paşve

Bo kes dezgehn peywenddar :

Konsepta

Şraya Ziman Perwerdeya Kurd 

ROJAN HAZIM

Komisyona Ziman, Perwerde, and Huner ya KNKy, di kombna xwe ya 4 Nisana 2009 da biryar da ku li payza sal [2009], Şraya Ziman Perwerdeya Kurd bte kom kirin. Ev biryare, ji rewş realteya ku ziman perwerdeya Kurd tda derket:

  1. Statuya poltk ya Kurdistan ya kolonyal, tesra negatv li ser hebna ziman dike:

    1. zarava devokan ji hev dr dike

    2. cudahya alfabey krtir dike

    3. her reng asmlasyon bi leztir txe

  1. Kurd bi xwe li beramber ziman xwe xemsar in, zimann dewletn serdest yn Kurdistan, ji dereceya hewcehy zdetir bi kar tnin, giringy nadine bi kar nana ziman xwe bi v reftara xwe ya negatv j li ser ziman xwe otoasmlasyon bi kar tnin, ku eve j ji aly Kurd ve xizmeta asmlasyona dewletn serdest yn Kurdistan dike.

  2. Kurd di war nivsn da, di nav rewşeke berbelav da ye:

    1. tkilavya gramer dom dike

    2. problema rastnivsn di dereceya her bilind da ye

  1. Nebna Kurd ya di nav sstem ferm y perwerdey da j bi ser xwe yk ji sebebn esas y pirsgirkn ziman ye. Bi taybet li Tirkye, ran Sryey poltka dewlet gelek req hişk ant perwerdeya Kurd ye. Di van dewletan da, r li ber perwerdeya sstematk ya Kurd hatye girtin. Di nav sstem perwerdey y ferm da cih Kurd nne. Eve bi ser xwe astenga her mezin e li ber pşkevtina ziman Kurd. Ev poltka asmlasyonst ya van dewletan dibe sebeb lawazbna ziman. Ji ber ku bingeh pşkevtina ziman sstem perwerdey ye. Ziman ku perwerdeya bi gişt p ney kirin, biv nev hza xwe ya zanyar berze dike. Di nav Kurdan bi xwe da, hindek kar xebatn li ser perwerdeya bi Kurd tne kirin. L iku ev karn xwumal j ne sstematk in, encamn ku ziman motve bikin an nadin, anj km didin. Ji aly pedagojk zanyar ve j km lawazyeke micid heye di nav kar xebatn Kurdan da:

    1. perspektveke perwerdey ya li gorey realteya civata Kurd nne

    2. di war perwerdeya gişt, programa perwerdey, teknka perwerdey materyalan da, ne ji aly teork ve, nej ji aly pratk ve, sstemek pedagojk zanyar nne

    3. materyaln ji bo perwerdeya Kurd km in

  1. Di pirsa ziman perwerdeya Kurd da, yk ji kmasyn bingehn j nebna poltka netewey ye. Ziman perwerde, du elementn giring bingehn yn zemn netewey ne. Daku xelk netewey pkve kolektv dij, di standardeke bilind da bte perwerde kirin, pdiv bi krter normn ykgirt heye. Karn ku ro tne kirin zdetir di aroveyn lokal ferd da ne, lewma j ji bo pirsgirkn ziman perwerdeya ku divt xtab civata kolektv bike, nabin are.

  2. Hebna Kurdistana Federal perwerdeya Kurd ya l hey, tecrubeyek derxistye meydan. L problemn ziman metod teknkn perwerdey li w der j dom dikin. Konfilkta zaravay j yk ji problemn Kurdistana Federal e ku tesreke negatv li ser sstem perwerdey gihandina gişt dike. Lewma ev tecrube ji alyn xwe yn poztv negatv ve, km zdehyn xwe ve, divt li gorey norm krtern zanyar pedagojk bte riberiz kirin encamn bikr j bne derxistin.

  3. Tecrubeyek j, di aroveyeke teng lokal da be j, li Wargeha Mexmra [ku ji penabern Kurdn bakur pkhatye] ya li Kurdistana Federal derketye meydan. Perwerde li w der bi Kurdya alfabeya bi tpn Latn tte kirin ku eve di nav fermyeta Kurdistana Federal da [ku perwerde bi alfabeya bi tpn Aram-Ereb tte kirin], nimneyeke balkş e ku li ser bte rawestan.

