pave

 

Pit hilbijartinn 22 Trmeh yn Tirkyey

 

ROJAN HAZIM

 

Wek tte zann, hilbijartinn 22 Trmeh li Tirkyey, di nav krza hilbijartina serokkomar da, pdem [pwext] bn. Hem erta Tirk, hem j derdorn nasyonalst yn Tirk hem giranahya xwe danan ser hilbijartinan ku hem r li ber namzetn serbixwe yn Kurd bigirin, hem j hejmara rehyn AKPy, [Partya Edalet Pven], partya Teyb Erdogan km bikin r li ber CHPya Baykal [Partya Xelk ya Komar] MHPya Bahel [Partya Hereketa Nasyonalst] vekin. L bel, encama hilbijartinan berevaj xwastina ert nasyonalstan tabloyeke n derxiste meydan. AKPya slamst rehyn xwe zde kirin hejmareke bilind ya parlementeran derxist. Namzetn serbixwe yn ji lsteya DTPy j hemleyeke ba kirin 22 parlementer derketin. Me bi xwe j li dor 25 parlementeran texmn dikir. Km derketina parlementern Kurd helbet di ser da ji zulm zora dewlet dihat, l binasn [sebebn] ku ji aya DTPy derket j hebn. Hema du parlementer ji Agir Hekary ji aya DTPy bi xwe hatin berze [winda] kirin. Hasil armanc grb danan b km zde gihitin armanc, l hejmara grb li parlementa Tirkyey mnmm 20 e ev hejmare j gelek krtk e. Ji wan 22 parlementeran yk serok partyeke ep ya Tirk b ew vegerya nav partya xwe. Parlementern serbixwe yn Kurd ber sndxwarina li parlement bne endam DTPy bi v reng DTP b xwudan grb di parlementa Tirkyey da.

Di droka Kurdistan ya Tirkyey da, ewil car e ku grbeke parlementern ku bi nav xelk xwe, xelk Kurd, dikevin parlementa Tirkyey. Ger fermyen bi nav xelk Kurd nay gotin, ji ber ku makqann [qanna esasi] qannn d ji bo binavkirineke bi v reng asteng in, l axir meryen bi huvyeta poltk ya Kurd herweha bi huvyeta etnk ya Kurd ketin parlement v gav grba parlementern Kurd bi nav partya xwe, DTPy [Partya Civaka Demokratk], temsla xelk Kurd di parlementa Tirkyey da dikin. Helbet dewlet, partyn sstem wan bi v huvyet qebl nakin, l di encam da hem li ber dil xelk Kurd, hem j di meryeta chana demokratk da, temsla xelk Kurd dikin ku eve giring e.

Dewlet, ert axir pkve sstem ne li hvy b ku Kurdn ku bi hiyar zanah li doza xwe xwudan derdikevin, d bi hejmareke tra grb bne hilbijartin. Wan hisaba end kesan dikir. Pit ku grb b, demildest di hindek mafn parlementeran da guhornn negatv kirin. Di ser da hevkarya mal ya ji buteya dewlet tixb [snor] kirin ku DTP hevkarya mal ji buteya dewlet wernegire. Ji bo hevdtinn parlementeran yn berfireh j astengn n nan [ann]. Ber parlementeran dikar seradanya girtyn poltk bikin. L nihe r li ber v yk birn ku parlementern DTPy nein seradanya Abdullah Ocalan girtyn d yn poltk yn Kurd nekin. Ev refleksa negatv ya dewlet, areta xr neb ji v reftar [helwest] j kiv dibe ku dewlet bi hem erxa xwe ve d dora parlementern DTPy ablka bike qabilyeta hereketa wan hetta mumkun be d teng bike. Berpirsiyarn dewlet mesajn gelek vekir konkret didin ku parlementern DTPy poltka Kurdayety nekin. Heke di destpk da dest bi danana ablka astengan kirin, xuya ye ku d v poltka xwe ya negatv bidomnin. Helbet hj dem z ye parlement n dest bi xebat kirye. Hukmeta n j AKP dadimezrne heke surprzeke leker nebe, serokkomar j d bibe parlementer wezr kar derve y AKPy Abdullah Gul.

Tabloya n ya parlement ji bo parlementern Kurd yn DTPy ne gelek rehet e. AKPy piranyeke mezin heye. MHPya fast CHPya sosyalfast j du grbn mezin in. Bi taybet MHPy akera kir ku ew d di pirsn netewey yn Tirk da pitevanya AKPy bikin ku hukmeta Erdogan hewcey grba DTPy nebe. CHP ji xwe di nav reftareke gelek negatv da ye beramber bizava demokratk ya Kurd. Lewma berpyn grba parlementern DTPy gelek tengav e hind ji hukmet, ji partyn d yn sstem bt d enbera li dor grba DTPy teng bikin dest bi v yk j kirine. Di v tabloya negatv da grba Kurd nikarin xwastekn xwe yn demokratk pratze bikin. Belm digel hem fiar astengyan j dikarin deng xwe derxin, xwastekn xwe bi huvyeta parlementery bigihnin br rehya git ya navxwe derve. Dsa ev huvyeta parlementery d mkan trafka dplomatk ya derve j bide parlementeran ku v kanal nternasyonal di qazanca xelk Kurd da bi kar bnin. Ji bo ku pirsa xelk Kurd, xwez daxwazn demokratk mirov yn xelk Kurd di rojev da bne ragirtin, mkan grb byn awantajek e grba DTPy dikare di van waran da roleke aktv poztv bileyize.

