paşve

 

 

  

Ji pşgotina pirtka Paşeroj

 

Li ser bjeya Paşeroj

ROJAN HAZIM

Tbn:

Li ser nav pirtk, Paşeroj j, dixwazim end gotina bjim. Eve midehek dirj e ku di chana nivsn bi gişt apemen medyaya hindek Kurdn bakur da adeta bagerek li ser v gotin tte rakirin ku heku ev gotine ji ber per esman hatye xwar!

Chana zanyary by riberiz nabe. Şaş an rast, axir divt riberizek hebe. Belm, divt herwisa kalteyek standardeke zanyary j di van riberizan da hebe. Herweha riberiz divt bi armanc bin, berwer bin. Heke riberiz di nveka embereke fasd da hate zivirandin, d ew riberiz stewr dibe domandina w b mana ye. awa li ser şaşyan riberiz, krtk polemk tne kirin, li ser rastyan j dikare bte kirin. Belm hindek rast hene ku riberiza li ser wan bi gotina her sivik karek p e! Yk ji van karan j riberiza li ser gotina paşeroj ye. Bi taybet hindek qelemdestn ji Kurdn rojavay hevtixbn Tirkyey, şna v gotina paşeroj anku şna musteqbel, gelecek, futur, gotina pşeroj bi kar tnin. Hind j ji xwe raz ne, heku wan Amerka ji n ve keşif kirye bi dtina v gotin j ziman Kurd ji sefaleteke mezin xilas kirine! By lgern, pirsn, gelo ka li naveyn d yn Kurdistan bo musteqbel i tte gotin, i dibjin, anj di zaravayn d yn Kurd da i heye nne, hema ykser radibin ji bin ser xwe gotinn naylon sentetk dikin belav dikin! Ev kes derodore, mixabin di şertn ro da xwudan imkan in apemen medyayek j di dest wan da heye, lewma j van gotinn xwe yn şaş ne di cih da, gelek bi sanah didine belav kirin bi kar nan. Belm digel v bay terora wan j, divt di rasty da bte israr kirin gotinn qedme ziman me, yn xwer Kurd hizar sal, bne belav kirin di her şert delvey da bne bi kar nan.

Yk ji ser binasan j, materyaln hey bi taybet j mentaltey bi kar nana van materyalan e. Dogmatkbn, mixabin belm di nav civata me da adeta bye ast. Eve ji kultura tabperesty ttin. Di war ziman, helbet zaravay kurmanc da, xebatn gelek bihadar, birayn Bedir Xan, Celadet Kamuran Bedir Xan kirine. L bel, di encam da ew j mirov in. Şertn wan, keys delveyan, imkann wan dest nedaye ku li arnikar Kurdistan bigerin gotinan berhev bikin, an lkolnn berfirehtir bikin anj bidin kirin. Tişt ji wan hat y ketye ber dest wan, bi kar nane weşandine, ap kirine. Belm tiştek aşkera ye ku xebata wan ya li ser zaravay Kurmanc hem km e, hem j hindek şaş j tda hene. Zemn lkolna wan ya li ser zaravay Kurmanc, ji rojavaya Cizra Botan ber bi Berya Mrdn rojavaya Kurdistan ve ye. Hetta di tekstn wan da devok rojhilata Cizra Botan j km e. Zdetir devok Cizra Rojava, Kamişlo Kurdn Şam Lubnan bi giran ye. Xebat lkolneke wan ya fireh li ser devokn Hekar Behdna nne. Ji ber hind j, gotin termn li naveyn Hekar Behdna tne bi kar nan, di termnolojya wan kir da nane dtin anj gelek km in. Eve tengyeke xebata wan e. Helbet eve bihay kar xebata wan ne km, ne j sivik dike. Belm rastyek e ku materyaln wan amade kir ne perfekt b şaş kmas ne. Vca yn ku di war ziman da şaşyan dikin, ykser ser li materyaln van herdu camran didin heke gotinek, termek di wan materyalan da nebe, hing v yk ji bo şaşyn xwe dikin referans. Eve neheqyeke mezin e li wan aladarn ziman me j. Argumenta yn ku şna musteqbel, paşeroj bi kar nanin ev e; goya di materyaln Celadet Kamuran Bedir Xan da nne! i bi kar tnin, pşeroj! Belm ji bo v yk, nikarin u serkahn, avkan referansa j bidin. Ne ji materyaln birayn Bedir Xanyan, ne j ji tekst, pirtk materyaln kevine Kurd. Herweha di u esern klaske Kurd da j nne. Aşkera ye ku n hatye kirin. Gotin, term helbet n j tne kirin. Belm heke gotinek, termek ber hebe, di nav xelk da tte bi kar nan, hing ne di r da ye ku hema ykser, ser li kirina gotinn n bidin. Paş, wek gotinek, navek an termek tte kirin j, hindek norm pvn ziman zanyarya ziman hene. Gotin termn nkir, di aroveya lojka ziman zaravay ziman da dikarin bne kirin. Di v war da heke metodolojk nete kar kirin, hing şaşyn mezin tne kirin eve j r li ber deformasyona ziman vedike herweha şaşyan li şna rastyan bi cih dike. Wek di v war da zanneke trker zelalyek nebe, hing riberiz j ji xa xwe ya ronkirin rastkirin derdikeve, var dibe carna j dibe komed! Di riberiza li ser van gotinn paşeroj pşeroj da, ji bil hindek nivsarn ronker, hindek nivsar bi naverok tarzek wisa reben, perşan helbet ji zanyarya ziman dr, hatine belav kirin ku, tin mirov dikare bje mixabin! Ji grafkn ku pş paş i ne bigirin heta iddiaya ku goya ev gotina paşeroj di Kurd da nne gelek tesbtn d yn p sivik, bi nav zanah, zanabn zanyary, hem trajk e, hem j gelek komk e!

