Ev rişa Şengal j di aroveya konsepta v cephey bym y ant Kurd Kurdistan da, di demek gelek nazik da hatye kirin. Di apemenya chan da herend cihek balkş negirtibe j, organzasyona bi nav Ykneya Tolhildana Tirk [TIB], ku bi Teşklata Istixbarata Mill [MIT] ya Tirk Serfermandarya Ertşa Tirk ve girday ye, beyanek bi rya e-mail belav kir ev kiryara Şengal aşkera hilgirte ser xwe. Di e-mail belavok da wisa tte gotin:

... Berxwedrn Tirk yn girday Ykneya Tolhildana Tirk, ji bo ku ewlehya can axa Tirkmenn Iraq biparze, heta axirn dilopa xwna xwe d şer bikin ji bo damezrandina Dewleta Tirkmenel d her reng kiryara ekdar pkbnin! Tola Tirkmenn ku li Tuzxurmatu naveya Emirli, ku pişt rişeke bombey hatibn kuştin, hatye standin! Beramber rişa bbext ya ku dij Tirkmenan hatye kirin, Ykneya Tolhildana Tirk li bakura Iraq, dij Kurdn ku paş li Şengala naveya Tirkmen hatine bi cih kirin, ji aly 4 komandoyn Tirkst ve rişek hatye kirin ji 250yan zdetir Kurdn epel hatine meh kirin!..

Hn dibnin, v ziman, -gotina kirt sivik dimne-, qirj!. Ev i kn, xerez nefret e beramber netewey Kurd!. Dewleta Tirk bi timam bi v zihnyet hereket dike timam konsepta xwe ya dij netewey Kurd projeya Kurdistan li ser v mejy nijadpers ava kirye di r dibe. Ev grba terorst ya ku bi nav milet Tirk fermana kuştina Kurdan day, aşkera ye ku ji Ankaray tte kumanda dare kirin, belm desteka lojstik j ji dewletn ran Srye Cephey Mill y Tirkmen li Kerkk werdigire. Eve ji aly Kurdan ve ji xwe dihate zann, l divt br rehya gişt ya chan j ji van kiryarn Tirkye, ran Sryey bte agahdar kirin chana demokratk humanter li ser karn terorst yn van dewletan bte serwext kirin destek hevkarya chana demokratk bte wergirtin. Referandma Kerkk naveyn d yn Kurdistan yn hj bi dareya Kurdistana Federal ve nehatine girdan, -ku Şengal j yk ji wan naveyan e-, binasek [sebebek] aktuel e ji bo van dewletn rişkar yn cran, l di esas da armanca v cephey ant Kurd, hind ji wan bt tehrbkirina Kurdistan ye, r li ber avabna Kurdistan girtine.

Di encam da, divt bte qebl kirin ku neyaran derbek bi dil xwe li netewey Kurd dane dnen zid j bin, nzk 500 Kurd kuştine, bi sedan kes j birndar kirine. Ji aly hem netewey Kurd ve rewşeke trajk e, belm helbet bi taybet ji aly Kurdn zid ve encameke trajktir e. Nifusa Kurdn zid ji xwe km e li gelek naveyan belav bne. Kurdn zid, di nav tevn sosyolojk y netewey Kurd da, ji aly dn ve kman ne, l ji aly kultur, folklor jyana sosyotradisyonel ve qedm in temsla jyana otantk ya netewey Kurd dikin. Belavbn kmbna nifsa zidyan di ser hemyan da j felaketn ku bi ser wan tne nan, ji aly jyandina heyyn netewey yn xelk Kurd ve berzebnn mezin in. Li ber v rasty, parastin l xwudan derketina Kurdn zid erkek sereke y netewey ye.

Pişt ku ev byera Şengal ya dilsoj pkhat, cih şahy ye ku reflekseke netewey ya xelk Kurd derkete meydan dr nzk hem Kurd ne hawara birayn xwe yn zid di hem pareyn Kurdistan meydann dasporay da j xemxwaryeke ji dil hate nşandan, komkuj kirdar hatin protesto kirin. Belm eve tra nake ev reftara netewey divt di dereceyeke bilindtir da bte domandin ewleh asayişa Kurdn zid divt bte garant kirin. Naveya Şengal li gorey sstem federal y Iraq herend ne di nav rvebirya dareya Kurdistana Federal da be j, hukmeta Kurdistan Federal divt de facto v berpirsiyarya parastina naveya Şengal hilgire ser xwe her i kar hewce hebe bike. Herweha Hzn Parastina Gel [HPG] j, di aroveya erkn netewey da bi koordnasyoneke rkpk dikarin desteka lojstk bidine hzn asayiş yn Kurdistana Federal ku eper tedbrn parastin bne xurt kirin.

Hissyata dilpveman helbet hisseke mirov ye di dil her Kurdek da ev kiryara hovane ya li ser birayn zid li Şengal hatye kirin, dibe, jan, ş kul kesera bi gişt ya netewey. Belm ji v zdetir erk hene li pşya her Kurdek. Di nav Kurdan da dn domnant slam e biv nev gelek tengbn teessbyn ji dn slam derdikevin j, hevkar piştgirya netewey ya di navbeyna Kurdn Musulman zid da tehrb dike zerar digihne ykitya netewey r li ber cudabn ji hev dr ketin xweş dike ku encama v yn bi kr neyaran tt. Esasen hem Kurdn ji dn mezhebn cuda, divt ji bo ragirtina ykitya netewey xwe ji ekstremya dn mezheb dr bikin. Ji ber v yk, her Kurd, divt di ser da elementn netewey jnde bike di ser her tişt kar da bigire. Mirov Kurd ji kjan dn, mezheb an bawery be, pşy Kurd e divt v bawery bike mentoya ykitya netewey. Li ser v br bawer hizirna netewey, Kurd divt beramber her reng baweryn xwe yn raman, dn mezheb, di maksmm derecey da tolerans [xweşbn] nşan hev bidin, ji bo azadya cudabnn xwe hevkarya hevdu bikin. Kurd dikarin bi v reng r li ber ajawe, provakasyon rişn neyaran bigirin. Garantya hebn parastina hem n, bask, grb kategoryn netewey Kurd, tifaqa navxwey ye.

Şengal Şengal ji ber Kurdistanbn Kurdbyna xwe byne armanca rişkaran v teror kuştyn Şengal j şehdn doza Kurdistan ne. Bi v br raman, em komkujya 14 Tebax ya li ser birayn xwe yn zid li Şengal, şermizar dikin, kirdaran rreş qehir dikin. Bila ser netewey Kurd sax be. Hvya me ew e ku birndar ztirn dem bi sax silamet rabine ser xwe. Dsa hvya me ew e ku hukmeta Kurdistana Federal hz dewletn li paş v kiryar peyda bike ji bo br rehya gişt ya navxwe derve aşkera bike. Hukmeta Kurdistana Federal divt hevkaryeke mezin j bide Şengal ku cih, tax, xan maln hatine kavil wran kirin ji n ve bne ava kirin herweha ji bo ji br nekirina v roja komkujy brnana şehdn Şengal j karek konkret bte kirin.

17 Tebax 2007

Bi nav Kolektva Ronakbrn Kurd:

HAYDAR IŞIK, nivskar

DERWŞ FERHO, şair, serok Ensttuya Kurd ya Bruksel

MRHEM EGD, rojnamevan

MEDEN FERHO, nivskar

ROJAN HAZIM, nivskar

ser