Di van ertn dijwar da rol berpirsiyaryeke zdetir ji grba DTPy hv kirin helbet ne realst e. Her di ser da makqann bi xwe ant Kurd e qeyd benda her mezin e li pya parlementern Kurd. AKPya slamst j herend hejmareke bilind ya parlementeran hebe j, tirsa wan j ji ert terefn d yn nasyonalst heye AKP Erdogan di pratka ber hilbijartinan da j nan dan ku hind hn bjin pragmatst in kar ku ert nasyonalst j aciz in nakin, ku acizyeta ert nasyonalstan j Kurd in qet naxwazin AKP xwe nezk Kurdan bike ku ji xwe derdek wisa y AKPy j nne. AKP di v peryoda iqtidara xwe ya n da j d pragmatzma xwe bidomne xwe ji bo Kurdan naavje rzkoyan. L bel, di v dem n da AKP mumkun e ku tkilyn digel Ykitya Ewrpay pvetir bibe parlementern Kurd j dikarin ji v moment stifade bikin diyaloga xwe hem digel hukmeta AKPy, hem j digel dem dezgehn Ykitya Ewrpay bidomnin. Di demek hinde nazik da hebna grbeke parlementern Kurd di parlementa Tirkyey da keysek e, awantajek e heke parlementern DTPy bikarin bi rengek poztv bi kar bnin. ik tda nne ku bi taybet ert partyn nasyonalst yn wek CHP MHPy d hukmeta AKPy tengav bikin ku digel hev grba DTPy di parlement da zole bikin hetta tecrt bikin ku nikarin titek bikin wan b hereket bihlin.

Di nav ertn hey da, hesyeke [aso] ronah li pya grba parlementern Kurd, grba DTPy xuya nake. Hukmet j, partyn d j keys nadine grba DTPy ku bi nav xelk Kurd rolek bileyizin ji ber hind j d hem dern dyalog bigirin. Anku sstem pkve d ji hem alyan ve dora grba DTPy tengav bike. L DTPy j divt bi hostah v enber biknin heta dawy kanaln dyalog vekir bihlin. ro rewa her xirab ew e ku dewlet bi hem mekanzmayn xwe ve r nade dyaloga digel Kurdan. DTPy j divt bi destra Dyaloga her xirab, ji b dyalogy batir e hereket bikin hem der pencereyn dewlet bidine zor ku daxwaz xwastekn xelk Kurd bi dewlet ra bigihnin. Ji bo v yk j divt hem digel hzn sivl demokratk yn Tirkyey, hem j bi hem hzn netewey yn Kurd ra tkilyn xwe germ bikin ku bikarin beramber mekanzma ferm ya dewlet dest xwe xurt saxlem bikin. Grba DTPy hem di xwastekn xelk Kurd da, hem j di ertn ro yn dewleta Tirk da, li milek divt rasyonel hereket bikin, li mil d j tixban bidine zor, anku aktv dnamk bin hemleyn maql bikin.

Li gorey sstem huqqa ro ya Tirkyey nebe j, di rasty da grba DTPy Fraksyona Parlementern Kurdistan ye ev grb di nav sstem huqqa ant demokratk ya dewleta Tirk da, pdiv ye ku bi dealn bizava netewey demokratk ya xelk Kurd ve girday bimnin li milek msyon dyaloga digel dewleta Tirk bi cih bnin, li milek j bi cesaret xwe li ber hem rian ragirin di xwastek daxwazn demokratk yn xelk Kurd da bi israr bin. Belm helbet ev msyon dyalog y grba DTPy, di pratk da gelek drekt bi rewa er Tirkye Kurdistan ve, anku bi pozisyona erta Tirk gerllayn Kurd ve girdayye.

Darek sihr di dest grba DTPy da nne di v tecrubeya ewil da nikarin gelek titan bikin. Belm dikarin r kanaln dyalog vekir bihlin v pozisyona xwe di meydana dplomasya navnetewey da bi rengek poztv bi kar bnin. Digel van hem karan dikarin bibin pireke tkily j di navbeyna Kurdistana Federal bizava netewey demokratk ya bakur da, ku eve j bi ser xwe di qazanca xelk Kurd doza Kurdistan da ye.

ROJAN HAZIM

17 Tebax 2007

Not: Ev nivsar di hejmara 12an [26 Tebax 2007] ya Kovara Bizaw da -li Kurdistana Federal- hatye weandin.

ser