Ji ber hind j, hewce nake ku di v nivsar da dubare li ser gotinn Paşeroj Pşeroj riberiz bikin. Ji ber ku, gelek aşkera ye ku, yn ku şna musteqbel, gelecek, futur, pşeroj bi kar tnin, wek Feqy Teyra j got Qet hay ji paşroj neb(*), hay wan hem ji gotina paşeroj nne, hem j lojka gotinan serbin dikin ykser ser li wergra mekank didin ji gotinn pş paş, bi metodek gelek şaş seqet, gotinn hevedudan yn n dikin! Eve rya her sanah sivik e. B zehmet lgern, ji pş, ku bi ser xwe manaya berahk dide, di manaya musteqbel da, gotina pşeroj dikin! Di v war da perşan sefalet hind pşve ye ku, li Stanbol bi nav Pşeroj di manaya musteqbel da, rojnameyeke Kurd-Tirk j hatye weşandin.(**) Vca bi rast j, Kurdya rojavay di war gotin, term bjeyn xwer kevne Kurd da, hind hn bjin jar lawaz e. Ger hindek binasn sosyopoltk sosyoekonomk hene ku Kurdya Kurdn rojavay yn hevtixbn Tirkyey, ji aly semantk rsana xwezay xwertya ziman dr ketine, di gotin terman da deformasyonek pkhatye ku ev digel xwe mentalteyek j naye ku hindek Kurdn qelemdest yn v cografyay, wek hewcehy bi gotin termn n dibnin, şna ku ser li xezneya devok diyalektn d bi gişt ziman Kurd bidin,  hema ykser ser li metod kirin didin gava di v war da j normn rast yn zimanzany j bi kar nenan, hing j gotin termn şaş ne di cih da diafirnin! Di encam da, by pirsn, lgern lkolnn li ser ziman, gotinn wergr tne kirin ku ew gotin cih xwe nagirin naylon dimnin!

Yk ji wan gotinan j pvajo ye ku ji ber aş Kurdn rojavay hatye xwar di manaya proses da tte bi kar nan, ku ji u al ve tkilya w bi manaya proses ve nne li gorey normn kirina gotin terman yn lojka ziman Kurd j nehatye kirin. (V gav hewcey navdan nne, belm ykser yn ku cara pşn ev terme bi kar nane, bi xwe dibjin ku di rasty da ev terme ne di cih da ye!)... Mixabin şaş hatye kirin ro ev şaşye belav bye tte bi kar nan. Di v gotina pşeroj da j eyn şaş bi israr tte dubare kirin domandin. Vca ev dezgeh laboratuwarn wan yn kirin, bi v mentalte metodn şaş, ne xizmeta zengn xurt kirina zaravay Kurmanc, ne j ya bi gişt ziman Kurd nakin. Belm ma xema k ye!

Hali, şna musteqbel sedan sal e ku paşeroj, hem di devokn Hekar Behdna, hem j di diyalekt soran da, bi kar tt hem j gelek rast hatye dann. Li gorey v lojk, pşeroj j, ji bo kar kiryarn bor dikare bte kar nan d rast j be. Maf herkes heye ku şaşyan j bike, zerar bigihne xwe gelek tiştn d. Belm gava kar kiryarek ji tixbn kesn bor, anj derbaz b, d ew maf namne. Maf u kes nne ku şaşyn ku zerar digihnin gişt, bikin. Ziman, yk ji wan element zemnn hevpişk kolektv e ku şaşyan ranake divt şaşyn bi zanah nene kirin!

 

***

 

end nimneyn bi gotina paş di konteksta musteqbel pşy - berahk da tne gotin ev in:

Paşv = xwarina pişt şv bi taybet di meha remezan da ji bo rojy, direng şev tte xwarin.

Paşdest = pare anj mal ku ji bo rojn bt tte veşartin, anku teserruf.

Paşnvro = pişt nvro = pişt nveka roj

Paşhes = pişt hesy

Paşeroj anj paşroj = musteqbel = gelecek = futur

Paş = pişt demek d

Paşnivj = di badet musulmanan da, nivj zikir ku pişt nivjn ferz tne kirin, anku nivjn sunnet zikir.

Paşbap = zarok ku pişt mirina bab xwe tte dinyay.

Paşnav = nav binemal

Paşdem = paşedem = paşwext

Paşgotin = gotina li dmahk = eplog

***

(*)  - Ev gotina paşroj di gramera Celadet Bedir Xan Roger Lescot  (Weşann Enstituya Kurd ya Pars, 1990, r. 283) da herweha di pirtka Şx Senan ya Feqy Teyran (Weşann Roja N, Stockholm, 1986, r. 92, malika 223) da j heye.  Ev beyta Feqy Teyra di nivsara Sidq Hiror ya di malpera, www.nefel.com da, (Paşeroj anj Pşeroj) j heye.

(**) Pşeroj, 1997-1998, Stanbol, bi kurmanc, zazak tirk

***

 ser