  4. Yk ji problemn ziman perwerdeya Kurd j ew e ku adeta maka gelek kmas probleman e j. Ew j cudahya alfabey ye. Di realteya ro da d du alfabe tne bi kar nan: Alfabeya bi tpn Latn alfabeya bi tpn Aram-Ereb. Li başr em dizanin alfabeya bi tpn Aram-Ereb bi kar tt. Li rojhilat j wisa ye. Helbet eve ji ber fermyeta alfabeya bi tpn Aram-Ereb ya dewletn Iran Iraq derdikeve. Heke dewleta Tirk di ser sedsala 20an da biryara guhorna alfabey nedaba, li bakur j da herwek dem Osmanyan alfabeya bi tpn Aram-Ereb bte bi kar nan. L ro li bakur rojava [Srye] alfabeya bi tpn Latn bi kar tt. Ev cudahya alfabey nzkbna zaravayn bakur başr asteng dike, herdie ji hev dr dike herweha mkan ji hevdu tgihiştin j ji hale radike anj gelek gelek km dike. Eve bi sere xwe problem e divt prosesa aresery bte dest p kirin. Amanc divt ykkirina alfabey be.

Ji ber van hem binasn [sebebn] sereke yn problema ziman perwerdeya Kurd, divt gotbjek riberizeke zanyar pedagojk hebe. Yk ji kmasya di v war da j nebna tkil danstandin ye. Ji bo v yk j divt platform bne amade kirin. Platformeke ku tda ziman perwerde bte axivtin gotbj kirin j divt bi normn zanyar bte organze kirin. Kanal ziman perwerdey dnamk e, ne statk e, lewma divt dam bi kar xebatn zanyar ve bte njen kirin. Platformn ji zana, bispor akademsyenan pktn, r, metod teknkn areserya probleman derdxin meydan didine xizmeta prosesa pratk.

Bi v armanc; Komisyona Ziman, Perwerde, and Huner ya KNKy di cih da dt ku Şraya Ziman Perwerdeya Kurd bte kom kirin ku pirs pirsgirkn ziman perwerdeya Kurd bi berfireh li ser masey bne rayxistin gotbj riberizn zanyar pedagojk li ser bne kirin ku encamn poztv bne bi dest xistin.

Şraya Ziman Perwerdeya Kurd, ji ber v karekterstka xwe ya spesfk, d bi timam ji zana, bispor akademsyenn Kurd pkbt bibe platforma peydakirina areserya problematka ziman perwerdeya Kurd. Şra d di rojn 5-6 Teşrn-Mijdara [November] sal [2009] da li paytext Belika Federal li Bruksel bi slogana Dij her reng asmlasyon: Ziman: Kurd, Perwerde: Bi Kurd kom bibe. Terkba beşdarya Şray d di ar kategoryan da be:

  1. zana, bispor akademisyenn Kurd: ev grb d danezann zanyar pedagojk pşkş bikin.

  2. guhdarn Şray: d ji mamosta kesn bi perwerde bi ziman ve mijl bne vexwandin. Ev grb j d digel pşkşern danezanan bi aktv beşdar gotbj riberizan bibin.

  3. mhvann protokol: d li gorey konsepta Şray bne vexwandin. Ev grb j d axivtina mhvandary bikin bi beşdarbna xwe d destek bidine Şray.

  4. medya: helbet hem ji ber tkilya medyay ya direkt bi ziman ve, hem j ji bo ragihandina br rehya gişt, medyaya Kurdistan j d bte vexwandin.

Di dawya Şray da, tte hizirn ku bigihine encameke konkret ya bi v reng:

  1. deklerasyoneke zanyar pedagojk bte belav kirin.

  2. organeke bispor ya ji hejmareke maql pkhat ya bi nav Şwira Ziman Perwerdeya Kurd bte danan ku di prosesa teork pratk ya ziman perwerdeya Kurd da, rber rnşany bike.

  3. tradisyona Şray bte dest p kirin ku du salan carek kom bibe.

  4. xelat Ziman Kurd hersal di roja syemn [16 Gulan] ya Cejna Ziman Kurd [14 15 16 Gulan] da ji teref Şwira Ziman Perwerdeya Kurd ve bte dan.

ROJAN HAZIM

Endam Konseya Rvebir ya KNKy

Serok Komisyona Ziman Perwerdey ya KNKy

25 Nsan 2009

Tkil [Kontak]:

ROJAN HAZIM, e-mail: belg@xweza.com, anitosa@gmail.com, kongrakurdistan@gmail.com

ser